Η διδακτική των ξένων γλωσσών και συνεργατική μετάφραση: η αξιοποίηση των μεταφραστικών στρατηγικών και τεχνικών της εκλαΐκευσης ως εργαλείο διδασκαλίας Αγγλικής ειδικής ορολογίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Abstract

The present study aims to investigate and reassess the contribution of collaborative translation to foreign language didactics. Its originality lies in demonstrating the effectiveness of specific translation techniques—particularly popularization—as supportive tools for language acquisition and the mastery of English for Specific Purposes (ESP) among secondary education students. Historically, within the Greek foreign language curricula, translation has been either marginalized or excluded from pedagogical practice. This was based on the belief that the use of the mother tongue (L1) inhibits spontaneous expression in the target language (L2), thus promoting a strictly monolingual approach. Conversely, contemporary pedagogical frameworks, such as translanguaging and language mediation, highlight the cognitive value of L1 as a bridge for meaning-making. When framed by appropriate methodological tools, translation can enhance learners' lexical development, cultural awareness, and critical thinking. This research focuses on the utilization of collaborative popularized translation as a means of facilitating the learning process. The dissertation is structured around two central axes:a) Theoretical Axis: This section examines the fundamental principles of translation theory and pedagogy, existing instructional models, and the role of translation in international curricula and European Union language policies. Furthermore, it substantiates the superiority of collaborative translation over conventional individual practices and analyzes the theoretical framework of popularization techniques as a translation tool.b) Applied Axis: This consists of a series of experimental teaching interventions in Secondary Education, utilizing educational material from specialized scientific fields (such as Medicine). Students (adolescents, B2 level) engage in both individual and collaborative translation tasks, employing popularization strategies to cultivate specialized communicative and lexical skills.In addition, the study seeks to theoretically define specialized terminology and technical language, examining the mechanisms through which modern medical terminology is formed. Ultimately, popularization is presented as a systematic method for transforming complex scientific data into accessible forms for a broader audience—in this case, for students within the Greek public school system.

Αντικείμενο της παρούσας μελέτης αποτελεί η διερεύνηση και επαναξιολόγηση της συμβολής της συνεργατικής μετάφρασης στη διδακτική των ξένων γλωσσών. Η πρωτοτυπία της εργασίας έγκειται στην κατάδειξη της αποτελεσματικότητας συγκεκριμένων μεταφραστικών τεχνικών —με έμφαση στην εκλαΐκευση (popularization)— ως υποστηρικτικών εργαλείων για την εκμάθηση της ξένης γλώσσας και την κατάκτηση της Αγγλικής Ειδικής Ορολογίας (ESP) από μαθητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.Στο πλαίσιο των παραδοσιακών ελληνικών προγραμμάτων σπουδών, η μετάφραση συχνά περιθωριοποιούνταν ή αποκλειόταν από τη διδακτική πράξη, υπό το πρίσμα της αντίληψης ότι η χρήση της μητρικής γλώσσας (L1) αναστέλλει την αυθόρμητη παραγωγή λόγου στην ξένη γλώσσα (L2), προκρίνοντας έτσι μια αυστηρά μονόγλωσση προσέγγιση. Αντιθέτως, σύγχρονα παιδαγωγικά ρεύματα, όπως η διαγλωσσικότητα (translanguaging) και η γλωσσική διαμεσολάβηση, αναδεικνύουν τη γνωστική αξία της L1 ως γέφυρας για τη νοηματοδότηση. Η μετάφραση, όταν πλαισιώνεται από κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία, δύναται να ενισχύσει τη λεξιλογική ανάπτυξη, την πολιτισμική επίγνωση και την κριτική ικανότητα των διδασκομένων. Η παρούσα εργασία εστιάζει στην αξιοποίηση της συνεργατικής εκλαϊκευμένης μετάφρασης ως μέσο διευκόλυνσης της μαθησιακής διαδικασίας. Η δομή της διατριβής αναπτύσσεται σε δύο κεντρικούς άξονες: α) Θεωρητικός Άξονας: Εξετάζονται οι θεμελιώδεις αρχές της μεταφρασεολογίας και της παιδαγωγικής, τα υφιστάμενα διδακτικά μοντέλα, καθώς και η θέση της μετάφρασης στα διεθνή αναλυτικά προγράμματα και τις γλωσσικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, τεκμηριώνεται η υπεροχή της συνεργατικής μετάφρασης έναντι των συμβατικών ατομικών πρακτικών και αναλύεται το θεωρητικό υπόβαθρο των τεχνικών εκλαΐκευσης. β) Εφαρμοσμένος Άξονας: Περιλαμβάνει μια σειρά πειραματικών διδασκαλιών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, με χρήση εκπαιδευτικού υλικού από εξειδικευμένα επιστημονικά πεδία (όπως η Ιατρική). Οι μαθητές (έφηβοι, επιπέδου Β2) καλούνται να μεταφράσουν κείμενα ατομικά και συνεργατικά, επιστρατεύοντας στρατηγικές εκλαΐκευσης για την καλλιέργεια ειδικών επικοινωνιακών και λεξιλογικών δεξιοτήτων. Επιπροσθέτως, η μελέτη επιχειρεί τη θεωρητική οριοθέτηση της ειδικής ορολογίας και της τεχνικής γλώσσας, εξετάζοντας τους μηχανισμούς συγκρότησης της σύγχρονης ιατρικής ορολογίας. Τέλος, η εκλαΐκευση παρουσιάζεται ως μια συγκροτημένη μέθοδος μετασχηματισμού σύνθετων επιστημονικών δεδομένων σε μορφές προσβάσιμες στο ευρύ κοινό και, εν προκειμένω, στους μαθητές του ελληνικού δημόσιου σχολείου.