Διαχείριση αλλαγής στην τυπική εκπαίδευση: απόψεις εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για τις προϋποθέσεις αποτελεσματικής εισαγωγής αλλαγών

Abstract

The present doctoral dissertation investigates the factors that influence the acceptance and implementation of educational change in primary and secondary schools, as perceived by teachers. The central aim of the study is to highlight the role of the factors that shape teachers’ motivation to implement educational change, with particular emphasis on the leadership role of schoolprincipals. The study adopts aquantitative research design and was conducted on a sample of 906 primary and secondary education teachers. Data were collected through a structured questionnaire that included instruments measuring the causes of fear toward change, mechanisms for coping with change-related concerns, teachers’ attitudes toward educational change, and their evaluation of principals’ change-supportive behaviors. Data analysis was carried out using a combination of descriptive and inferential statistical methods. These included paired-samplest-tests, comparisons across demographic characteristics using ANOVA and Kruskal–Wallistests, Pearson correlation analyses, multiple linear regression, mediation analysis using the PROCESSmacro(Model4), and cluster analysis. The findings indicate that intrinsic causes of fear toward change do not significantly affect teachers’ motivation to implement educational change, thereby challenging the notion that educational reform fails due to teachers’ individual resistance. Instead,the main inhibiting factors are located in exogenous conditions, such as the lack of adequate professional development and resources. Supportive school leadership emerges as a powerful catalyst for change, exerting both a direct effect on teachers’ motivation and an indirect effectt hrough its influence on teachers’change-management skills. At the same time, a systemic gap is identified between the importance teachers attribute to change-supportive leadership practices and the iractualenactment, with principals demonstrating stronger transactional an dethicall eadership practices and weaker transformational leadership behaviors. The dissertation concludes that educational change cannot be sustained without supportive schoolleadership and sustained investment in teachers’ professional development.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τους παράγοντες που επηρεάζουν την αποδοχή και την υλοποίηση εκπαιδευτικών αλλαγών στις σχολικές μονάδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μέσα από τις απόψεις των ίδιων των εκπαιδευτικών. Κεντρικός σκοπός της έρευνας είναι η ανάδειξη του ρόλου των παραγόντων που διαμορφώνουν το κίνητρο των εκπαιδευτικών να υλοποιούν εκπαιδευτικές αλλαγές με ιδιαίτερη έμφαση στον ηγετικό ρόλο των διευθυντών/τριών σχολικών μονάδων. Η έρευνα βασίζεται σε ποσοτικό ερευνητικό σχεδιασμό και υλοποιήθηκε σε δείγμα 906 εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω δομημένου ερωτηματολογίου, το οποίο περιλάμβανε εργαλεία για τη μέτρηση των αιτιών φόβου απέναντι στις αλλαγές, των μηχανισμών αντιμετώπισής τους, της στάσης των εκπαιδευτικών απέναντι στις εκπαιδευτικές αλλαγές, και στην αξιολόγηση των συμπεριφορών στήριξης των αλλαγών εκ μέρους των διευθυντών/τριών. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με συνδυασμό περιγραφικών και επαγωγικών στατιστικών μεθόδων. Χρησιμοποιήθηκαν έλεγχοι διαφορών σε ζεύγη pairedt-test, συγκρίσεις βάσει δημογραφικών χαρακτηριστικών ANOVA και Kruskal Wallis, αναλύσεις συσχέτισης (Pearson), πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση, ανάλυση διαμεσολάβησης με τη μακροεντολή PROCESS (Model4) και ανάλυση συστάδων(clusteranalysis). Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι οι ενδογενείς αιτίες φόβου απέναντι στις αλλαγές δεν επηρεάζουν το κίνητρο των εκπαιδευτικών, γεγονός που αποδομεί την αντίληψη ότι η εκπαιδευτική αλλαγή αποτυγχάνει λόγω ατομικής αντίστασης των εκπαιδευτικών. Αντιθέτως, οι κυριότεροι ανασταλτικοί παράγοντες εντοπίζονται σε εξωγενείς συνθήκες, όπως η έλλειψη επαρκούς επιμόρφωσης και πόρων. Η υποστηρικτική σχολική ηγεσία αναδεικνύεται ως ισχυρός καταλύτης της αλλαγής, καθώς επηρεάζει άμεσα το κίνητρο των εκπαιδευτικών και έμμεσα μέσω της επίδρασης της ηγεσίας στις δεξιότητες διαχείρισης αλλαγών. Παράλληλα, διαπιστώνεται συστημικό χάσμα μεταξύ της σημασίας που αποδίδουν οι εκπαιδευτικοί στις ηγετικές πρακτικές στήριξης και της πραγματικής εφαρμογής τους, με τους διευθυντές/τριες να υπερέχουν σε πρακτικές συναλλακτικής και ηθικής ηγεσίας και να υστερούν στις μετασχηματιστικές διαστάσεις της ηγεσίας. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εκπαιδευτική αλλαγή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς υποστηρικτική ηγεσία και επένδυση στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών.

Cette thèse de doctorat examine les facteurs influençant l'acceptation et la mise en œuvre des réformes pédagogiques dans les établissements d'enseignement primaire et secondaire, à travers le regard des enseignants. L'objectif principal de la recherche est de mettre en lumière le rôle des facteurs qui façonnent la motivation des enseignants à adopter ces réformes, en particulier le rôle de leadership des chefs d'établissement. La recherche repose sur une méthodologie quantitative et a été menée auprès d'un échantillon de 906 enseignants du primaire et du secondaire. La collecte des données a été réalisée au moyen d'un questionnaire structuré, comprenant des outils permettant de mesurer les causes de la crainte du changement, les mécanismes d'adaptation des enseignants, leurs attitudes face aux réformes et d'évaluer le soutien apporté par les chefs d'établissement. L'analyse des données a été effectuée à l'aide d'une combinaison de méthodes statistiques descriptives et inductives. Des tests t appariés, des comparaisons basées sur les caractéristiques démographiques (ANOVA et test de Kruskal-Wallis), des analyses de corrélation (Pearson), une régression linéaire multiple, une analyse de médiation avec la macro PROCESS (modèle 4) et une analyse de regroupement ont été utilisés. Les résultats de la recherche montrent que les causes endogènes de la peur du changement n'affectent pas la motivation des enseignants, ce qui réfute l'idée que le changement éducatif échoue en raison d'une résistance individuelle des enseignants. Au contraire, les principaux facteurs inhibiteurs se situent dans des conditions exogènes, telles que le manque de formation et de ressources adéquates. Un leadership scolaire soutenant apparaît comme un puissant catalyseur de changement, car il influe directement sur la motivation des enseignants et indirectement par son influence sur leurs compétences en gestion du changement. Parallèlement, un décalage systémique est constaté entre l'importance que les enseignants accordent aux pratiques de leadership soutenant et leur mise en œuvre effective : les chefs d'établissement excellent dans les pratiques de leadership transactionnel et éthique, mais accusent un retard dans les dimensions transformationnelles du leadership. La thèse conclut que le changement éducatif ne peut prospérer sans un leadership soutenant et un investissement dans le développement professionnel des enseignants.