Εμψυχώνοντας την ψυχή (Animating the Anima): το ζήτημα της ψυχής στο ιαπωνικό άνιμε & συγκριτική μελέτη αντιμετώπισης του θέματος από την animation παραγωγή του Δυτικού πολιτισμού

Abstract

The purpose of this thesis is the scriptural, design and directing approach to the concept of the soul in the art of Japanese animation, the so-called anime. In order to cover the subject as fully as possible, this research initially examines the importance of the concept of "soul" in the ancient Japanese religion of Shinto, in the traditional Japanese way of life-perception of the world and in cultural, folklore and artistic expressions, until the advent of cinema and animation. This thesis examines the basic world-concepts of the Japanese people on the soul and connects them with the way in which the spiritual concerns of Japanese artists, and in particular, of the artists of native animation films, are expressed. Then, some of the most representative animation films from Western countries are presented and combined with certain soul-related rituals of Western peoples. In this way, a comparative study of the treatment of the soul by Japanese and Western culture is carried out, alongside animation. Finally, conclusions are drawn on the animistic nature of Japanese anime, compared to any psycho-centric nature of Western animation films. What is sought to be proven, first of all, is that the stories and visual approaches of Japanese anime are multifaceted and are connected, directly or indirectly, to the inherent cultural background of their country of origin. A background that is fundamentally related to the philosophy of the soul in all creatures, natural phenomena, environmental manifestations, and even things. What is sought to be proven, secondly, is that the stories and visual approaches of Western animated films, although less often, can also be multifaceted and concern the soul and essence of cosmic realities, with similarities and differences from Japanese anime. The methodology followed is qualitative. The research focuses on the theoretical analysis of the scripts, animation and direction of a representative sample of films, both from Japan and the West. The films that have been selected cover a wide range of creativity and popularity. Films that are famous and beloved by a large portion of film lovers are examined as well as independent films that are unknown to the general public.

Το θέμα της παρούσας διατριβής είναι η σεναριακή, σχεδιαστική και σκηνοθετική προσέγγιση της έννοιας της ψυχής στην τέχνη του ιαπωνικού ανιμέισιον (animation), το λεγόμενο άνιμε (anime). Προκειμένου να καλυφθεί το θέμα με όση το δυνατόν μεγαλύτερη πληρότητα, η παρούσα έρευνα εξετάζει, αρχικά, τη σημαντικότητα της έννοιας «ψυχή» στην αρχαία ιαπωνική θρησκεία Σίντο, στον παραδοσιακό ιαπωνικό τρόπο ζωής-αντίληψης του κόσμου και στις πολιτισμικές, λαογραφικές, καλλιτεχνικές εκφάνσεις, μέχρι την έλευση του κινηματογράφου και του ανιμέισιον. Η παρούσα διατριβή διατρέχει τις βασικές κόσμο-αντιλήψεις του ιαπωνικού λαού επί της ψυχής και τις συνδέει με τον τρόπο που εκφράζονται οι πνευματικές ανησυχίες των Ιαπώνων καλλιτεχνών και, δη, των καλλιτεχνών των γηγενών ταινιών εμψύχωσης (ανιμέισιον). Στη συνέχεια παρουσιάζονται κάποιες εκ των αντιπροσωπευτικότερων ταινιών εμψύχωσης από χώρες της Δύσης και συνδυάζονται με ορισμένες, περί ψυχής, τελετές Δυτικών λαών. Με αυτόν τον τρόπο πραγματοποιείται, παράλληλα με το ανιμέισιον, μια συγκριτική μελέτη αντιμετώπισης της ψυχής από τον ιαπωνικό και, συγκριτικά, από τον Δυτικό πολιτισμό. Εν τέλει προκύπτουν συμπεράσματα επί της ανιμιστικής φύσης του ιαπωνικού ανιμέισιον, σε αντιστοιχία με την όποια ψυχό-κεντρική φύση των ταινιών εμψύχωσης της Δύσης. Αυτό που επιδιώκεται να αποδειχθεί, κατά πρώτον, είναι πως οι ιστορίες και οι εικαστικές προσεγγίσεις των ιαπωνικών άνιμε είναι πολύπλευρες και συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με το εγγενές πολιτισμικό υπόβαθρο της χώρας προέλευσής τους. Ένα υπόβαθρο που σχετίζεται, θεμελιωδώς, με τη φιλοσοφία της ψυχής επί πάντων πλασμάτων, φυσικών φαινομένων, περιβαλλοντικών εκφάνσεων, έως και πραγμάτων. Αυτό που επιδιώκεται να αποδειχθεί, κατά δεύτερον, είναι πως οι ιστορίες και εικαστικές προσεγγίσεις των Δυτικών ταινιών εμψύχωσης, αν και λιγότερο συχνά, μπορούν να είναι και εκείνες πολύπλευρες και να αφορούν την ψυχή και ουσία των κοσμικών πραγματώσεων, με ομοιότητες και διαφορές από το ιαπωνικό άνιμε. Η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι ποιοτική. Η έρευνα επικεντρώνεται στη θεωρητική ανάλυση των σεναρίων, της εμψύχωσης και των σκηνοθεσιών ενός αντιπροσωπευτικού δείγματος ταινιών, τόσο από την Ιαπωνία όσο και από τη Δύση. Οι ταινίες που έχουν επιλεχθεί καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δημιουργικότητας και δημοφιλίας. Εξετάζονται ταινίες διάσημες και αγαπημένες από μια μεγάλη μερίδα των κινηματογραφόφιλων αλλά και ταινίες ανεξάρτητες και άγνωστες στο ευρύ κοινό.