Στάσεις τελειόφοιτων μαθητών και φοιτητών σχετικά με τον εμβολιασμό: ο ρόλος της εκπαίδευσης

Abstract

Measuring vaccine acceptance is particularly important, especially today in the era of misinformation and post-truth. Vaccine hesitancy is a behavior that has been around since the beginning of vaccinations, but it is dynamic, changing and multidimensional. The purpose of this thesis was to assess the attitudes of Greek school graduates regarding vaccination as well as the role of education in shaping them.For this purpose, we chose to use the research tool of Sarathchandra et al. (2018), a comprehensive and short questionnaire of 20 sentences, suitable for widespread use in the general population and the measurement of changes in attitudes after educational interventions to improve vaccine acceptance and vaccination rates. The appropriate sample to which the questionnaire was distributed consisted of 472 second-year students of the Department of Primary Education of the National and Kapodistrian University of Athens and 125 students of the 2nd and 3rd Grades of Lyceum of the Arsakeia-Tositseia Schools of Ekali and Psychiko. Two teaching interventions (TIs) were carried out and the questionnaire was distributed three times, before and after each TI. The first included a presentation on the importance of vaccination, entitled “The importance of vaccination in history and today”. The second included a video from the TEDx Oslo series entitled “Why parents fear vaccines” about cognitive biases. After structural validity analysis of data through Principal Component Analysis (PCA), we assessed the reliability of the questionnaire and four attitude subscales emerged as follows: 1. Perceived safety of vaccines, 2. Predisposition to vaccination, 3. Perceived effectiveness/necessity of vaccinations and 4. Perceptions of the mandatory nature of vaccinations. Statistical processing of the results showed that the attitude of students and pupils towards vaccination was positive, with a higher vaccination acceptance value in the subscale of perceived effectiveness/necessity of vaccinations and a lower one in the subscale of perceptions of the mandatory nature of vaccinations. The vaccination acceptance of pupils was higher than that of students, overall ad in each subscale. The effects of the TIs on students were statistically significant, of moderate magnitude, but consistently positive. The impact of each ΤΙ on students was moderate, while cumulatively the impact was large. The vaccination acceptance of pupils was initially higher overall and in each attitude subscale. The sample of pupils was much smaller and only the first TI was carried out. The effect of the TI that we were able to carry out on students had a statistically significant but small effect on their vaccination acceptance. In the attitude subscales, the effect was statistically significant only on the perceived safety of vaccines and on the perceived effectiveness/necessity of vaccinations, with a small effect size. In pupils' predisposition to vaccination, the effect size of the TI was very small and statistically non-significant, while in perceptions of the mandatory nature of vaccinations, the effect size was statistically non-significant and negligible. In conclusion, different types of interventions have different, but always positive, effects on the individual dimensions of vaccine acceptance. It therefore appears that the vaccination acceptance of senior high school students and university students regarding vaccination is positive and can be improved to a lesser or greater extent after appropriately designed educational interventions. The implementation of targeted educational interventions is recognised as a highly effective strategy for addressing vaccine hesitancy in a respectful manner. By integrating specific health topics, such as immunization, into the school curriculum, education can play a transformative role in shaping future generations of citizens who are empowered to make informed, responsible, and evidence-based decisions regarding their health, ultimately contributing to the promotion of public health.

