Αξιοποίηση μη τυπικών περιβαλλόντων μάθησης για την προσέγγιση θεμάτων έρευνας αιχμής στη διδασκαλία φυσικών επιστημών

Abstract

The present study aims to investigate how science teachers design and carry out a school visit to a research center focused on the learning of cutting-edge research topics and more specifically, the way science teachers collaborate with researchers so as to co-design the school visits to the research center, in the context of a Community of Learners. There are two main research questions: a) what factors are taken into account when co-designing a school visit to a research center by teachers and researchers and b) which interactions contribute to the professional growth of teachers in the context of the Community of Learners. The study was conducted in two phases. The aim of the first phase was to study the school visits that took place at the research center. In total 10 high-schools participated in the study and the data were collected through the observations of their visits to the research center and interviews with the accompanying teachers and the person in charge of the visits to the center. The analysis of the data showed a lack of co-operation between teachers and researchers and recognized the need for a substantial communication between the two parts. During the second phase of the study, which had a one-year duration, 10 science teachers along with 4 researchers form the research center and Science Education researchers were divided in two groups. Each group of five science teachers, along with researchers from the center and Science Education researchers composed a Community of Learners, which dealt with cutting-edge research topics and the design of the school visits. Data collection is based on audio recordings of all meetings and interviews conducted with the teachers before and after the school visits. Due to the exploratory nature of the study, qualitative methods of content analysis were used. The results regarding the first research question indicate that science teachers and researchers designed the school visit at the research center, taking mainly into account the physical and social contexts. More specifically, their main interest was to redesign the existing activities so as to encourage students’ participation and engagement with hands-on activities, to link the content of the visit with pre- and post- classroom activities and to enhance social interactions by creating small groups of students. Though the safety of the students as well as the architecture of the labs were two limiting factors. The results of the research regarding the professional development of the teachers show a non-linear, network of interactions between the external domain (Community of Learners) and the internal domain of the teachers (Personal, Domain of Practice and Domain of Consequences), with final result in change of the Domain of Practice as far as the implementation of educational visits in the future.As the research in informal settings progresses, it is essential to study the collaboration among the various stakeholders in this procedure. The present study contributes to the existing literature as it expands our knowledge of educational visits in an innovative learning environment, such as that of the research center, and our understanding of this group of professionals, which plays a key role in educational experiences in non-formal learning institutions. Thus, this work contributes to this effort by studying the processes involved in the professional development of teachers in a collaborative learning context.

Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη των εκπαιδευτικών επισκέψεων σε ερευνητικά κέντρα και στην αξιοποίηση αυτών από τους εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για την προσέγγιση θεμάτων έρευνας αιχμής στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα εστιάζει στη μελέτη της συνδιαμόρφωσης μιας εκπαιδευτικής επίσκεψης σε ερευνητικό κέντρο στο πλαίσιο μιας Κοινότητας Μάθησης διερευνώντας αφενός τους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψη τους εκπαιδευτικοί και ερευνητές του κέντρου κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης της δομής και του περιεχομένου της επίσκεψης και αφετέρου τις αλληλεπιδράσεις που συμβάλουν στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών στο πλαίσιο της κοινότητας μάθησης κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις. Κατά την α΄ φάση της έρευνας μελετήθηκε ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιούνται οι εκπαιδευτικές επισκέψεις στο ερευνητικό κέντρο εξετάζοντας την οπτική αφενός των εκπαιδευτικών και αφετέρου του ερευνητικού κέντρου. Συνολικά μελετήθηκαν οι επισκέψεις 10 σχολείων μέσω της παρατήρησης των επισκέψεων, καθώς και μέσω συνεντεύξεων με τους συνοδούς εκπαιδευτικούς και με τον υπεύθυνο των επισκέψεων στο ερευνητικό κέντρο. Από την ανάλυση των δεδομένων που προέκυψαν από την α΄ φάση της έρευνας διαφαίνεται έντονα η ανάγκη μίας ουσιαστικής επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και ερευνητικού κέντρου. Μία τέτοια συνεργασία μεταξύ των δύο μερών επιχειρήθηκε κατά τη β΄ φάση της έρευνας, η οποία αποτελεί και την κυρίως έρευνα της παρούσας μελέτης.Στην κυρίως έρευνα, η οποία είχε διάρκεια ενός διδακτικού έτους, συμμετείχαν 10 εκπαιδευτικοί Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης των Φυσικών Επιστημών, 4 ερευνητές από το ερευνητικό κέντρο και ερευνητές της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών, οι οποίοι συγκροτήθηκαν σε 2 κοινότητες μάθησης. Η κάθε κοινότητα μάθησης ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό της επίσκεψης των μαθητών σε 2 διαφορετικά εργαστήρια του ερευνητικού κέντρου. Η συλλογή των δεδομένων προέκυψε από τις ηχογραφήσεις των συζητήσεων κατά τη διάρκεια των συναντήσεων των 2 κοινοτήτων μάθησης, καθώς και μέσω των ατομικών συνεντεύξεων των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών, ενώ για την ανάλυση των δεδομένων αξιοποιήθηκαν ποιοτικές μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων. Τα αποτελέσματα της έρευνας σε σχέση με τον σχεδιασμό της επίσκεψης στο ερευνητικό κέντρο καταδεικνύουν ότι οι εκπαιδευτικοί και οι ερευνητές, αναπτύσσοντας μία ισότιμη σχέση διαλόγου και επικοινωνίας μεταξύ τους, έλαβαν υπόψη τους κυρίως παράγοντες που αφορούσαν στο φυσικό και το κοινωνικό πλαίσιο. Το κύριο ενδιαφέρον τους ήταν να επανασχεδιάσουν τις προσφερόμενες από το κέντρο δραστηριότητες με τέτοιο τρόπο ώστε να ενισχύσουν την ενεργό συμμετοχή και εμπλοκή των μαθητών σε βιωματικές δραστηριότητες, να συνδέσουν το περιεχόμενο της επίσκεψης με δραστηριότητες των μαθητών πριν και μετά στην τάξη, καθώς και η δημιουργία μικρών ομάδων μαθητών, που ενίσχυσαν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μέσα και έξω από την ομάδα. Εντούτοις, η ασφάλεια των μαθητών αφενός και η αρχιτεκτονική του χώρου των εργαστηρίων αφετέρου αποτέλεσαν δύο περιοριστικούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα της έρευνας που αφορούν στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών καθ’ όλη τη διάρκεια συμμετοχής τους στο πρόγραμμα αναδεικνύουν ένα μη γραμμικό, δίκτυο αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στον Εξωτερικό Τομέα (Κοινότητα Μάθησης) και στους εσωτερικούς Τομείς του εκπαιδευτικού (Προσωπικό, Πρακτικής και Συνεπειών), με τελική απόληξη την αλλαγή στην μελλοντική Πρακτική των εκπαιδευτικών σχετικά με την υλοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων. Καθώς η έρευνα στον τομέα της άτυπης εκπαίδευσης εξελίσσεται, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η κατανόηση των γνώσεων, των ικανοτήτων, αλλά και των απαιτήσεων των εκπαιδευτικών, ώστε να ενισχυθούν τα μέσα και οι μηχανισμοί της επαγγελματικής τους ανάπτυξης. Η παρούσα μελέτη συμβάλει στην επέκταση αφενός των γνώσεων μας για τις εκπαιδευτικές επισκέψεις σε ένα καινοτόμο περιβάλλον μάθησης, όπως είναι αυτό του ερευνητικού κέντρου και αφετέρου της κατανόησής μας για αυτήν την ομάδα επαγγελματιών, που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις εκπαιδευτικές εμπειρίες στα άτυπα ιδρύματα μάθησης. Έτσι, η εργασία αυτή συμβάλλει στην προσπάθεια αυτή με τη διερεύνηση των διαδικασιών που εμπλέκονται στην επαγγελματική αλλαγή των εκπαιδευτικών σε ένα συνεργατικό πλαίσιο μάθησης, σε στενή συνεργασία τόσο με τους ερευνητές της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών όσο και με αυτούς του ερευνητικού κέντρου.