Ο μητροπολίτης Δράμας Βασίλειος Κομβόπουλος (1877-1941)

Abstract

Metropolitan οf Drama Vasileios Komvopoulos (1877 – 1941)This doctoral dissertation attempts to present, for the first time, a comprehensive study on the life and work of the Metropolitan of Drama, Vasilios Komvopoulos (1877 - 1941). Every effort was made to collect and appropriately utilize primary archival material, as well as any relevant information recorded in the secondary bibliography, in order to illuminate the subject of this study as comprehensively and impartially as possible. Much information was drawn from contemporary newspapers and periodicals, while on-site research was also carried out in areas of the pastorate of the hierarch under consideration. Vasileios Kombopoulos, a Sinopean by origin, a child of the martyred Pontus, after his excellent studies in Constantinople and Athens, undertakes his first priestly duties on the island of Sappho having already earned his PhD in Theology. His presence in Lesbos is closely linked to his fiery patriotic sermons —examples of great rhetorical merit— as well as to his action and leading role in island’s liberation in 1912. His call, however, to the high priesthood coincided with the outbreak of the National Schism's havoc, a turmoil that was not limited to political affairs but also deeply wounded the religious life of the Greeks. Basil was an unyielding defender of the institution of the monarchy. The turbulent period during which he was Metropolitan of Methymna (Lesbos) —having already been convicted by the Supreme Ecclesiastical Court for involvement in political affairs (1917)— was followed by his transfer to the Metropolis of Chaldia, where he refused to go. Instead, he undertook the spiritual leadership of those Greek Americans who refused to recognize Archbishop Alexander Demoglou and his fellow bishops as their ecclesiastical authority, on the grounds that they constituted a pro-Venizelist choice. Thus, he self-proclaimed himself Archbishop of the Autocephalous Greek Orthodox Church of the USA and Canada, dedicating all his efforts to its consolidation, heavily backed by the newspaper Atlantis. This course of action initially resulted in his suspension and later in his deposition. The volatile ecclesiastical situation that had arisen within the Greek diaspora in America was eventually resolved through the cooperation of the Ecumenical Patriarchate with the Church of Greece and the Greek Government, which was implemented by dispatching Metropolitan Damaskinos of Corinth as Exarch. Vasilios Komvopoulos was reinstated to his high hierarchical office and appointed to the Metropolis of Drama, which he shepherded until the end of his life.

Περίληψη της Διδακτορικής Διατριβής με θέμα: Ο Μητροπολίτης Δράμας Βασίλειος Κομβόπουλος (1877 - 1941). Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να παρουσιάσει, για πρώτη φορά, μια ολοκληρωμένη μελέτη για τη ζωή και το έργο του μητροπολίτη Δράμας Βασιλείου Κομβοπούλου (1877 - 1941). Κατεβλήθη προσπάθεια να συλλεχθεί και να αξιοποιηθεί καταλλήλως το πρωτογενές αρχειακό υλικό, καθώς και οποιαδήποτε σχετική πληροφορία καταγεγραμμένη στη δευτερογενή βιβλιογραφία, που θα έδινε τη δυνατότητα να φωτισθεί όσο το δυνατόν πιο πολύπλευρα και αμερόληπτα το αντικείμενο της μελέτης. Πολλές πληροφορίες αντλήθηκαν από εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, ενώ πραγματοποιήθηκε και επί τόπου έρευνα σε περιοχές της ποιμαντορίας του υπό εξέταση ιεράρχη. Ο Σινωπέας στην καταγωγή Βασίλειος Κομβόπουλος, τέκνο του μαρτυρικού Πόντου, μετά τις εξαίρετες σπουδές του στην Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα, αναλαμβάνει ως διδάκτωρ της Θεολογίας τα πρώτα ιερατικά του καθήκοντα στο νησί της Σαπφούς. Η παρουσία του στη Λέσβο είναι στενά συνδεδεμένη με τα φλογερά πατριωτικά κηρύγματά του - δείγματα μεγάλης ρητορικής αξιοσύνης - καθώς και με τη δράση και τον πρωταγωνιστικό ρόλο του στην απελευθέρωσή της το 1912. Το κάλεσμά του, όμως, στην αρχιεροσύνη συνέπεσε με το ξέσπασμα της λαίλαπας του Εθνικού Διχασμού, ο οποίος δεν περιορίσθηκε στα πολιτικά πράγματα, αλλά πλήγωσε και τη θρησκευτική ζωή των Ελλήνων. Ο Βασίλειος ήταν ανυποχώρητος υπέρμαχος του θεσμού της βασιλείας. Την ταραγμένη περίοδο κατά την οποία ήταν μητροπολίτης Μηθύμνης - έχοντας ήδη στο ενεργητικό του καταδίκη από το Ανώτατο Εκκλησιαστικό Δικαστήριο για ανάμειξη σε πολιτικές υποθέσεις (1917) - ακολούθησε η μετάθεσή του στη μητρόπολη Χαλδίας, όπου όμως αρνήθηκε να μεταβεί. Αντ’ αυτού, ανέλαβε να ηγηθεί πνευματικώς της μερίδας των Ελλήνων της Αμερικής που δεν αποδέχθηκαν ως εκκλησιαστική τους αρχή τον αρχιεπίσκοπο Αλέξανδρο Δημόγλου και τους μετ΄ αυτού επισκόπους, επειδή αποτελούσαν φιλοβενιζελική επιλογή. Έτσι, αυτοανακηρύχθηκε αρχιεπίσκοπος της Αυτοκέφαλης Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας των Η.Π.Α. και του Καναδά και επιδόθηκε με όλες του τις δυνάμεις αλλά και με τη μεγάλη υποστήριξη που του παρείχε η εφημερίδα Ἀτλαντίς στην εδραίωσή της. Η δράση του αυτή είχε ως αποτέλεσμα να τεθεί αρχικώς σε αργία και αργότερα να καθαιρεθεί. Την έκρυθμη εκκλησιαστική κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στην ομογένεια της Αμερικής κατάφερε να θεραπεύσει η συνεργασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου με την Εκκλησία της Ελλάδος και την Ελληνική Κυβέρνηση, η οποία υλοποιήθηκε μέσω της εκεί αποστολής του μητροπολίτη Κορίνθου Δαμασκηνού ως εξάρχου. Ο Βασίλειος Κομβόπουλος αποκαταστάθηκε στο αρχιερατικό αξίωμά του, τοποθετούμενος στη μητρόπολη Δράμας, την οποία και διαποίμανε μέχρι την τελευτή του.