Η επιμόρφωση του εφημεριακού κλήρου της Ελλαδικής Εκκλησίας στην ύστερη νεωτερικότητα: η περίπτωση των νέων τεχνολογιών

Abstract

The purpose of this doctoral dissertation, titled "The Continuing Education of the Parish Clergy of the Church of Greece in Late Modernity: The Case of New Technologies," is to explore the issue of education and ongoing training of the parish clergy of the Orthodox Church of Greece within the context of the challenges and transformations brought about by the era of late modernity. The dissertation initially focuses on a historical overview of ecclesiastical education, tracing its development from the pre-revolutionary period to the present day. Special emphasis is placed on the pivotal role of the Church in preserving Greek education, as well as on the institutional efforts to enhance clergy training from the 19th to the 21st century. In the theoretical framework, key concepts of modernity and late modernity are analyzed, with particular attention to the social, cultural, and technological changes shaping contemporary reality. Special reference is made to the transition toward the information and knowledge society and the importance of digital literacy, which is no longer considered a mere technical skill but a necessary prerequisite for the effective pastoral mission of the clergy. The dissertation investigates the educational needs of the clergy and the obstacles they face in adopting new technologies. Existing training programs are recorded and evaluated, while specific educational initiatives are proposed—such as online seminars and partnerships with academic institutions and training organizations—with the aim of systematically enhancing the clergy’s digital skills. The research component includes a quantitative study through a questionnaire administered to clergy members, aiming to capture their level of digital literacy and attitudes toward new technologies. The findings highlight the clergy’s positive disposition toward technological training, while also emphasizing the need for institutional and organized educational support. The dissertation concludes that, in the era of late modernity, the Church is called to preserve its spiritual identity while simultaneously responding to the demands of the digital age. The continuing education of the clergy in matters of new technologies is not merely a necessity but a strategic choice that ensures the continuity and effectiveness of ecclesiastical work in contemporary society.

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής, με τίτλο «Η Επιμόρφωση του Εφημεριακού Κλήρου της Ελλαδικής Εκκλησίας στην Ύστερη Νεωτερικότητα: Η περίπτωση των νέων τεχνολογιών», είναι η διερεύνηση του ζητήματος της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης του εφημεριακού κλήρου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ελλάδος, στο πλαίσιο των προκλήσεων και των μετασχηματισμών που επιφέρει η εποχή της ύστερης νεωτερικότητας. Η εργασία εστιάζει αρχικά σε μια ιστορική αναδίφηση της εκκλησιαστικής εκπαίδευσης, καταγράφοντας την εξέλιξή της από την προεπαναστατική περίοδο έως και τη σύγχρονη εποχή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον καθοριστικό ρόλο της Εκκλησίας στη διατήρηση της ελληνικής παιδείας, καθώς και στις θεσμικές προσπάθειες για την αναβάθμιση της επιμόρφωσης των κληρικών από τον 19ο έως και τον 21ο αιώνα. Στο θεωρητικό πλαίσιο, αναλύονται βασικές έννοιες της νεωτερικότητας και της ύστερης νεωτερικότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στις κοινωνικές, πολιτισμικές και τεχνολογικές μεταβολές που καθορίζουν τη σύγχρονη πραγματικότητα. Ειδική μνεία γίνεται στη μετάβαση προς την κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης και στη σημασία του ψηφιακού εγγραμματισμού, ο οποίος δεν νοείται πλέον ως απλή τεχνική δεξιότητα, αλλά ως αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση του ποιμαντικού έργου του κλήρου. Η διατριβή διερευνά τις εκπαιδευτικές ανάγκες των κληρικών, καθώς και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν στην αφομοίωση των νέων τεχνολογιών. Καταγράφονται και αξιολογούνται υφιστάμενα επιμορφωτικά προγράμματα, ενώ προτείνονται συγκεκριμένες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες (όπως διαδικτυακά σεμινάρια, σύμπραξη με ακαδημαϊκούς φορείς και ιδρύματα επιμόρφωσης), με στόχο τη συστηματική ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων του ιερού κλήρου. Το ερευνητικό μέρος περιλαμβάνει ποσοτική μελέτη μέσω ερωτηματολογίου σε κληρικούς, με στόχο την αποτύπωση του επιπέδου ψηφιακού εγγραμματισμού και της στάσης τους απέναντι στις νέες τεχνολογίες. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη θετική προδιάθεση των κληρικών προς την τεχνολογική επιμόρφωση, ενώ υπογραμμίζεται η ανάγκη για θεσμική και οργανωμένη εκπαιδευτική υποστήριξη. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Εκκλησία, στην εποχή της ύστερης νεωτερικότητας, καλείται να διατηρήσει την πνευματική της ταυτότητα, ανταποκρινόμενη όμως ταυτόχρονα στις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής. Η επιμόρφωση του κλήρου σε ζητήματα νέων τεχνολογιών δεν αποτελεί απλώς ανάγκη, αλλά στρατηγική επιλογή που διασφαλίζει τη συνέχιση και την αποτελεσματικότητα του εκκλησιαστικού έργου στη σύγχρονη κοινωνία.