Ευλόγιος Κουρίλας: Μητροπολίτης Κορυτσάς: η ζωή και το έργο του

Abstract

This doctoral dissertation examines the life, work, and activity of Eulogios Kourilas (1880–1961), aiming to highlight his multifaceted personality and to reassess his contribution to theology, education, and the national issues of modern Hellenism. The study situates his activity within the broader historical and geopolitical context of the early twentieth century, shedding light on the interrelation between Church, national identity, and political developments.The dissertation is structured into four chapters. The first addresses his biographical background and intellectual formation, from his monastic life to his appointment as Metropolitan of Korçë. The second analyzes his pastoral and administrative activity within the particular ecclesiastical and social conditions of Albania. The third investigates his active involvement in national issues, focusing on the Macedonian Struggle, the Northern Epirus question, and the sociopolitical developments of the first half of the twentieth century. The fourth presents his extensive written output, which spans multiple disciplines, including history, theology, linguistics, and the natural sciences. The research is based on extensive archival and bibliographical investigation, drawing on unpublished manuscripts, personal correspondence, and rare contemporary sources. Through critical analysis of these materials, the study offers a systematic assessment of Kourilas’ contribution as an ecclesiastical leader, intellectual, and national figure, while also examining his ideological positions concerning Greek–Albanian relations. Particular emphasis is placed on highlighting less-explored aspects of his activity and on repositioning his role within the historiography of the period, thereby contributing to the coverage of a significant research gap concerning ecclesiastical figures with parallel national and scholarly engagement. At the same time, the dissertation adopts a critical approach to the contradictions of his personality, demonstrating the coexistence of intellectual influence and historically conditioned choices or misjudgments. In conclusion, the study demonstrates that Eulogios Kourilas constitutes an important figure in the ecclesiastical and intellectual history of the twentieth century, whose work—despite its inherent contradictions—represents a substantial contribution to the understanding of the dynamic relationship between Church, education, and national identity, as well as the ideological transformations in Southeastern Europe.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τη ζωή, το έργο και τη δράση του Ευλόγιου Κουρίλα (1880–1961), με στόχο την ανάδειξη της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του και την επαναξιολόγηση της συμβολής του στη θεολογία, την εκπαίδευση και τα εθνικά ζητήματα του νεότερου Ελληνισμού. Η έρευνα εντάσσει τη δράση του στο ευρύτερο ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο των αρχών του 20ού αιώνα, φωτίζοντας τη σχέση Εκκλησίας, εθνικής ταυτότητας και πολιτικής συγκυρίας. Η μελέτη δομείται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο εξετάζονται τα βιογραφικά δεδομένα και η πνευματική του συγκρότηση, από τον μοναχισμό έως την ανάδειξή του σε Μητροπολίτη Κορυτσάς. Στο δεύτερο αναλύεται η ποιμαντική και διοικητική του δράση στο ιδιαίτερο εκκλησιαστικό και κοινωνικό περιβάλλον της Αλβανίας. Στο τρίτο διερευνάται η ενεργός συμμετοχή του στα εθνικά ζητήματα, με έμφαση στον Μακεδονικό Αγώνα, το Βορειοηπειρωτικό ζήτημα και τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Στο τέταρτο παρουσιάζεται το εκτενές συγγραφικό του έργο, το οποίο εκτείνεται σε πολλαπλά επιστημονικά πεδία, όπως η ιστορία, η θεολογία, η γλωσσολογία και οι φυσικές επιστήμες. Η έρευνα στηρίζεται σε εκτεταμένη αρχειακή και βιβλιογραφική τεκμηρίωση, με αξιοποίηση ανέκδοτων χειρογράφων, προσωπικής αλληλογραφίας και σπάνιων πηγών της εποχής. Μέσω της κριτικής ανάλυσης των τεκμηρίων επιχειρείται η συστηματική αποτίμηση της συμβολής του Κουρίλα ως εκκλησιαστικού ηγέτη, διανοουμένου και εθνικού παράγοντα, καθώς και η διερεύνηση των ιδεολογικών του θέσεων αναφορικά με τη σχέση Ελλήνων και Αλβανών. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην ανάδειξη λιγότερο προβεβλημένων πτυχών της δράσης του και στην επανατοποθέτησή του εντός της ιστοριογραφίας της περιόδου, συμβάλλοντας στην κάλυψη ενός ερευνητικού κενού που αφορά τη μελέτη εκκλησιαστικών μορφών με παράλληλη εθνική και επιστημονική δραστηριότητα. Παράλληλα, η διατριβή προσεγγίζει κριτικά τις αντιφάσεις της προσωπικότητάς του, αναδεικνύοντας τη συνύπαρξη πνευματικής ακτινοβολίας και ιστορικά προσδιορισμένων επιλογών ή αστοχιών. Συμπερασματικά, η μελέτη καταδεικνύει ότι ο Ευλόγιος Κουρίλας αποτελεί σημαντική μορφή της εκκλησιαστικής και πνευματικής ιστορίας του 20ού αιώνα, του οποίου το έργο, παρά τις αντιφάσεις του, συνιστά ουσιώδη συμβολή στην κατανόηση της δυναμικής σχέσης μεταξύ Εκκλησίας, παιδείας και εθνικής ταυτότητας, καθώς και των ιδεολογικών ζυμώσεων στον χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.