Οι θεατές των αγώνων στον ελληνικό κόσμο: 8ος αι. π.Χ. – 4ος αι. μ.Χ.

Abstract

This doctoral dissertation investigates the sports fans of Greek antiquity. The first chapter deals with the spectators of the sports competitions of the Homeric epics. Through an analytical approach, we sought to establish the prevailing research approach, namely the perception of the "Homeric" spectators as a reflection of the historical archaic spectators, but also the attempt to interpret the weighty importance that the poet attributes to them. The second chapter concerns the depiction of sports spectators in archaic art. The analysis of sports spectators in archaic iconography led to conclusions about their emotional reactions and behavior, about their gender, social status, preferences, viewing areas and their general importance in the context of the sports phenomenon. In the third chapter, we discuss the composition of the sports audience. Initially, we refer to a special "category" of them, the gods, divine beings and heroes, as persons whose myth presents them as interested in and enjoying the spectacle of sports. Then, we monitor the sizes and social origins of the spectators from the Archaic Times to Late Antiquity, examining also the position of women, slaves, the elderly and children in the spectacle of sports. The chapter concludes with an investigation of the attitude of foreign peoples and persons towards Greek athletic competitions, mainly in the context of the expansion of Greek athletic institutions, as well as the clarification of the position of Christians in the athletic audience of their time. In the fourth chapter, we delve into the emotions and analyze the behavior, habits and perceptions of spectators, in the context of watching the games but also in that of everyday life, initially looking for the motivation for watching the games, that is, how the ancients themselves defined watching sports and what is mentioned in the sources that moved them in it. We looked for the reasons for supporting athletes and proceeded to analyze the ways of expressing encouragement, identification and general admiration for athletes and their achievements. We proceeded to analyze the “negative emotions” and the methods of expressing them, in the context of discouraging opponents but also of the spectators’ demands for performance and the implementation of “fair play” on the part of athletes. An issue that we raised was that of the existence (or not) and the magnitude of the phenomenon of violence. A number of issues were not easy to analyze within the first sections of the chapter, so they were included in the last one, under the general title “Other habits, practices and preferences”. In the fifth chapter we explore the influence of spectators on the psychology and performance of athletes, as well as their importance for the self-perception of the latter. We analyze the importance that the organizers of sports attributed to the audience. Finally, we explore the criticism of various intellectuals of Antiquity, on the one hand, towards the interest of sports fans and its effects on social and political life, and on the other hand, regarding the personalities of spectators.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τους φιλάθλους της ελληνικής αρχαιότητας. Το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται τους θεατές των αθλητικών αγώνων των ομηρικών επών. Μέσω μιας αναλυτικής προσέγγισης επιδιώξαμε τη στοιχειοθέτηση της επικρατούσας ερευνητικής προσέγγισης, της πρόσληψης δηλαδή των «ομηρικών» θεατών ως αντικατοπτρισμό των ιστορικών αρχαϊκών θεατών, αλλά και την επιχείρηση ερμηνείας της βαρύνουσας σημασίας που τους αποδίδει ο ποιητής. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά στην απεικόνιση των αθλητικών θεατών στην αρχαϊκή τέχνη. Η συνολική ανάλυση των αθλητικών θεατών της αρχαϊκής εικονογραφίας, οδήγησε σε συμπεράσματα για τις συναισθηματικές αντιδράσεις και τη συμπεριφορά τους, για το φύλο, την κοινωνική θέση, τις προτιμήσεις τους, τους χώρους παρακολούθησης και τη γενικότερη σημασία τους στα πλαίσια του αθλητικού φαινομένου. Στο τρίτο κεφάλαιο πραγματευόμαστε τη σύνθεση του αθλητικού κοινού. Αρχικά αναφερόμαστε σε μια ιδιαίτερη «κατηγορία» τους, τους θεούς, τις θεϊκές υπάρξεις και τους ήρωες, ως πρόσωπα που ο μύθος τους παρουσιάζει να ενδιαφέρονται και να τέρπονται από την αθλητική θέαση. Κατόπιν παρακολουθούμε τα μεγέθη και την κοινωνική προέλευση των θεατών από τους Αρχαϊκούς Χρόνους έως και την Ύστερη Αρχαιότητα, εξετάζοντας παράλληλα τις ιδιαίτερες ομάδες αυτών, αναλύοντας δηλαδή τη θέση των γυναικών, των δούλων, των ηλικιωμένων και των παιδιών στο αθλητικό θέαμα. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τη διερεύνηση της στάσης των ξένων λαών και προσώπων απέναντι στους ελληνικούς αθλητικούς αγώνες, κυρίως στο πλαίσιο επέκτασης των ελληνικών αθλητικών θεσμών, καθώς και την αποσαφήνιση της θέσης των Χριστιανών στο αθλητικό κοινό της εποχής τους. Στο τέταρτο κεφάλαιο διεισδύουμε στα συναισθήματα και αναλύουμε τη συμπεριφορά, τις συνήθειες και τις αντιλήψεις των θεατών, στο πλαίσιο της παρακολούθησης των αγώνων αλλά και σε εκείνο της καθημερινότητας, αναζητώντας αρχικά το κίνητρο της παρακολούθησης των αγώνων, το πώς όριζαν δηλαδή οι ίδιοι οι αρχαίοι τη θέαση του αθλητισμού και τι αναφέρεται στις πηγές ότι τους συγκινούσε σε αυτήν. Αναζητήσαμε τις αιτίες υποστήριξης των αθλητών και προχωρήσαμε στην ανάλυση των τρόπων έκφρασης της ενθάρρυνσης, της ταύτισης αλλά και του εν γένει θαυμασμού προς τους αθλητές και τα επιτεύγματα τους. Προχωρήσαμε στην ανάλυση των «αρνητικών συναισθημάτων» και των μεθόδων έκφρασης αυτών, στα πλαίσια αποθάρρυνσης των αντιπάλων αλλά και των απαιτήσεων των θεατών για επίτευξη επιδόσεων και την εφαρμογή του «δίκαιου παιχνιδιού» από μεριάς των αθλητών. Ένα ζήτημα που θίξαμε ήταν και αυτό της ύπαρξης (ή μη) και του μεγέθους του φαινομένου της βίας. Μια σειρά ζητημάτων δεν ήταν εύκολο να αναλυθούν στα πλαίσια των πρώτων ενοτήτων του κεφαλαίου, έτσι εντάχθηκαν στην τελευταία, με τον γενικό τίτλο «Άλλες συνήθειες, πρακτικές και προτιμήσεις». Στο πέμπτο κεφάλαιο διερευνούμε την επίδραση των θεατών στην ψυχολογία και την απόδοση των αθλητών, αλλά και τη σημασία τους για την αυτοπρόσληψη των τελευταίων. Αναλύουμε τη σημασία που απέδιδαν στο κοινό οι οργανωτές του αθλητισμού και τον ρόλο του στη λήψη αποφάσεων εκ μέρους τους. Τέλος, διερευνούμε την κριτική των διαφόρων διανοουμένων της Αρχαιότητας, αφενός προς το φίλαθλο ενδιαφέρον και τις επιπτώσεις αυτού στην κοινωνική και πολιτική ζωή και αφετέρου σχετικά με τις προσωπικότητες των θεατών.