Πολυκριτηριακή ανάλυση αποφάσεων για την κατανομή των πόρων και την ιεράρχιση προτεραιοτήτων στα συστήματα υγείας

Abstract

The allocation of limited resources in health systems constitutes a complex decision-making problem, as it requires the consideration of health, economic, social, and organizational parameters. The aim of this dissertation is to develop a systematic and evidence-informed framework for priority setting and resource allocation at the macro level, with application to the Health Care Functions (HC1-HC7) of the System of Health Accounts in the Greek health system. The research is structured in three consecutive empirical stages. First, a comparative analysis of the functional distribution of health expenditure across European Union countries is conducted using Eurostat data for 2023, and distinct patterns of resource allocation are identified through hierarchical cluster analysis. Second, Multi-Criteria Decision Analysis, based on Multi-Attribute Value Theory and the Weighted Sum Model, is applied in combination with a modified three-round Delphi process to validate and weight the criteria and to evaluate the Health Care Functions. Finally, the results are combined with the empirical European benchmark to formulate a proposed target allocation and to simulate ten-year convergence scenarios. The final ranking identifies prevention (HC6) as the highest priority, followed by outpatient and home-based curative care (HC1.3-4), pharmaceutical products (HC5.1), and rehabilitative care (HC2), with statistically significant differences across functions. The proposed target allocation indicates, on the one hand, a substantial reduction in the relative dependence on inpatient curative care and pharmaceutical expenditure and, on the other, a strengthening of outpatient care, rehabilitation, and long-term care. The simulation scenarios indicate that this transition requires a parallel increase in public financing, with a target of 6.5% of GDP, as well as a gradual restructuring of the public-private financing mix. The introduction of a constraint on reductions in pharmaceutical expenditure further highlights the opportunity cost generated by implementation constraints. The dissertation integrates empirical comparative analysis, expert preferences, and policy simulation within a single decision-support framework. The findings support a transition of the Greek health system towards a less hospital-centred model, with greater emphasis on prevention, primary and outpatient care, rehabilitation, and long-term care, without treating the proposed allocation as an absolute or mechanically determined optimal solution.

Η κατανομή των περιορισμένων πόρων στα συστήματα υγείας αποτελεί σύνθετο πρόβλημα λήψης αποφάσεων, καθώς απαιτεί τη συνεκτίμηση υγειονομικών, οικονομικών, κοινωνικών και οργανωτικών παραμέτρων. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η ανάπτυξη ενός συστηματικού και τεκμηριωμένου πλαισίου για την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και την κατανομή των πόρων στο μακρο-επίπεδο, με εφαρμογή στους Τομείς Υγειονομικής Δραστηριότητας (HC1-HC7) του Συστήματος Λογαριασμών Υγείας, στο ελληνικό σύστημα υγείας. Η έρευνα αναπτύσσεται σε τρία διαδοχικά εμπειρικά στάδια. Αρχικά, αναλύεται συγκριτικά η λειτουργική κατανομή των δαπανών υγείας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με δεδομένα της Eurostat για το 2023, και μέσω ιεραρχικής ανάλυσης συστάδων αναγνωρίζονται διακριτά πρότυπα κατανομής πόρων. Στη συνέχεια εφαρμόζεται Πολυκριτηριακή Ανάλυση Αποφάσεων, βασισμένη στη Multi-Attribute Value Theory και στο Weighted Sum Model, σε συνδυασμό με τροποποιημένη διαδικασία Delphi τριών φάσεων για την επικύρωση και στάθμιση των κριτηρίων και την αξιολόγηση των Τομέων Υγειονομικής Δραστηριότητας. Τέλος, τα αποτελέσματα συνδυάζονται με το ευρωπαϊκό εμπειρικό σημείο αναφοράς για τη διαμόρφωση προτεινόμενης κατανομής-στόχου και την προσομοίωση σεναρίων σύγκλισης. Η τελική ιεράρχηση αναδεικνύει ως υψηλότερη προτεραιότητα την πρόληψη (HC6), ακολουθούμενη από την εξωνοσοκομειακή και κατ’ οίκον θεραπευτική φροντίδα (HC1.3-4), τα φαρμακευτικά προϊόντα (HC5.1) και την αποκατάσταση (HC2). Η προτεινόμενη κατανομή-στόχος υποδεικνύει μείωση της σχετικής εξάρτησης από την ενδονοσοκομειακή θεραπευτική φροντίδα και τη φαρμακευτική δαπάνη και ενίσχυση της εξωνοσοκομειακής φροντίδας, της αποκατάστασης και της μακροχρόνιας φροντίδας. Τα σενάρια προσομοίωσης δείχνουν ότι η μετάβαση αυτή προϋποθέτει παράλληλη αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης, με στόχο το 6,5% του ΑΕΠ, και αναδιάρθρωση του μείγματος δημόσιας και ιδιωτικής δαπάνης. Η εισαγωγή περιορισμού στη μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης αναδεικνύει επιπλέον το κόστος ευκαιρίας που δημιουργούν οι περιορισμοί εφαρμοσιμότητας. Η παρούσα διατριβή, λοιπόν, συνδέει τη συγκριτική εμπειρική ανάλυση, τις προτιμήσεις εμπειρογνωμόνων και την προσομοίωση πολιτικής σε ένα ενιαίο πλαίσιο υποστήριξης αποφάσεων, υποστηρίζοντας τη μετάβαση προς ένα λιγότερο νοσοκομειοκεντρικό και περισσότερο προσανατολισμένο στην πρόληψη και τη συνεχή φροντίδα ελληνικό σύστημα υγείας, χωρίς η προτεινόμενη κατανομή να αντιμετωπίζεται ως απόλυτη ή μηχανιστικά προσδιορισμένη βέλτιστη λύση.