Διερεύνηση της διαπολιτισμικής δυναμικής των προγραμμάτων "Εργαστήρια Δεξιοτήτων" και "Εισαγωγή της Αγγλικής Γλώσσας" στο νηπιαγωγείο

Abstract

The modern social world’s rapidly changing conditions have had a decisive impact on the character and priorities of the education field. In Greece’s case, modern educational initiatives and reforms are presented as a lever for preparing the student population for life, work and effective coexistence in pluralistic, multicultural social environments. In this spirit, the intercultural dimension of learning is constantly appearing in the forefront of pedagogical goal-setting, with a focus on identity strengthening, respect for diversity, cultural exchange and multilingualism. In the present paper, we focus on interculturality in the field of preschool education, exploring the intercultural dimension and dynamics of two educational programs: the 21st Century Skills Labs and the Introduction of English in Preschools. To address our research concerns, we conducted a multi-method educational ethnographic study, the first study to date to examine the intercultural perspective of these programs in the field of preschool education. Research procedures included (i) the collection and analysis of official textual material regarding the programs’ organization, design and goal setting, (ii) ethnographic observation in two preschool units, to examine the programs’ intercultural effectiveness in practice, and (iii) semi-structured interviews with 20 kindergarten teachers and English language teachers, to collect perceptions, experiences and suggestions for the future. Both content analysis and thematic analysis were used to analyze the individual data sets and extract results, while the final conclusions emerged from a process of synthetic treatment of the data. Our findings highlight intercultural dynamics in both programs’ goal setting and pedagogical proposals, providing opportunities for understanding diversity, cultivating social skills and, most importantly, promoting collaboration and collective action. At the same time, however, our findings highlight multiple weaknesses in the programs, both in terms of structure and organization, and in terms of practical implementation, which weaken potential intercultural outcomes. Combined with the Greek education system’s long-standing issues and shortcomings, in terms of intercultural logistical infrastructure and educational stuff’s intercultural training, the potential pluralistic and inclusive performance of the programs under investigation is further undermined. Our research concludes that there is a need for multi-level changes and improvements, both within the two programs, so that they can effectively support the intercultural orientation in educational practice, and in the broader Greek educational system, which even today has not laid appropriate foundations for intercultural education to flourish.

Οι εντόνως μεταβαλλόμενες συνθήκες του σύγχρονου κοινωνικού κόσμου, έχουν επιδράσει καθοριστικά στο χαρακτήρα και τις προτεραιότητες του χώρου της εκπαίδευσης. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι σύγχρονες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και μεταρρυθμίσεις παρουσιάζονται ως μοχλός προετοιμασίας του μαθητικού δυναμικού, για τη ζωή, την εργασία και την αποτελεσματική συνύπαρξη σε πλουραλιστικά, πολυπολιτισμικά κοινωνικά περιβάλλοντα. Στο πνεύμα αυτό, εμφανίζεται διαρκώς στο προσκήνιο της παιδαγωγικής στοχοθεσίας η διαπολιτισμική διάσταση της μάθησης, με εστίαση στην ενδυνάμωση της ταυτότητας, το σεβασμό της ετερότητας, την πολιτισμική ανταλλαγή και την πολυγλωσσία. Στην παρούσα εργασία, εστιάζουμε στη διαπολιτισμικότητα στο χώρο της προσχολικής εκπαίδευσης, διερευνώντας τη διαπολιτισμική διάσταση και δυναμική δύο εκπαιδευτικών προγραμμάτων: των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων και της Εισαγωγής της Αγγλικής Γλώσσας στο Νηπιαγωγείο. Για την ικανοποίηση των ερευνητικών μας προβληματισμών, πραγματοποιήσαμε μια πολυμεθοδική εκπαιδευτική έρευνα εθνογραφικού χαρακτήρα, η οποία αποτελεί την πρώτη έως τώρα έρευνα με σκοπό τον έλεγχο της διαπολιτισμικής προοπτικής των εν λόγω προγραμμάτων στο χώρο της προσχολικής εκπαίδευσης. Οι ερευνητικές διαδικασίες περιλάμβαναν (i) τη συλλογή και ανάλυση επίσημου κειμενικού υλικού αναφορικά με την οργάνωση, το σχεδιασμό και τη στοχοθεσία των προγραμμάτων, (ii) εθνογραφική παρατήρηση σε δύο μονάδες προσχολικής αγωγής, για τον έλεγχο της διαπολιτισμικής αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων στην πράξη και (iii) ημι-δομημένες συνεντεύξεις με 20 νηπιαγωγούς και εκπαιδευτικούς αγγλικής γλώσσας, για τη συλλογή αντιλήψεων, εμπειριών και προτάσεων για το μέλλον. Για την ανάλυση των επιμέρους συνόλων δεδομένων και την εξαγωγή αποτελεσμάτων, επιστρατεύτηκαν τόσο η ανάλυση περιεχομένου, όσο και η θεματική ανάλυση, ενώ τα τελικά συμπεράσματα προέκυψαν από μια διαδικασία συνθετικής αντιμετώπισης των δεδομένων. Τα ευρήματά μας, αναδεικνύουν μεν διαπολιτισμική δυναμική και στα δύο προγράμματα, σε επίπεδο στοχοθεσίας και παιδαγωγικών προτάσεων, δίνοντας ευκαιρίες αντίληψης της διαφορετικότητας, καλλιέργειας κοινωνικών δεξιοτήτων και, κυρίως, προωθώντας τη συνεργατικότητα και τη συλλογική δράση. Ταυτόχρονα, όμως, τα ευρήματά μας τονίζουν πολυάριθμες αδυναμίες των προγραμμάτων, τόσο σε επίπεδο δομής και οργάνωσης, όσο και σε επίπεδο πρακτικής υλοποίησης, που εξασθενίζουν τα πιθανά διαπολιτισμικά αποτελέσματα. Σε συνδυασμό με τα μακροχρόνια ζητήματα και τις ελλείψεις του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, σε επίπεδο διαπολιτισμικών υλικοτεχνικών υποδομών και διαπολιτισμικής κατάρτισης του εκπαιδευτικού προσωπικού, η πιθανή πλουραλιστική και συμπεριληπτική απόδοση των διερευνώμενων προγραμμάτων πλήττεται ακόμα περισσότερο. Η διερεύνησή μας καταλήγει στο συμπέρασμα της ανάγκης πολυεπίπεδων αλλαγών και βελτιώσεων, τόσο στα δύο προγράμματα, ώστε να μπορούν να στηρίξουν αποτελεσματικά το διαπολιτισμικό προσανατολισμό στην εκπαιδευτική πράξη, όσο και στο ευρύτερο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, που ακόμα και σήμερα δεν έχει θέσει κατάλληλες βάσεις για την άνθιση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης.