Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη στην προσχολική ηλικία: σχεδιασμός, εφαρμογή και αξιολόγηση ενός μαθησιακού περιβάλλοντος με γνωστικό πλαίσιο τη Βιολογία

Abstract

This PhD study aims at exploring the possibility of designing a learning environment that could effectively support preschool children in (a) building basic ecological knowledge, and (b) getting familiar with the idea of sustainability as well as other socio-environmental ideas that could contribute to the enhancement of children’s environmental and social awareness. The study follows the ‘educational design research method’. So, it starts with an ‘exploratory phase’ during which we designed the first version of the learning environment. The design was informed by three approaches that are integrated in the broader theoretical framework of ‘constructivism’: (a) the ‘possible future’ approach, (b) the ‘problem seekers - problem solvers - action takers’ approach, and (c) the ‘problem posing’ approach. After the ‘exploratory phase’, we carried out three ‘research cycles’ with 4.5-5.5-year-old children (N=20, N=15, N=30, respectively). In each cycle, we (a) implemented the corresponding version of the learning environment, (b) collected and analyzed data from children’s pre- and post-interviews, (c) reflected on the implemented version by considering the results of the analysis, and (d) designed the next improved version of the learning environment. The results of the qualitative and quantitative analysis of the pre-/post-interviews we conducted with the 30 participants of the third ‘research cycle’, showed that most of them gave responses of higher-level categories after the learning environment’s implementation. The learning environbment seemed to have a positive effect on the construction of ecological knowledge by the children, as well as on their familiarization with the concept of sustainability and the other socio-environmental concepts that were introduced. Finally, the design of the learning environment led to the emergence of a ‘domain-specific didactical structure’ or ‘design theory’, which could be utilized in corresponding efforts to combine biological education and education for sustainability in early years.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει στη διερεύνηση της δυνατότητας σχεδιασμού ενός μαθησιακού περιβάλλοντος το οποίο θα μπορούσε να υποστηρίξει αποτελεσματικά παιδιά προσχολικής ηλικίας (α) στην οικοδόμηση βασικής οικολογικής γνώσης, και (β) στην εξοικείωσή τους με την έννοια της αειφορίας και άλλες κοινωνικο-περιβαλλοντικές έννοιες που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής και κοινωνικής τους ευαισθησίας. Η μελέτη εντάσσεται μεθοδολογικά στην «έρευνα σχεδιασμού μαθησιακών περιβαλλόντων» («educational design research»). Έτσι, ξεκινά με τη «διερευνητική φάση» κατά την οποία σχεδιάσαμε την πρώτη εκδοχή του μαθησιακού περιβάλλοντος. Στον σχεδιασμό λάβαμε υπόψη μας τρεις προσεγγίσεις, οι οποίες εντάσσονται στο ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο του εποικοδομισμού: (α) την «προσέγγιση πιθανών σεναρίων για το μέλλον» («possible future approach»), (β) την προσέγγιση «problem seekers-problem solvers-action takers», και (γ) την «προσέγγιση με βάση ένα κεντρικό ερώτημα» («problem posing approach»). Μετά τη «διερευνητική φάση», πραγματοποιήσαμε τρεις «κύκλους έρευνας» με παιδιά προσχολικής ηλικίας 4,5-5,5 ετών (Ν=20, Ν=15, Ν=30, αντίστοιχα). Σε κάθε κύκλο, (α) εφαρμόσαμε την αντίστοιχη εκδοχή του μαθησιακού περιβάλλοντος, (β) συλλέξαμε και αναλύσαμε δεδομένα από τις πρo- και μετα-συνεντεύξεις των παιδιών, (γ) μπήκαμε σε διαδικασία αναστοχασμού με βάση τα αποτελέσματα της ανάλυσης, και (δ) σχεδιάσαμε την επόμενη βελτιωμένη εκδοχή του μαθησιακού περιβάλλοντος. Τα αποτελέσματα της ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης των προ- και μετα-συνεντεύξεων των 30 παιδιών που πήραν μέρος στον τρίτο «κύκλο έρευνας», έδειξαν πως τα περισσότερα από αυτά μετακινήθηκαν σε ανώτερες κατηγορίες απαντήσεων μετά την εφαρμογή του μαθησιακού περιβάλλοντος. Το μαθησιακό περιβάλλον φάνηκε να έχει θετική επίδραση τόσο στην οικοδόμηση βασικής οικολογικής γνώσης από τα παιδιά, όσο και στην εξοικείωσή τους με την έννοια της αειφορίας και τις άλλες κοινωνικο-περιβαλλοντικές έννοιες-στόχους. Τέλος, μέσα από τον σχεδιασμό μας αναδύθηκε μία «ειδική θεωρία διδασκαλίας και μάθησης», η οποία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε αντίστοιχες προσπάθειες συνδυασμού βιολογικής εκπαίδευσης και εκπαίδευσης για την αειφορία σε μικρές ηλικίες.