Ουτοπία και δυστοπία στην ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και νέους: ιδεολογικές παράμετροι και αναγνωστικές προοπτικές

Abstract

This Doctoral Dissertation examines the utopian and dystopian dimensions in literary texts for children and young adults, focusing on how fiction represents and interrogates social organization. Specifically, it identifies and analyzes the textual elements that constitute the utopian or dystopian characteristics of the depicted societies. Methodologically, the study employs Critical Content Analysis, developed within the theoretical framework of Transformative Utopianism, Αetonormativity, Mikhail Bakhtin’s Carnival Theory, and David Harvey’s Dialectical Utopianism, while drawing centrally on the conceptual definitions of Lyman Tower Sargent. The dissertation aims to explore the transformed social realities depicted in the fictional world, demonstrating how children’s and young adult literature enlists its transformative potential. By synthesizing the aforementioned theoretical approaches, the study examines the capacity of texts to challenge dominant norms and propose alternative social models, aiming at the realization of utopian possibilities and the empowerment of the young reader’s critical consciousness.

Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή εξετάζει τις ουτοπικές και δυστοπικές διαστάσεις σε λογοτεχνικά κείμενα για παιδιά και νέους, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο η μυθοπλασία αναπαριστά και ελέγχει την κοινωνική οργάνωση. Ειδικότερα, εντοπίζονται και αναλύονται τα κειμενικά εκείνα στοιχεία που συγκροτούν τα ουτοπικά ή δυστοπικά χαρακτηριστικά των περιγραφόμενων κοινωνιών. Μεθοδολογικά, υιοθετείται η Κριτική Ανάλυση Περιεχομένου, η οποία αναπτύσσεται στο θεωρητικό πλαίσιο του Μετασχηματιστικού Ουτοπισμού, της Ενηλικιο-κανονικότητας, της Καρναβαλικής Θεωρίας του Mikhail Bakhtin και της Διαλεκτικής Ουτοπίας του David Harvey, ενώ αξιοποιούνται κεντρικά οι εννοιολογικοί προσδιορισμοί του Lyman Tower Sargent. Η Διατριβή στοχεύει στη διερεύνηση των μετασχηματισμένων κοινωνικών πραγματικοτήτων που αποτυπώνονται στον μυθοπλαστικό κόσμο, προκειμένου να καταδειχθεί πώς το μυθιστόρημα για παιδιά και νέους επιστρατεύει τη μετασχηματιστική του δυναμική. Μέσα από τη σύζευξη των παραπάνω θεωρητικών προσεγγίσεων, εξετάζεται η δυνατότητα των κειμένων να αμφισβητούν κυρίαρχες νόρμες και να προτείνουν εναλλακτικά κοινωνικά μοντέλα, στοχεύοντας στην υλοποίηση ουτοπικών πιθανοτήτων και στην ενδυνάμωση της κριτικής συνείδησης του νεαρού αναγνώστη.