Επιχειρηματικές δεξιότητες, μετανάστες, δεξιότητες ζωής

Abstract

The doctoral dissertation examines the relevance and applicability of the European entrepreneurial competence framework «EntreComp», in the case of migrants. The aim of the study is to explore to what extent this framework can serve as an effective tool for strengthening the entrepreneurial competences of migrants, as well as what adaptations are required, in order to make it truly responsive to their needs, experiences, and cultural particularities. The methodology adopted is qualitative research with quantified qualitative findings, using a single hybrid data collection tool in the form of a semi-structured interview guide as the primary research instrument. Empirical data were collected from two distinct groups: a) migrant entrepreneurs and b) professionals working in organizations that support them. For the group of migrants, the tool was applied through semi-structured interviews completed by the researcher, while for part of the professionals it was also used as a self-administered instrument. The research focused on the Region of Central Macedonia for the group of migrants, selected due to its social and economic heterogeneity as well as its high concentration of migrant population, and on the country as a whole for the group of stakeholders. Some limitations were recorded, such as the inability to include participants from the Chinese community, a group known for its dynamic entrepreneurial presence. This absence emerged as a finding in itself, highlighting issues related to the accessibility of the framework for certain ethnic groups. The findings suggest that «EntreComp» possesses theoretical adequacy for analyzing and supporting migrant entrepreneurship. However, both its practical implementation and conceptual design present limitations, as it does not explicitly incorporate crucial dimensions such as intercultural competence, which proved essential for the target population. Migrants demonstrated competences such as resilience, innovation, and adaptability, which are also considered core life skills. Moreover, their narratives also revealed traits of intrapreneurial activity, including taking initiative, autonomy, and assuming responsibility within dependent employment settings. Although most professionals acknowledged the importance of entrepreneurship and relevant competences, some demonstrated limited familiarity with «EntreComp» or expressed reservations about its practical use. The dissertation concludes that «EntreComp» can function as an empowering tool, provided it is culturally adapted, supported by appropriate implementation tools, and accompanied by the training of those applying it. The institutional recognition of informal competences and the active involvement of migrants in the design of relevant interventions are also emphasized. The entrepreneurship of migrants, although often functioning as a survival strategy, in practice extends beyond this role, as the narratives of the participants reveal it as a field for the development of competences, life skills, and social integration.

Η διατριβή εξετάζει την καταλληλότητα και τη λειτουργικότητα του ευρωπαϊκού πλαισίου επιχειρηματικών ικανοτήτων «EntreComp» στην περίπτωση των μεταναστών. Σκοπός της έρευνας είναι να διερευνήσει το κατά πόσο το συγκεκριμένο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο ενίσχυσης των επιχειρηματικών ικανοτήτων, καθώς και ποιες προσαρμογές απαιτούνται ώστε να ανταποκρίνεται ουσιαστικά στις ανάγκες, τις εμπειρίες και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης ομάδας. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε είναι ποιοτική έρευνα με ποσοτικοποιημένα ευρήματα, με τη χρήση υβριδικού εργαλείου συλλογής δεδομένων, το οποίο είχε τη μορφή ημιδομημένου οδηγού συνέντευξης. Το εμπειρικό υλικό συλλέχθηκε από δύο διακριτές πληθυσμιακές ομάδες: α) μετανάστες επιχειρηματίες και β) στελέχη φορέων που δραστηριοποιούνται στην υποστήριξή τους. Στην ομάδα των μεταναστών το εργαλείο εφαρμόστηκε μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων με συμπλήρωση από την ερευνήτρια, ενώ σε μέρος των στελεχών φορέων χρησιμοποιήθηκε και ως αυτοσυμπληρούμενο εργαλείο. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας για την ομάδα των μεταναστών, επιλεγμένη λόγω της κοινωνικής και οικονομικής της ετερογένειας αλλά και της υψηλής συγκέντρωσης μεταναστευτικού πληθυσμού, καθώς και στο σύνολο της χώρας για την ομάδα των στελεχών. Καταγράφηκαν και περιορισμοί, όπως η αδυναμία ένταξης της κινεζικής κοινότητας στο δείγμα, γεγονός που αναδείχθηκε ως εύρημα σχετικό με την προσβασιμότητα του πλαισίου σε συγκεκριμένες εθνοτικές ομάδες. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το «EntreComp» διαθέτει θεωρητική επάρκεια για την ανάλυση και υποστήριξη της επιχειρηματικότητας των μεταναστών. Ωστόσο, τόσο η πρακτική του εφαρμογή όσο και ο ίδιος ο σχεδιασμός του παρουσιάζουν περιορισμούς, καθώς δεν ενσωματώνουν ρητά κρίσιμες παραμέτρους όπως η διαπολιτισμική ικανότητα, η οποία αποδείχθηκε ουσιώδης στο πλαίσιο της συγκεκριμένης ομάδας-στόχου. Οι μετανάστες ανέδειξαν ικανότητες όπως η ανθεκτικότητα, η καινοτομία και η ευελιξία, οι οποίες αποτελούν επίσης βασικές δεξιότητες ζωής. Παράλληλα, μέσα από τις αφηγήσεις τους καταγράφηκαν και χαρακτηριστικά ενδοεπιχειρηματικής δράσης, όπως η ανάληψη πρωτοβουλίας, η αυτονομία και η διαχείριση ευθυνών στο πλαίσιο εξαρτημένης εργασίας. Αν και τα περισσότερα στελέχη αναγνώρισαν τη σημασία της επιχειρηματικότητας και των σχετικών ικανοτήτων, καταγράφηκαν και περιπτώσεις όπου η εξοικείωση με το «EntreComp» ήταν περιορισμένη ή συνοδευόταν από επιφυλάξεις. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πλαίσιο «EntreComp» μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενδυνάμωσης, υπό την προϋπόθεση της προσαρμογής του, της ανάπτυξης κατάλληλων εργαλείων εφαρμογής και της επιμόρφωσης όσων το εφαρμόζουν. Τονίζεται επίσης η σημασία της θεσμικής αναγνώρισης άτυπων ικανοτήτων, καθώς και της ενεργού εμπλοκής των ίδιων των μεταναστών στον σχεδιασμό παρεμβάσεων. Η επιχειρηματικότητα των μεταναστών, η οποία, αν και συχνά λειτουργεί ως στρατηγική επιβίωσης, στην πράξη εκτείνεται πέρα από αυτόν τον ρόλο, καθώς μέσα από τις αφηγήσεις των συμμετεχόντων αναδεικνύεται ως πεδίο ανάπτυξης ικανοτήτων, δεξιοτήτων ζωής και κοινωνικής ένταξης.