Περπατώντας μαζί με τα μικρά παιδιά στην πόλη: μία προσέγγιση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης μέσα από την ψυχογεωγραφία

Abstract

The purpose of the doctoral dissertation is to investigate the potential of the psychogeographical walk as a practice of experiential and participatory learning within the framework of early childhood environmental education. Starting from the critical paradigm in environmental education and psychogeography in educational research, the doctoral thesis focuses on children’s immediate environment, exploring how the city can become a field of discovery, experiential interaction and active participation. For this reason, two environmental education programs were designed and implemented, based on the practice of the psychogeographical walk, through action research in two kindergartens. The action research cycles included group walks in the neighborhoods surrounding the schools, collective decision-making processes regarding the routes, photographing elements of the urban environment, and the creation of psychogeographical maps. The research data were collected through semi-structured interviews and group reflective discussions and were analyzed using thematic analysis. The findings of the research showed that psychogeographical walks enhanced children’s embodied and sensory engagement with the urban environment, highlighted walking as a collective process of participation, and contributed to shift in the ways children observe, experience and describe the city. At the same time, through the psychogeographical walks, elements of environmental consciousness emerged in children’s thinking about the nonhuman world within the urban context, mainly at sensory, emotional and cognitive levels. Overall, the dissertation highlighted the psychogeographical walk as a pedagogical practice that can contribute to the development of experiential and participatory pedagogical approaches within the framework of environmental education in the city.

Σκοπός της διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της δυνατότητας αξιοποίησης του ψυχογεωγραφικού περιπάτου ως πρακτικής βιωματικής και συμμετοχικής μάθησης στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία. Με αφετηρία το κριτικό παράδειγμα στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και την ψυχογεωγραφία στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής έρευνας, η διδακτορική διατριβή εστιάζει στο άμεσο περιβάλλον των παιδιών, διερευνώντας πώς η πόλη μπορεί να αποτελέσει πεδίο ανακάλυψης, βιωματικής αλληλεπίδρασης και ενεργού συμμετοχής. Για τον λόγο αυτό σχεδιάστηκαν και εφαρμόστηκαν δύο προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που βασίστηκαν στην πρακτική του ψυχογεωγραφικού περιπάτου με την αξιοποίηση της έρευνας δράσης σε δύο νηπιαγωγεία. Οι κύκλοι της έρευνας δράσης περιλάμβαναν ομαδικούς περιπάτους στις γειτονιές των σχολείων, συλλογικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τις διαδρομές, φωτογράφιση στοιχείων του αστικού περιβάλλοντος και δημιουργία ομαδικών ψυχογεωγραφικών χαρτών. Τα ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις και ομαδικές αναστοχαστικές συζητήσεις και αναλύθηκαν μέσα από τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι ψυχογεωγραφικοί περίπατοι ενίσχυσαν την ενσώματη και αισθητηριακή εμπλοκή των παιδιών με το αστικό περιβάλλον, ανέδειξαν το περπάτημα ως συλλογική διαδικασία συμμετοχής και συνέβαλαν σε μετατοπίσεις στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά παρατηρούν, βιώνουν και περιγράφουν την πόλη. Παράλληλα, μέσα από τους ψυχογεωγραφικούς περιπάτους, αναδείχθηκαν στοιχεία περιβαλλοντικής συνείδησης στη σκέψη των παιδιών για τον μη ανθρώπινο κόσμο στο πλαίσιο της πόλης, κυρίως σε αισθητηριακό, συναισθηματικό και γνωστικό επίπεδο. Συνολικά, η διδακτορική διατριβή ανέδειξε τον ψυχογεωγραφικό περίπατο ως μια προσέγγιση που μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη βιωματικών και συμμετοχικών παιδαγωγικών πρακτικών στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην πόλη.