Γονικές εκπαιδευτικές πρακτικές και σχολικός διαχωρισμός: άτυπες διαδικασίες επιλογής σχολείου στο κέντρο της Αθήνας

Abstract

This study attempts to examine how social divisions are constituted within the context of public education by exploring unofficial process of school choice and social divergences on parental practices. It is based on research conducted in an area of central Athens with strong social and ethno-cultural heterogeneity. It focuses on neighbouring public primary schools with different social profiles due to the uneven distribution of students in terms of ethnic and social characteristics as well as notable differences related to the neighborhood context. We examine the social differences between neighboring schools both as a reflection of the social heterogeneity of the area and as an outcome of differentiated family educational practices. Through interviews with parents whose children attend these schools, various strategies regarding enrollment along with diverse family approaches to education are highlighted. Despite the fact that enrolment in Greek public school is based on the address of residence, the research shows that some parents (Greeks from both middle-class and working-class backgrounds) avoid the local school, mainly due to the multicultural composition of its student population. As the research findings indicate, neighbourhood area and the identity of the local school indicate and activate specific forms of parental action that may not emerge in other spatial/ school contexts. At the same time, parents’ differentiated educational practices result in schools with uneven resources, infrastructure, and extracurricular activities. Highlighting school differentiation as both a driver and a result of family educational strategies provides tools for understanding the multiple ways in which inequalities and divisions are structured within public education at a micro scale.

Αντικείμενο της διατριβής αποτελούν οι αμφίδρομες διαδικασίες μέσα από τις οποίες συγκροτείται ο κοινωνικός χάρτης των δημοτικών σχολείων μιας συγκεκριμένης περιοχής. Βασίζεται σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε περιοχή του κέντρου της Αθήνας με έντονη κοινωνική και εθνοπολιτισμική ανομοιογένεια. Εστιάζει σε τρία όμορα δημόσια δημοτικά σχολεία με διαφορετικό κοινωνικό προφίλ λόγω της ασύμμετρης κατανομής των μαθητών/τριών ως προς τα εθνοτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά αλλά και των σημαντικών διαφορών τους ως προς τη διάσταση του χώρου (γειτονιά όπου βρίσκονται). Εξετάζουμε τις κοινωνικές διαφορές μεταξύ όμορων σχολείων τόσο ως αποτύπωση της ανομοιογένειας της περιοχής, όσο και ως αποτέλεσμα διαφοροποιημένων οικογενειακών εκπαιδευτικών πρακτικών. Μέσα από συνεντεύξεις με γονείς των οποίων τα παιδιά φοιτούν στα σχολεία μελέτης αναδεικνύονται διαφορετικές επιλογές δράσης απέναντι στο ζήτημα της εγγραφής στο δημοτικό σχολείο και ανόμοιες οικογενειακές πρακτικές στη σχέση με το σχολείο (συμμετοχή στο σύλλογο γονέων και κηδεμόνων, επικοινωνία με εκπαιδευτικούς, στήριξη κατ’ οίκον μελέτης). Παρά το γεγονός ότι η εγγραφή στο δημόσιο ελληνικό σχολείο γίνεται βάσει της διεύθυνσης κατοικίας, η έρευνα δείχνει ότι κάποιοι γονείς (Έλληνες από μεσαία αλλά και λαϊκά στρώματα) αποφεύγουν το τοπικό σχολείο, κυρίως για λόγους πολυπολιτισμικής σύνθεσης μαθητών/τριών. Όπως προκύπτει, ο χώρος της γειτονιάς αλλά και η ταυτότητα του τοπικού σχολείου υποδεικνύουν και ενεργοποιούν συγκεκριμένες μορφές δράσης των γονιών, που σε άλλο χωρικό/ σχολικό πλαίσιο ενδεχομένως να μην ενεργοποιούταν. Την ίδια στιγμή οι διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές πρακτικές των γονιών συγκροτούν ανόμοιες σχολικές πραγματικότητες. Η ανάδειξη των σχολικών διαφοροποιήσεων ως αιτία και αποτέλεσμα οικογενειακών εκπαιδευτικών στρατηγικών μας προσφέρει εργαλεία κατανόησης των πολλαπλών τρόπων που δομούνται ανισότητες και διαχωρισμοί στο εσωτερικό της δημόσιας εκπαίδευσης, στην μικροκλίμακα.