Αξιολόγηση της σχολικής επίδοσης και βαθμοθηρία στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα: απόψεις μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ήπειρο

Abstract

ABSTRACTThe main purpose of this dissertation is to investigate the views of secondary education students in the Region of Epirus regarding the assessment of school performance and the phenomenon of grade-orientation and grade-driven learning within Greek public schools. Specifically, this research study aims to identify and highlight the factors that contribute to the cultivation of grade-oriented attitudes. At the same time, it explores how students perceive and experience the processes of assessment and grading in the classroom, and its relationship to the prevalence of graded-oriented culture. Within this framework, the study examines students' views on all aspects of the assessment process, along with the effects of grade-driven culture on their learning and social behavior. To achieve this aim, the study adopts a theoretical and a quantitative empirical research approach. Initially, the theoretical framework focuses on the pedagogical dimension of assessment and the institutional context of its implementation, highlighting its key characteristics and the implications of applied assessment practices, as documented in both international and Greek literature. Subsequently, a detailed presentation of the researched methodology used to investigate the topic, is presented. The survey was conducted between March and June 2025, with the participation of 836 students attending public lower-secondary schools and general upper - secondary (high) schools in the Region of Epirus. Data collection was conducted by using a structured, closed-ended questionnaire. Statistical analysis of the data was carried out using SPSS (version 29). The findings showed that students identify and accept the institutional role of the assessment process, on the condition that its implementation is lined with core pedagogical principles. At the same time, the prevalence of traditional, exam-oriented and grade-centered assessment practices in lower and upper secondary education was documented. According to the participants, these practices are associated with performance related anxiety, the cultivation of competitive attitudes and the development of grade-driven learning tendencies. Furthermore, the results indicated a complex and often contradictory pattern of student΄views, in which the formative and pedagogical dimension of assessment is acknowledged, yet simultaneously associated it with control and grade allocation. This finding reflects a deeply entrenched culture of performance and classification within the Greek educational system. In addition, students’ concerns regarding the fairness, objectivity, and reliability of the assessment and grading processes applied in the classroom are also identified. The findings also indicate that grade-orientation is a multifactorial phenomenon, mainly influenced by the functioning of the educational system and the expectations of the family and school environment. A noteworthy finding refers to students΄ positive attitudes toward alternative assessment practices in conjunction with support for replacing numerical grading with descriptive assessment as a means of reducing grade-oriented tendencies. In addition, regarding comparative analysis, certain variations in students΄ views were observed mainly based on school level and gender. Finally, the dissertation concludes with the presentation of indicative proposals based on the research findings and aligned with the theoretical framework of the study.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Βασικός σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να διερευνηθούν οι απόψεις των μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της περιφέρειας Ηπείρου σχετικά με την αξιολόγηση της σχολικής επίδοσης και τη βαθμοθηρία στο ελληνικό δημόσιο σχολείο. Συγκεκριμένα, η έρευνα αποβλέπει στο να εντοπιστούν και να αναδειχθούν οι παράγοντες που συντελούν στην καλλιέργεια της βαθμοθηρίας. Παράλληλα, διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές αντιλαμβάνονται και βιώνουν τη διαδικασία της αξιολόγησης και βαθμολόγησής τους μέσα στη σχολική τάξη και τη σχέση της με την επικράτηση της βαθμοθηρίας. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται οι απόψεις των μαθητών αναφορικά με το σύνολο των διαστάσεων της αξιολογικής διαδικασίας, καθώς και οι επιπτώσεις που επιφέρει η βαθμοθηρία στη μαθησιακή και κοινωνική συμπεριφορά τους. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, το θέμα προσεγγίζεται θεωρητικά και εμπειρικά. Αρχικά, πραγματοποιείται θεωρητική τεκμηρίωση του θέματος εστιάζοντας στην παιδαγωγική διάσταση της αξιολόγησης και στο θεσμικό πλαίσιο εφαρμογής της, αναδεικνύοντας τα κύρια γνωρίσματά της και τις επιπτώσεις του τρόπου εφαρμογή της, υπό το πρίσμα της διεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας. Στη συνέχεια, περιγράφεται η μεθοδολογία διερεύνησης του θέματος. Η παρούσα έρευνα διεξήχθη κατά το χρονικό διάστημα από τον Μάρτιο έως και τον Ιούνιο του 2025, με τη συμμετοχή 836 μαθητών από τα Ημερήσια Γυμνάσια και τα Γενικά Λύκεια της Περιφέρειας Ηπείρου. Το ερευνητικό εργαλείο της έρευνας αποτέλεσε ένα ερωτηματολόγιο κλειστού τύπου. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με το πακέτο SPSS v.29. Τα ευρήματα ανέδειξαν ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν τον θεσμικό ρόλο της αξιολογικής διαδικασίας, με την προϋπόθεση ότι κατά την εφαρμογή της πληρούνται οι παιδαγωγικές προδιαγραφές. Παράλληλα, διαπιστώθηκε η επικράτηση των παραδοσιακών, εξετασιοκεντρικών και βαθμοκεντρικών αξιολογικών πρακτικών της μαθητικής επίδοσης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, οι οποίες σύμφωνα με τους συμμετέχοντες συνδέονται με το άγχος της επίδοσης, την καλλιέργεια του ανταγωνισμού και τη διαμόρφωση βαθμοθηρικών τάσεων. Διαπιστώνεται, επίσης, ένα σύνθετο και συχνά αντιφατικό πλέγμα απόψεων, καθώς παρότι πολλοί μαθητές αναγνωρίζουν τη διαμορφωτική και παιδαγωγική διάσταση της αξιολόγησης, συγχρόνως τη συνδέουν με τον έλεγχο και την επίδοση βαθμολογίας, αντικατοπτρίζοντας τη βαθιά ριζωμένη κουλτούρα της επίδοσης και της ταξινόμησης που χαρακτηρίζει το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Καταγράφεται, ακόμα, η αμφιβολία των μαθητών σχετικά με τη δικαιοσύνη, την αντικειμενικότητα και την αξιοπιστία των αξιολογικών και βαθμολογικών διαδικασιών που εφαρμόζονται στη σχολική τάξη. Από τα δεδομένα της μελέτης αναδεικνύεται ότι η βαθμοθηρία συνιστά ένα υπαρκτό και πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο διαμορφώνεται μέσα από ένα πλέγμα επιρροής πολλαπλών παραγόντων, με κυρίαρχη θέση τον τρόπο λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος και τις προσδοκίες του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος. Στα άξια προσοχής ευρήματα της έρευνας συγκαταλέγεται η θετική τάση για την αξιοποίηση εναλλακτικών αξιολογικών πρακτικών, δηλώνοντας τη συμφωνία τους με το ενδεχόμενο αντικατάστασης της αριθμητικής βαθμολογίας από την περιγραφική αξιολόγηση και υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση δύναται να συμβάλλει ουσιαστικά στον περιορισμό της βαθμοθηρίας. Αναφορικά με τις συγκρίσεις, εντοπίστηκαν ορισμένες διαφοροποιήσεις στις απόψεις των μαθητών κυρίως σε σχέση με τη σχολική βαθμίδα και το φύλο. Τέλος, η διατριβή ολοκληρώνεται με τις ενδεικτικές προτάσεις, οι οποίες προκύπτουν από τα ερευνητικά ευρήματα σε συνάφεια με τη θεωρητική τεκμηρίωση του υπό μελέτη αντικειμένου.