Η μέτρηση της εμβολιαστικής αποδοχής είναι ιδιαίτερα σημαντική, ιδιαίτερα σήμερα στην εποχή της παραπληροφόρησης και της μετα-αλήθειας. Ο εμβολιαστικός δισταγμός είναι μία συμπεριφορά διαχρονική από τις απαρχές των εμβολιασμών, αλλά δυναμική, μεταβαλλόμενη και πολυδιάστατη. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η εκτίμηση των στάσεων των αποφοίτων του ελληνικού σχολείου σχετικά με τον εμβολιασμό καθώς και ο ρόλος της εκπαίδευσης στη διαμόρφωσή τους. Για το σκοπό αυτό, επιλέξαμε να χρησιμοποιήσουμε το ερευνητικό εργαλείο των Sarathchandra et al. (2018), ένα περιεκτικό και σύντομο ερωτηματολόγιο 20 προτάσεων, κατάλληλο για ευρεία χρήση στο γενικό πληθυσμό και τη μέτρηση μεταβολών στάσεων μετά από διενέργεια παρεμβάσεων για τη βελτίωση της εμβολιαστικής αποδοχής και των εμβολιαστικών ρυθμών. Κατάλληλο δείγμα στο οποίο διανεμήθηκε το ερωτηματολόγιο αποτέλεσαν 472 δευτεροετείς φοιτητές του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και 125 μαθητές της Β΄ και Γ΄ Λυκείου. Πραγματοποιήθηκαν δύο διδακτικές παρεμβάσεις (ΔΠ) και το ερωτηματολόγιο διανεμήθηκε τρεις φορές, αρχικά και μετά από κάθε ΔΠ. Η πρώτη βασίστηκε σε μία παρουσίαση με τίτλο «Η σημασία του εμβολιασμού στην ιστορία και σήμερα» και περιλάμβανε δεδομένα σχετικά με τις επιτυχίες των εμβολιασμών, την έννοια της συλλογικής ανοσίας και τα επιστημονικά δεδομένα που αντικρούουν τους μύθους που διαδίδονται από τους αντιεμβολιαστές. Η δεύτερη βασίστηκε σε ένα βίντεο της σειράς TEDx Oslo με τίτλο «Γιατί οι γονείς φοβούνται τα εμβόλια» με αντικείμενο τις γνωστικές προκαταλήψεις. Μετά από ανάλυση δομικής εγκυρότητας δεδομένων μέσω της Ανάλυσης Κύριων Συνιστωσών (PCA) προέκυψαν τέσσερις υποκλίμακες στάσεων στο εργαλείο μας: 1. Αντιληπτή ασφάλεια των εμβολίων, 2. Προδιάθεση για τον εμβολιασμό, 3. Αντιληπτή αποτελεσματικότητα/αναγκαιότητα των εμβολιασμών και 4. Αντιλήψεις για την υποχρεωτικότητα των εμβολιασμών. Η στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων έδειξε πως η στάση φοιτητών και μαθητών απέναντι στον εμβολιασμό ήταν θετική, με πιο υψηλή τιμή εμβολιαστικής αποδοχής στην υποκλίμακα της αντιληπτής αποτελεσματικότητας/αναγκαιότητας των εμβολιασμών και πιο χαμηλή στην υποκλίμακα των αντιλήψεων για την υποχρεωτικότητα των εμβολιασμών. Η εμβολιαστική αποδοχή των μαθητών ήταν υψηλότερη από αυτή των φοιτητών, συνολικά αλλά και σε κάθε υποκλίμακα στάσεων. Η επίδραση της κάθε ΔΠ στους φοιτητές ήταν μετρίου μεγέθους, ενώ συσσωρευτικά η επίδραση των δύο ΔΠ ήταν μεγάλη. Το δείγμα των μαθητών ήταν πολύ μικρότερο και πραγματοποιήθηκε μόνο η πρώτη ΔΠ. Η επίδραση της ΔΠ που μπορέσαμε να πραγματοποιήσουμε στους μαθητές είχε στατιστικά σημαντική, αλλά μικρής έντασης, επίδραση στην εμβολιαστική αποδοχή τους. Στις υποκλίμακες στάσεων η επίδραση ήταν στατιστικά σημαντική μόνο στην αντιληπτή ασφάλεια των εμβολίων και στην αντιληπτή αποτελεσματικότητα/αναγκαιότητα των εμβολιασμών, με μικρό μέγεθος επίδρασης. Στην προδιάθεση για εμβολιασμό των μαθητών, το μέγεθος επίδρασης της ΔΠ ήταν πολύ μικρό και στατιστικά μη σημαντικό, ενώ στις αντιλήψεις για την υποχρεωτικότητα των εμβολιασμών το μέγεθος επίδρασης ήταν στατιστικά μη σημαντικό και αμελητέο. Συμπερασματικά, διαφορετικής φύσης παρεμβάσεις επιδρούν με διαφορετικό τρόπο, αλλά πάντα θετικά, στις επιμέρους διαστάσεις της εμβολιαστικής αποδοχής. Φαίνεται λοιπόν πως η εμβολιαστική αποδοχή τελειόφοιτων μαθητών και φοιτητών σχετικά με τον εμβολιασμό είναι θετική και είναι δυνατόν να βελτιωθεί σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μετά από κατάλληλα διαμορφωμένες ΔΠ. Η εφαρμογή στοχευμένων ΔΠ θεωρούμε πως αποτελεί πολλά υποσχόμενη στρατηγική για την αντιμετώπιση του ΕΔ με σεβασμό. Η εστίαση σε ειδικά θέματα υγείας, όπως ο εμβολιασμός, στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση μελλοντικών γενεών πολιτών ικανών να λαμβάνουν ενημερωμένες και υπεύθυνες αποφάσεις για την υγεία τους.