Eπιχειρηματική ηθική και Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη στην Ελληνική βιομηχανία Γραφικών Τεχνών-Εκτυπώσεων

Abstract

This doctoral dissertation examines in depth the relationship between Corporate Social Responsibility (CSR), business ethics, and sustainable entrepreneurship in the Greek Graphic Arts and Printing industry. This productive sector, characterized by a strong technological and environmental dimension, has in recent years been confronted with significant technological, environmental, and economic transformations, within the broader context of the green and digital transition. Despite the substantial advancement of international research on sustainability and responsible business practices, and although the literature has extensively explored the complex dimensions of CSR and business ethics, the graphic arts and printing industry remains empirically underrepresented, particularly within the Greek and Mediterranean context. The present study seeks to address this research gap by contributing both theoretically and empirically to the field. The theoretical framework of the dissertation is grounded in contemporary approaches to Corporate Social Responsibility and responsible entrepreneurship, with particular emphasis on the Triple Bottom Line framework, Stakeholder Theory, and the conceptualization of business ethics as a systemic and structurally embedded dimension of organizational decision-making. Building upon this theoretical foundation, a multi-level analytical model is developed, linking organizational culture, economic pressures, evolving stakeholder expectations, and environmental compliance requirements. This model enables a holistic examination of responsible business conduct in the sector, taking into account both internal organizational dynamics and the broader institutional and market environment. Methodologically, the study adopts a mixed-methods research design, combining quantitative analysis of structured questionnaires with qualitative investigation of open-ended responses and in-depth experiential data. The research sample includes enterprises and professionals operating in the Greek graphic arts and printing industry, allowing for the exploration of both prevailing perceptions and actual business practices. Methodological triangulation between quantitative and qualitative data enhances the internal validity of the research and provides a deeper understanding of the complex factors influencing the adoption and implementation of sustainable practices. The findings reveal a high level of recognition of the importance of CSR and sustainability as fundamental components of contemporary business ethics. At the same time, significant structural and operational challenges are identified, including limited awareness of European sustainability strategies, restricted access to financial and technological tools, pronounced fiscal constraints faced by small and medium-sized enterprises, and an increased need for institutional and sectoral support. Qualitative evidence further highlights the need to strengthen a culture of sustainable practices, improve targeted information dissemination, and reinforce cooperation structures at national and interregional levels, particularly within the Mediterranean context. At the theoretical level, the dissertation makes a substantive contribution to academic discourse by linking CSR and business ethics to a productive sector that has rarely been examined systematically. Moreover, it provides original empirical material and proposes an analytical model for assessing sustainability perceptions and practices that may be applied to other related industrial sectors. At the practical level, the study advances targeted policy and strategic recommendations, including the development of information mechanisms, the enhancement of incentives for adopting environmental practices, the cultivation of a coherent CSR culture, and the strengthening of institutional and cross-sectoral cooperation. Overall, the dissertation sheds light on critical aspects of sustainable business transition within the Greek graphic arts and printing industry, highlighting its dynamics, constraints, and future prospects. It offers a robust scientific foundation for the formulation of policies and strategies aimed at supporting competitiveness, environmental responsibility, and the long-term sustainability of the sector.