Συσχέτιση διατροφικών συνηθειών: ποιότητα ζωής και αναπηρίας σε ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση

Abstract

Introduction: Multiple sclerosis is a chronic, inflammatory, demyelinating, and neurodegenerative disease of the central nervous system that leads to progressive disability and deterioration in quality of life, mainly in young people. The steadily increasing number of sufferers has intensified the interest of the scientific community. Although its etiology remains unknown, genetic and environmental factors are implicated, including diet. The effect of the Mediterranean diet on patients' quality of life and functional ability following educational dietary intervention remains unclear, as the existing literature does not provide sufficient research data. Objective: The study aimed to investigate the relationship between dietary habits, quality of life, and degree of disability in patients with multiple sclerosis, as well as to evaluate the effect of educational dietary intervention on compliance with the Mediterranean dietary pattern, quality of life, and degree of disability over six months. Methodology: The study sample consisted of 137 patients with multiple sclerosis, who were selected by random sampling and randomly assigned to two groups: a control group and an intervention group. The intervention group included 65 individuals who were given a printed advisory leaflet with information on the Mediterranean diet and general recommendations for managing the disease. To evaluate the results of the study, a follow-up was conducted after three (3) and six (6) months. In addition to the questionnaire on the demographic, social, and clinical characteristics of the patients, the multiple sclerosis functional disability rating scale-revised (MSRS-R), the multiple sclerosis impact scale (MSIS-29), the Mediterranean Diet Score, the Mini Nutritional Assessment (MNA) scale, and the Multiple Sclerosis Quality of Life - 54 (MSQOL-54) scale to assess the quality of life of patients with multiple sclerosis. Results: In the first phase, a cross-sectional study was conducted, in which the majority of patients were women (75.2%). Women (p=0.002), younger patients (p=0.002), employed patients (p=0.003), and patients with normal nutritional status (p<0.001) reported better physical health. In addition, normal nutritional status, younger age, and not receiving cortisone were associated with greater emotional well-being, increased creativity, and better social functioning. Greater functional decline was found in older patients (p<0.001). In addition, patients who had completed primary/secondary education (p=0.026), those who were working (p=0.011), and smokers (p=0.044) reported greater functional difficulty. Greater functional decline was significantly associated with lower economic status (p=0.044). 74.5% of participants had a normal MNA, while MedDiet scores appeared to be relatively good (x̅=29.9, SD=6.1, range 0-55). The MedDiet score was not significantly associated with the MSQOL-54 scales or with the sociodemographic characteristics of the patients. In contrast, the MNA score was found to be significantly and positively associated with physical (p=0.002) and mental health (p=0.001). The MedDiet score was not significantly associated with the MSRS-R score, in contrast to the total MNA score, which showed a significant negative correlation with the MSRS-R score. In the second part of the intervention study, the demographic characteristics of the control and intervention groups appeared to be similar. In the intervention group, patients showed better functional ability, improved nutrition due to increased adherence to the Mediterranean diet, as well as improved cognitive function and quality of life. In the control group, there was a deterioration in their quality of life in certain dimensions (emotion, energy, physical health, mental health). Women appeared to be more disciplined in following the Mediterranean diet than men, as well as those who did not have children.Conclusions: The findings suggest that healthy eating habits have a positive impact on quality of life (QoL), thus improving physical and mental health. The intervention appeared to have a positive effect, resulting in patients adopting a healthier diet, evaluating and implementing proper eating habits, as well as healthy practices, understanding their importance in managing multiple sclerosis.

Εισαγωγή: Η πολλαπλή σκλήρυνση είναι χρόνια, φλεγμονώδης, απομυελινωτική και νευροεκφυλιστική νόσος του κεντρικού νευρικού συστήματος, που οδηγεί σε προοδευτική αναπηρία και επιδείνωση της ποιότητας ζωής, κυρίως σε νεαρά άτομα. Ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός των πασχόντων έχει εντείνει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Αν και η αιτιολογία της παραμένει άγνωστη, ενοχοποιούνται γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων πιθανολογείται και η διατροφή. Η επίδραση της Μεσογειακής διατροφής στην ποιότητα ζωής των ασθενών και στη λειτουργική τους ικανότητα κατόπιν εκπαιδευτικής διατροφικής παρέμβασης παραμένει ασαφής, καθώς η υπάρχουσα βιβλιογραφία δε διαθέτει επαρκή ερευνητικά δεδομένα. Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ διατροφικών συνηθειών, ποιότητας ζωής και βαθμού αναπηρίας σε ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς και η αξιολόγηση της επίδρασης εκπαιδευτικής διατροφικής παρέμβασης στη συμμόρφωση προς το Μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, στην ποιότητα ζωής και στον βαθμό αναπηρίας σε χρονικό ορίζοντα έξι μηνών. Μεθοδολογία: Το δείγμα της μελέτης αποτελούνταν από 137 ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση, οι οποίοι επιλέχθηκαν με τυχαία δειγματοληψία και κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: ομάδα ελέγχου και ομάδα παρέμβασης. Η ομάδα παρέμβασης περιλάμβανε 65 άτομα, στα οποία χορηγήθηκε έντυπο συμβουλευτικού περιεχομένου με πληροφορίες για τη Μεσογειακή διατροφή, καθώς και γενικές συστάσεις για την αντιμετώπιση της νόσου. Για να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα της μελέτης πραγματοποιήθηκε επαναξιολόγηση (follow-up) μετά από τρεις (3) και έξι (6) μήνες. Εκτός από το ερωτηματολόγιο με τα δημογραφικά, κοινωνικά και κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών χρησιμοποιήθηκαν η κλίμακα βαθμολόγησης λειτουργικής ανικανότητας πολλαπλής σκλήρυνσης-αναθεωρημένη MSRS-R, η κλίμακα επιπτώσεων πολλαπλής σκλήρυνσης MSIS-29, ο δείκτης συχνότητας διαιτητικής πρόσληψης Μεσογειακής διατροφής - The Mediterranean Diet Score, η κλίμακα Μίνι Διατροφικής Αξιολόγησης - Mini Nutritional Assessment (MNA), και η κλίμακα Multiple Sclerosis Quality of Life - 54 (MSQOL-54) για την εκτίμηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση. Αποτελέσματα: Στην πρώτη φάση πραγματοποιήθηκε η συγχρονική μελέτη, κατά την οποία η πλειοψηφία των ασθενών ήταν γυναίκες (75,2%). Οι γυναίκες (p=0,002), οι νεότεροι ασθενείς (p=0,002), οι εργαζόμενοι (p=0,003) και οι ασθενείς με φυσιολογική διατροφική κατάσταση (p<0,001) ανέφεραν καλύτερη σωματική υγεία. Επιπλέον, η φυσιολογική διατροφική κατάσταση, η νεότερη ηλικία και η μη χορήγηση κορτιζόνης σχετίζονταν με μεγαλύτερη συναισθηματική ευεξία, αυξημένη διάθεση δημιουργίας και καλύτερη κοινωνική λειτουργία. Μεγαλύτερη λειτουργική έκπτωση βρέθηκε σε ηλικιωμένους ασθενείς (p<0,001). Επιπρόσθετα, οι ασθενείς που είχαν ολοκληρώσει την πρωτοβάθμια/δευτεροβάθμια εκπαίδευση (p=0,026), εκείνοι που εργάζονταν (p=0,011) και οι καπνιστές (p=0,044) ανέφεραν μεγαλύτερη λειτουργική δυσκολία. Η μεγαλύτερη λειτουργική έκπτωση συσχετίστηκε σημαντικά με τη χαμηλότερη οικονομική κατάσταση (p=0,044). Το 74,5% των συμμετεχόντων είχε φυσιολογικό MNA, ενώ οι βαθμολογίες του MedDiet φάνηκαν να είναι σχετικά καλές (x̅=29,9, SD=6,1, εύρος 0-55). Η βαθμολογία MedDiet δε συσχετίστηκε σημαντικά με τις κλίμακες MSQOL-54, ούτε με τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά των ασθενών. Αντίθετα, η βαθμολογία MNA βρέθηκε να σχετίζεται σημαντικά και θετικά με τη σωματική (p=0,002) και την ψυχική υγεία (p=0,001). Η βαθμολογία MedDiet δε συσχετίστηκε σημαντικά με τη βαθμολογία MSRS-R, σε αντίθεση με τη συνολική βαθμολογία MNA, η οποία παρουσίαζε σημαντική αρνητική συσχέτιση με τη βαθμολογία MSRS-R. Στο δεύτερο μέρος που αφορά τη μελέτη παρέμβασης, φάνηκε πως τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της ομάδας ελέγχου και παρέμβασης ήταν παρόμοια. Στην ομάδα παρέμβασης, οι ασθενείς παρουσίασαν καλύτερη λειτουργική ικανότητα, βελτίωση στη σίτισή τους, λόγω αυξημένης συμμόρφωσης προς τη Μεσογειακή διατροφή, καθώς και βελτιωμένη γνωστική λειτουργία και ποιότητα ζωής. Στην ομάδα ελέγχου σημειώθηκε επιδείνωση της ποιότητας της ζωής τους σε ορισμένες διαστάσεις (συναίσθημα, ενέργεια, φυσική υγεία, ψυχική υγεία). Οι γυναίκες φάνηκαν πιο πειθαρχημένες να ακολουθήσουν τη Μεσογειακή διατροφή σε σχέση με τους άνδρες, καθώς και όσοι/ες δεν είχαν παιδιά. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι υγιεινές διατροφικές συνήθειες έχουν θετικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής (QoL), βελτιώνοντας έτσι τη σωματική και ψυχική υγεία. Η παρέμβαση φάνηκε ότι λειτούργησε θετικά, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να υιοθετήσουν πιο υγιεινή διατροφή, να αξιολογήσουν και να εφαρμόσουν σωστές διατροφικές συνήθειες, καθώς και υγιεινές πρακτικές, κατανοώντας τη σημασία τους για τη διαχείριση της πολλαπλής σκλήρυνσης.