Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και η σημαντικότητά της στην στήριξη και ανάπτυξη των τουριστικών επιχειρήσεων

Abstract

The origins of Corporate Social Responsibility (CSR) can be traced back to the early 18th and 19th centuries. The modern understanding of CSR took shape in the 1960s, while the 1970s marked the period of clarifying the terminology related to CSR. In the Hospitality and Tourism industry, CSR began to be observed in 1983. Some of the most popular definitions are based on the idea that CSR is essentially "sustainable development for business," whereby organizations voluntarily examine and monitor both the social and environmental gains and losses, as well as the financial aspects. Five dimensions appear to define Corporate Social Responsibility: shareholders, society, the economy, volunteering, and the environment. Regarding the frequency with which these dimensions are emphasized, the social (people), environmental (sustainability), and economic (profitability) dimensions appear to predominate. Despite the early debate about the motivations for CSR in Hospitality & Tourism, it would take three decades for academic research in this area to really begin. Indeed, only in the last 17 years has a substantial literature begun to appear, according to research carried out in the Scopus database and the scientific publishing house Elsevier. Hotels are considered an industry that does not cause such extensive pollution of the atmospheric air or water, as is the case with a conventional factory for example coal production. The perception that the hotel industry causes little or in some cases no harm to the natural environment, with no significant risk to sustainability, may account for the minimal emphasis in previous years on academic research on CSR in hospitality. Despite the perception of small-scale harm that hospitality can cause compared to other heavy polluting sectors, policy makers and other stakeholders have shown an increasing interest in CSR and sustainability strategies in hotel companies. The purpose of using CSR policies is to mitigate the negative effects on the economy, society and the natural environment. Given that the concept of Corporate Social Responsibility (CSR) in Greece began to be applied mainly in recent decades, initially focusing on its social dimension, such as charitable actions, research in the Greek context has been limited and often concentrated on only one or two dimensions of CSR. Considering the increasing importance of CSR in the hospitality industry, this thesis aims to highlight the significance of CSR in supporting and developing tourism businesses in Greece through a multidimensional approach, examining the needs, perceptions, and expectations of stakeholders, including entrepreneurs, employees, and customers, as well as the environmental impacts of business activities. Specifically, it seeks to determine whether the CSR policies implemented by a tourism business influence its economic growth and overall development, affect employee performance and satisfaction, and contribute to sustainable business practices. Additionally, it investigates which environmental policies are adopted by hotel businesses and assesses their impact on overall sustainability and competitiveness. Finally, the study proposes practical CSR strategies that can be implemented by hotel enterprises, integrating social, economic, and environmental dimensions to enhance employee well-being, organizational performance, and long-term sustainable development in the Greek hospitality sector. The research focuses on 4- and 5-star hotels in the prefecture of Attica, which has the largest number of hotels of these categories and operate all year round. In order to investigate the purpose of the thesis, descriptive research was carried out, with the collection of primary data through a fact questionnaire. Both descriptive and inductive statistics were used to process the data. The analysis of the primary data gathered showed that most hotel companies consider that the hotel's participation in CSR activities, helps to improve the company's corporate image and corporate reputation. Nevertheless, the policies they implement are limited and mainly relate to the social and environmental dimension. Environmental dimension is mainly associated with only two actions, the reduction of waste and pollution and the saving of energy. Also, cooperation with the Government is almost non-existent or has not developed CSR policies at all. Finally, there is no difference of opinion between managers and ordinary employees.

Η προέλευση της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης μπορεί να εντοπιστεί στις αρχές του 18ου και 19ου αιώνα. Η σύγχρονη κατανόηση της ΕΚΕ διαμορφώθηκε στη δεκαετία του 1960. Η δεκαετία του 1970 ήταν η περίοδος διαλογής της ορολογίας που σχετίζεται με την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ). Στον κλάδο της Φιλοξενίας και του Τουρισμού η ΕΚΕ ξεκίνησε να παρατηρείται το 1983. Μερικοί από τους πιο δημοφιλείς ορισμούς βασίζονται στην ιδέα ότι η ΕΚΕ είναι βασικά η «αειφόρος ανάπτυξη για τις επιχειρήσεις» βάση της οποίας, οι οργανώσεις εξετάζουν εθελοντικά και παρακολουθούν τόσο τα φυσικά και κοινωνικά κέρδη και τις απώλειές αυτών όσο και τα οικονομικά. Πέντε διαφαίνεται να είναι οι διαστάσεις που καθορίζουν την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη: των μετόχων, της κοινωνίας, της οικονομίας, του εθελοντισμού και του περιβάλλοντος. Όσον αφορά τη συχνότητα που παρουσιάζονται αυτές οι διαστάσεις, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η κοινωνική (άνθρωποι), η περιβαλλοντική (αειφορία) και η οικονομική (κερδοφορία) διάσταση κυριαρχούν. Παρά τον πρώιμο διάλογο σχετικά με τα κίνητρα για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη στην φιλοξενία και τον τουρισμό, θα χρειαστούν τρεις δεκαετίες για να ξεκινήσει μια ουσιαστική ακαδημαϊκή έρευνα σε αυτόν τον τομέα. Πράγματι, μόνο τα τελευταία 17 χρόνια άρχισε να παρουσιάζεται μια σημαντική βιβλιογραφία, σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη βάση δεδομένων Scopus και τον εκδοτικό επιστημονικό οίκο Elsevier. Τα ξενοδοχεία θεωρούνται βιομηχανία που δεν προκαλεί τόσο εκτεταμένη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα ή του νερού, με τον τρόπο που συμβαίνει με ένα συμβατικό εργοστάσιο για παράδειγμα παραγωγής άνθρακα. Η αντίληψη ότι η ξενοδοχειακή βιομηχανία προκαλεί μόνο λίγη ή σε κάποιες περιπτώσεις καθόλου βλάβη στο φυσικό περιβάλλον, χωρίς να υπάρχει κανένας σημαντικός κίνδυνος για τη βιωσιμότητα, μπορεί να ευθύνεται για την ελάχιστη έμφαση που είχε δοθεί τα προηγούμενα χρόνια, για ακαδημαϊκή έρευνα όσον αφορά την ΕΚΕ στην φιλοξενία. Παρά την αντίληψη για την μικρής κλίμακας βλάβη που μπορεί να προκαλέσει η φιλοξενία σε σύγκριση με άλλους τομείς που προκαλούν βαριά ρύπανση, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν δείξει ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον για την ΕΚΕ και τις στρατηγικές αειφορίας στις ξενοδοχειακές εταιρείες. Σκοπός είναι μέσο της ΕΚΕ να μετριαστούν οι αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον. Δεδομένου ότι η έννοια της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ) στην Ελλάδα άρχισε να εφαρμόζεται κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες και, αρχικά, με έμφαση στην κοινωνική της διάσταση, όπως οι φιλανθρωπικές δράσεις, η έρευνα στον ελληνικό χώρο υπήρξε περιορισμένη και επικεντρώθηκε συχνά σε μία ή δύο μόνο διαστάσεις της. Η παρούσα διατριβή στοχεύει να καλύψει αυτό το κενό, παρουσιάζοντας τη σημασία της ΕΚΕ ως εργαλείου στήριξης και ανάπτυξης των τουριστικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα μέσα από μια πολυδιάστατη προσέγγιση, η οποία εξετάζει τόσο τις ανάγκες και τις αντιλήψεις των ενδιαφερομένων μερών (επιχειρηματιών, εργαζομένων και πελατών) όσο και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Συγκεκριμένα, η διατριβή επιχειρεί να διερευνήσει κατά πόσο οι πολιτικές ΕΚΕ που εφαρμόζει μια τουριστική επιχείρηση επηρεάζουν την οικονομική της ανάπτυξη και τη μεγέθυνσή της, καθώς και την απόδοση και την ικανοποίηση των εργαζομένων. Παράλληλα, εξετάζει ποιες περιβαλλοντικές πρακτικές εφαρμόζονται στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και κατά πόσο συμβάλλουν στη συνολική ανάπτυξη και βιωσιμότητα της επιχείρησης. Τέλος, η διατριβή φιλοδοξεί να προτείνει συγκεκριμένες πολιτικές ΕΚΕ που μπορούν να εφαρμοστούν από ελληνικά ξενοδοχεία, ενσωματώνοντας βέλτιστες πρακτικές και διεθνή πρότυπα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της κοινωνικής υπευθυνότητας και της περιβαλλοντικής διαχείρισης. Η έρευνα εστιάζει σε ξενοδοχεία 4 και 5 αστέρων στην Περιφέρεια της Αττικής, η οποία διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό ξενοδοχείων των συγκεκριμένων κατηγοριών και με ετήσια λειτουργία. Για την διερεύνηση του σκοπού της διατριβής πραγματοποιήθηκε ποσοτική έρευνα, με συλλογή πρωτογενών στοιχείων μέσω ερωτηματολογίου γεγονότων. Για την επεξεργασία των στοιχείων χρησιμοποιήθηκε τόσο περιγραφική όσο και επαγωγική στατιστική. Η ανάλυση των πρωτογενών στοιχείων που συγκεντρώθηκαν κατέδειξαν ότι οι περισσότερες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις θεωρούν ότι η συμμετοχή τους σε δραστηριότητες Ε.Κ.Ε. βοηθούν στην βελτίωση της εταιρικής εικόνας και της εταιρικής φήμης της επιχείρησης. Παρόλα αυτά οι πολιτικές που εφαρμόζουν είναι περιορισμένες και σχετίζονται κυρίως με την κοινωνική διάσταση και την περιβαλλοντική. Η τελευταία συνδέεται κυρίως με δύο μόνο δράσεις την μείωση απορριμμάτων και ρύπανσης και την εξοικονόμηση ενέργειας. Επίσης η συνεργασία με την Πολιτεία είναι πολύ περιορισμένη καθώς κα οι πολιτικές Ε.Κ.Ε. τις οποίες έχει αναπτύξει. Τέλος δεν υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ διευθυντικών στελεχών και απλών υπαλλήλων.