Ποιότητα ύπνου και διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού των βαρέως πασχόντων ασθενών στη μονάδα εντατικής θεραπείας

Abstract

Introduction: Sleep disruption in the Intensive Care Unit (ICU) constitutes a critical factor that delays recovery and adversely affects normal physiological functioning. Despite its significance, sleep quality among critically ill patients in Greece has not been adequately investigated using validated instruments, highlighting the need to assess environmental factors that disrupt the circadian rhythm. Aim: The primary aim of this study was to evaluate sleep quality in ICU patients and to investigate the effect of non-pharmacological interventions. Secondary objectives included the translation and validation of the Richards-Campbell Sleep Questionnaire (RCSQ) into Greek, the assessment of factors influencing sleep, and the comparison of sleep quality between the control and intervention groups. Materials and Methods: A quasi-experimental study was conducted on a sample of 135 ICU patients at “G. Gennimatas” General Hospital of Athens between 2021 and 2023. Purposive sampling with strict inclusion criteria (GCS ≥ 13, APACHE II < 20) was applied to ensure reliable communication. Participants were randomly allocated to either the control or intervention group. The intervention involved spatial zoning for isolation and a bundle of noise and light control measures (e.g., clustering of nursing activities). Sleep quality was assessed using the validated Greek version of the RCSQ (RCSQ-GR) upon morning awakening. Results: Analysis revealed that patients in the intervention group demonstrated statistically significantly higher scores across all RCSQ domains (p < 0.05) compared to the control group. A negative correlation was observed between sleep quality and both length of ICU stay and duration of mechanical ventilation, while patients with tracheostomy reported lower levels of perceived rest. The RCSQ-GR exhibited excellent internal consistency (Cronbach’s alpha = 0.900). Conclusions: Non-pharmacological interventions substantially improve the subjective perception of sleep quality in the ICU. This study contributes to critical care nursing by providing a valid assessment tool (RCSQ-GR) and by demonstrating that environmental modification constitutes an independent nursing intervention. The integration of such practices into daily clinical care (e.g., the ABCDEF bundle) is essential for the holistic recovery of critically ill patients. Keywords: Intensive Care Unit, sleep quality, Richards-Campbell Sleep Questionnaire, circadian rhythm, non-pharmacological interventions

Εισαγωγή: Η διατάραξη του ύπνου στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα που επιβραδύνει την ανάρρωση και επηρεάζει τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Παρά τη σημασία του, ο ύπνος των βαρέως πασχόντων στην Ελλάδα δεν είχε μελετηθεί επαρκώς με σταθμισμένα εργαλεία, καθιστώντας αναγκαία την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που διαταράσσουν τον κιρκάδιο ρυθμό. Σκοπός: Κύριος σκοπός της μελέτης ήταν η αξιολόγηση της ποιότητας ύπνου των ασθενών στη ΜΕΘ και η διερεύνηση της επίδρασης μη φαρμακολογικών παρεμβάσεων. Επιμέρους στόχοι αποτέλεσαν η μετάφραση και στάθμιση της κλίμακας Richards Campbell Sleep Questionnaire (RCSQ) στα Ελληνικά, η εκτίμηση των παραγόντων που επηρεάζουν τον ύπνο και η σύγκριση της ποιότητας αυτού μεταξύ ομάδας ελέγχου και παρέμβασης. Υλικό και Μέθοδος: Διεξήχθη οιονεί πειραματική μελέτη σε δείγμα 135 ασθενών της ΜΕΘ του Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» (2021-2023). Χρησιμοποιήθηκε σκόπιμη δειγματοληψία με αυστηρά κριτήρια ένταξης (GCS ≥13, APACHE II <20) για τη διασφάλιση αξιόπιστης επικοινωνίας. Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε ομάδα ελέγχου και παρέμβασης. Η παρέμβαση περιλάμβανε χωροταξική κατανομή σε ζώνες απομόνωσης και δέσμη μέτρων ελέγχου θορύβου και φωτισμού (π.χ. ομαδοποίηση νοσηλευτικών πράξεων). Η αξιολόγηση έγινε με το σταθμισμένο RCSQ-GR κατά την πρωινή αφύπνιση. Αποτελέσματα: Η ανάλυση ανέδειξε ότι οι ασθενείς της ομάδας παρέμβασης παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερες βαθμολογίες σε της της κλίμακες του RCSQ (p < 0,05) σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Διαπιστώθηκε αρνητική συσχέτιση της διάρκειας νοσηλείας και του μηχανικού αερισμού με την ποιότητα ύπνου, ενώ οι ασθενείς με τραχειοστομία ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα ανάπαυσης. Η κλίμακα RCSQ-GR επέδειξε εξαιρετική αξιοπιστία (Cronbach’s \ alpha = 0,900). Συμπεράσματα: Οι μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις βελτιώνουν ουσιαστικά την υποκειμενική αντίληψη του ύπνου στη ΜΕΘ. Η μελέτη συνεισφέρει στην Εντατική Νοσηλευτική προσφέροντας ένα έγκυρο εργαλείο αξιολόγησης (RCSQ-GR) και τεκμηριώνοντας ότι η τροποποίηση του περιβάλλοντος αποτελεί αυτόνομη νοσηλευτική παρέμβαση. Η ενσωμάτωση τέτοιων πρακτικών στην καθημερινή φροντίδα (π.χ. ABCDEF bundle) είναι απαραίτητη για την ολιστική αποκατάσταση του βαρέως πάσχοντος. Λέξεις-κλειδιά: Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ποιότητα ύπνου, Richards-Campbell Sleep Questionnaire, κιρκάδιος ρυθμός, μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις.