Αντιμετώπιση συναισθηματικών και κοινωνικών δυσκολιών μαθητών τυπικής ανάπτυξης και μαθήτων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία στο σχολικό πλαίσιο: εφαρμογή ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος ενίσχυσης κοινωνικών & προσωπικών δεξιοτήτων σε μαθητές δημοτικού στην Ελλάδα

Abstract

In recent decades, there has been an increase internationally in mental health problems of children and adolescents in developed and developing countries. At the same time, there is an inability to meet the various needs of all children within different structures of school psychological services, in different educational systems (Chatzichristou, 2011). Research in Greek schools shows that the percentage of children with mental health problems present interrelated difficulties in various areas of psychosocial adjustment and school performance (Papatheofilou et al., 1989. Chatzichristou & Hopf, 1991, 1992a, 1992b, 1996. Chatzichristou, Polychroni, Bezevegis, & Mylonas, 2008). These findings highlight the necessity of designing and implementing alternative multilevel interventions to meet the various needs emerging within the educational community. In addition, the very limited amount of research data on the effects of social and emotional learning programs on students with disabilities and/or special educational needs does not allow generalizations and safe conclusions to be drawn (Doikou, 2020). In this PhD thesis, we deal with the results of a school preventive intervention of the parameters of the Emotional State of Greek students. In the context of the cognitive-behavioral approach designed for use in a "universal" intervention program, has been implemented, with some modifications, the psychoeducational program "Me & You... We Strengthen Together", of the Center for the Prevention of Addictions and Promotion of Psychosocial Health of the Regional Unit of Achaia, Kallipolis. Research was conducted in primary schools of the prefecture of Achaia and at a developmental stage. The students, aged 9-12, who are divided into the school intervention group and the monitoring group, while belonging to two main groups (typical development and with special educational needs and/or disability) completed Scales that measure their Emotional State. The coordinator of the Program has already been trained in the program, while parents were informed to provide approval for implementation. The results were assessed in a post-study, but also at an additional interval of 6 months (Barrett et al., 2005). A reduction in anxiety and anger in intervention groups and an increase in levels of self-efficacy, self-esteem, empathy, problem management and resilience in intervention groups is expected. With the implementation of the program, it is possible to intervene in personality dimensions and strengthen them, as well as in obvious or non-emotional and behavioral difficulties at school age and to deal with them by reducing them in the school context.

Τις τελευταίες δεκαετίες έχει παρατηρηθεί διεθνώς αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας, παιδιών και εφήβων στις αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Παράλληλα, διαπιστώνεται αδυναμία κάλυψης των ποικίλων αναγκών όλων των παιδιών στο πλαίσιο διαφορετικών δομών παροχής σχολικών ψυχολογικών υπηρεσιών, στα διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα (Χατζηχρήστου, 2011). Από έρευνες στα ελληνικά σχολεία προκύπτει ότι το ποσοστό των παιδιών που παρουσιάζουν προβλήματα ψυχικής υγείας παρουσιάζουν αλληλένδετες δυσκολίες σε ποικίλους τομείς της ψυχοκοινωνικής προσαρμογής και της σχολικής επίδοσης (Παπαθεοφίλου & συνεργ., 1989. Χατζηχρήστου & Hopf, 1991, 1992α, 1992β. Χατζηχρήστου, Πολύχρονη, Μπεζεβέγκης, & Μυλωνάς, 2008). Οι διαπιστώσεις αυτές αναδεικνύουν την αναγκαιότητα σχεδιασμού και εφαρμογής εναλλακτικών πολυεπίπεδων παρεμβάσεων για την κάλυψη των ποικίλων αναγκών που αναδύονται στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής κοινότητας. Επιπλέον, ο ιδιαίτερα περιορισμένος αριθμός των ερευνητικών δεδομένων για τα αποτελέσματα των προγραμμάτων κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης στους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν επιτρέπει την εξαγωγή γενικεύσεων και ασφαλών συμπερασμάτων (Δόικου, 2020). Στην παρούσα διδακτορική διατριβή ασχολούμαστε με τα αποτελέσματα μιας σχολικής προληπτικής παρέμβασης των παραμέτρων της Συναισθηματικής Κατάστασης των Ελλήνων μαθητών. Στα πλαίσια της γνωστικής-συμπεριφορικής προσέγγισης σχεδιασμένης για χρήση σε «καθολικό» παρεμβατικό πρόγραμμα, εφαρμόστηκε, με κάποιες τροποποιήσεις, το ψυχοεκπαιδευτικό πρόγραμμα «Εγώ & Εσύ… Δυναμώνουμε Μαζί», του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Αχαΐας, Καλλίπολις. Πραγματοποιήθηκε έρευνα σε δημοτικά σχολεία του νομού Αχαΐας και σε ένα αναπτυξιακό στάδιο. Οι μαθητές, ηλικίας 9-12 ετών, που είναι κατανεμημένοι στην ομάδα της σχολικής παρέμβασης και στην ομάδα παρακολούθησης, ενώ υπάγονται σε δύο βασικές ομάδες (τυπικής ανάπτυξης και με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία) συμπλήρωσαν Κλίμακες που μετρούν τη Συναισθηματική τους Κατάσταση. Η συντονίστρια του Προγράμματος έχει ήδη εκπαιδευτεί στο πρόγραμμα, ενώ οι γονείς ενημερώθηκαν για να παρέχουν έγκριση εφαρμογής. Τα αποτελέσματα εκτιμήθηκαν σε post-study, αλλά και σε συμπληρωματικό μεσοδιάστημα 6 μηνών (Barrett et al., 2005). Αναμένεται μείωση του άγχους και του θυμού στις ομάδες παρέμβασης και αύξηση των επιπέδων αυτό-αποτελεσματικότητας, αυτό-εκτίμησης, ενσυναίσθησης, διαχείρισης προβλημάτων και ψυχικής ανθεκτικότητας στις ομάδες παρέμβασης. Με την εφαρμογή του προγράμματος δίνεται η δυνατότητα να παρέμβουμε σε διαστάσεις της προσωπικότητας και να τις ενισχύσουμε, καθώς και σε έκδηλες ή μη συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες στη σχολική ηλικία και να τις αντιμετωπίσουμε μειώνοντάς τες στο σχολικό πλαίσιο.