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει σε βάθος, τη σχέση μεταξύ της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ), της επιχειρηματικής ηθικής και της βιώσιμης επιχειρηματικότητας, στον ελληνικό κλάδο των Γραφικών Τεχνών και Εκτυπώσεων. Πρόκειται για έναν παραγωγικό κλάδο, με έντονη τεχνολογική και περιβαλλοντική διάσταση, ο οποίος τα τελευταία έτη, βρίσκεται αντιμέτωπος με σημαντικές τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές μεταβολές, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διαδικασίας πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Παρά τη διεθνή πρόοδο της έρευνας, γύρω από τη βιωσιμότητα και την υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και παρότι η βιβλιογραφία έχει εμβαθύνει στις σύνθετες διαστάσεις της ΕΚΕ και της επιχειρηματικής ηθικής, ο κλάδος των Γραφικών Τεχνών παραμένει ερευνητικά υποεκπροσωπούμενος, ιδιαίτερα στο ελληνικό και μεσογειακό πλαίσιο. Το κενό αυτό επιχειρεί να καλύψει η παρούσα μελέτη, συμβάλλοντας τόσο θεωρητικά όσο και εμπειρικά. Το θεωρητικό πλαίσιο της διατριβής θεμελιώνεται σε σύγχρονες προσεγγίσεις της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και της υπεύθυνης επιχειρηματικότητας, με έμφαση στην προσέγγιση της Τριπλής Γραμμής Αποτελεσμάτων (Triple Bottom Line), στη Θεωρία των Ενδιαφερομένων Μερών (Stakeholder Theory) και στη θεώρηση της επιχειρηματικής ηθικής, ως συστημικής και οργανικά ενσωματωμένης παραμέτρου λήψης αποφάσεων. Μέσα από αυτήν τη θεωρητική βάση, αναπτύσσεται ένα πολυεπίπεδο αναλυτικό μοντέλο, το οποίο συσχετίζει την οργανωσιακή κουλτούρα, τις οικονομικές πιέσεις, τις μεταβαλλόμενες προσδοκίες των ενδιαφερομένων μερών και τις απαιτήσεις περιβαλλοντικής συμμόρφωσης. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει την ολιστική προσέγγιση της υπεύθυνης λειτουργίας των επιχειρήσεων του κλάδου, λαμβάνοντας υπόψη τις εσωτερικές οργανωτικές δυναμικές και το εξωτερικό θεσμικό και αγοραίο περιβάλλον. Σε μεθοδολογικό επίπεδο, η έρευνα υιοθετεί μικτή ερευνητική προσέγγιση (mixed methods), συνδυάζοντας ποσοτική ανάλυση δομημένων ερωτηματολογίων, με ποιοτική διερεύνηση ανοικτών απαντήσεων και εις βάθος ανάλυση εμπειριών. Το ερευνητικό δείγμα περιλαμβάνει επιχειρήσεις και επαγγελματίες του κλάδου των Γραφικών Τεχνών και Εκτυπώσεων, στην Ελλάδα, επιτρέποντας την αποτύπωση των κυρίαρχων αντιλήψεων και των πραγματικών επιχειρησιακών πρακτικών. Η μεθοδολογική τριγωνοποίηση (triangulation), μεταξύ ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων ενισχύει την εσωτερική εγκυρότητα της έρευνας και προσφέρει βαθύτερη κατανόηση των σύνθετων παραγόντων, που επηρεάζουν την υιοθέτηση και την εφαρμογή βιώσιμων πρακτικών. Τα ερευνητικά ευρήματα αναδεικνύουν υψηλό επίπεδο αναγνώρισης της σημασίας της ΕΚΕ και της βιωσιμότητας, ως θεμελιωδών συνιστωσών της σύγχρονης επιχειρηματικής ηθικής. Παράλληλα, καταγράφονται σημαντικές δομικές και λειτουργικές προκλήσεις, όπως περιορισμένη ενημέρωση, σχετικά με ευρωπαϊκές στρατηγικές βιωσιμότητας, χαμηλή πρόσβαση σε χρηματοδοτικά και τεχνολογικά εργαλεία, έντονοι δημοσιονομικοί περιορισμοί των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και αυξημένη ανάγκη, για θεσμική και κλαδική υποστήριξη. Οι ποιοτικές απαντήσεις υπογραμμίζουν ιδιαίτερα, την ανάγκη ενίσχυσης της κουλτούρας βιώσιμων πρακτικών, τη βελτίωση της στοχευμένης πληροφόρησης και την ενδυνάμωση των δομών συνεργασίας, σε εθνικό και διαπεριφερειακό επίπεδο, ιδίως στο πλαίσιο της Μεσογείου. Σε θεωρητικό επίπεδο, η διατριβή συμβάλλει ουσιαστικά, στην ακαδημαϊκή συζήτηση συνδέοντας την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και την Επιχειρηματική Ηθική, με έναν παραγωγικό κλάδο, που σπανίως εξετάζεται συστηματικά. Παράλληλα, προσφέρει νέο εμπειρικό υλικό και ένα αναλυτικό μοντέλο αξιολόγησης αντιλήψεων και πρακτικών βιωσιμότητας, το οποίο δύναται να αξιοποιηθεί και σε άλλους συναφείς βιομηχανικούς τομείς. Σε πρακτικό επίπεδο, η έρευνα προτείνει στοχευμένες παρεμβάσεις πολιτικής και στρατηγικής, όπως η ανάπτυξη μηχανισμών ενημέρωσης, η ενίσχυση κινήτρων, για την υιοθέτηση περιβαλλοντικών πρακτικών, η καλλιέργεια συνεκτικής κουλτούρας ΕΚΕ και η ενδυνάμωση της θεσμικής και διακλαδικής συνεργασίας. Συνολικά, η διατριβή φωτίζει κρίσιμες πτυχές της βιώσιμης επιχειρηματικής μετάβασης στον ελληνικό χώρο των Γραφικών Τεχνών και Εκτυπώσεων, αναδεικνύοντας δυναμικές, περιορισμούς και προοπτικές. Παρέχει ένα αξιόπιστο επιστημονικό υπόβαθρο, για τη διαμόρφωση πολιτικών και στρατηγικών, που υποστηρίζουν την ανταγωνιστικότητα, την περιβαλλοντική υπευθυνότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του κλάδου.