Συγχορδιακή συμφωνία/διαφωνία: αναπαράσταση συνηχήσεων και αντιληπτικές παράμετροι στο πλαίσιο τονικών και μη τονικών αρμονικών ιδιωμάτων

Abstract

The present dissertation examines the employment of consonance/dissonance (henceforth C/D) as a means to represent harmony, and studies the ways C/D is perceived by listeners within tonal and non-tonal context. Depending on the harmonic environment, simultaneities can be represented and encoded using Roman numerals, chord letter-symbols used in jazz and pop, or pitch class sets in non-tonal music. The General Chord Type (GCT) (Cambouropoulos, 2015; Cambouropoulos et al., 2014) is a general idiom-independent chord encoding schema which relies on a binary classification of C/D (1 for consonant and 0 for dissonant intervals); this representation is the starting point and inspiration for this dissertation. The first part of the dissertation investigates the possibility to revise the original GCT algorithm, introducing a graded classification of C/D in order to refine its functionality. The novel algorithm is evaluated on a series of musical excerpts ranging from purely tonal to atonal, and it is shown that it resolves known issues regarding ambiguities with certain chord types (more than a single chord type for a pitch collection) and the arrangement of the intervals (wrong base/root and extensions).The second part of the dissertation tackles perceptual issues regarding C/D. During the GCT algorithm evaluation, the relevance of musical context when encoding harmony (chord progressions, tonal hierarchies, listeners’ expectations) became apparent; this prompted the further investigation of the perception of C/D in chord progressions. On one hand, the cross-modal correspondence of C/D with visual and haptic roughness was examined empirically, through the use of a series of chord progressions and harmonisations with varying levels of C/D. Results suggest that listeners correlate positively visual and haptic roughness with chord dissonance. On the other hand, it is investigated whether the degree of perceived C/D in short chord progressions changes, depending on the order/direction of the chords (functional progressions) and the cadential strength of endings. The results indicate that the perceived consonance is higher in progressions with ‘typical’ directionality towards some cadential gesture compared to those that do not conclude in an expected manner. The current dissertation contributes to the study of C/D, by utilising it in automated encoding and analysis of chords, and by examining it on a perceptual level, offering a deeper understanding of cross-modal correspondences and the effect of musical context and familiarity in the perception of C/D.

Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται την αξιοποίηση της συμφωνίας/διαφωνίας (Σ/Δ) ως μέσο αναπαράστασης της αρμονίας, και τη μελέτη των τρόπων με τους οποίους γίνεται αντιληπτή από ακροατές σε διαφορετικά τονικά και μη τονικά πλαίσια. Ανάλογα με το αρμονικό περιβάλλον, οι συνηχήσεις μπορεί να απεικονίζονται και να κωδικοποιούνται με χρήση ρωμαϊκών αριθμών, γραμμάτων-συμβόλων στην τζαζ και την ποπ, ή φθογγικών συνόλων στη μη τονική μουσική. Στοχεύοντας στη δημιουργία μιας γενικής αυτοματοποιημένης συγχορδιακής αναπαράστασης ανεξάρτητης από το ιδίωμα που περιγράφει, έχει σχεδιαστεί η Γενική Συγχορδιακή Τυπολογία (ΓΣΤ) (Cambouropoulos, 2015; Cambouropoulos et al., 2014), η οποία στηρίζεται σε ένα δυαδικό διαχωρισμό της Σ/Δ (1 για τα σύμφωνα και 0 για τα διάφωνα διαστήματα). Η ΓΣΤ αποτέλεσε έναυσμα και έμπνευση για την παρούσα διατριβή. Το πρώτο τμήμα της διατριβής διερευνά την δυνατότητα αναθεώρησης του πρωτότυπου αλγορίθμου ΓΣΤ, εισάγοντας μια διαβαθμισμένη ταξινόμηση της Σ/Δ στα κάθετα διαστήματα με στόχο την βελτίωση της λειτουργίας του. Ο νέος προτεινόμενος αλγόριθμος αξιολογείται σε μια σειρά μουσικών αποσπασμάτων από αμιγώς τονικά έως ατονικά, και επιλύει γνωστά ζητήματα αναφορικά με αμφισημίες σε κάποιους συγχορδιακούς τύπους (περισσότεροι από ένας συγχορδιακοί τύποι για ένα σύνολο φθόγγων) και με τη διάταξη των διαστημάτων (λάθος βάση/θεμέλιος και επεκτάσεις). Το δεύτερο τμήμα της διατριβής πραγματεύεται αντιληπτικά ζητήματα για τη Σ/Δ. Κατά την αξιολόγηση του αλγορίθμου ΓΣΤ έγινε εμφανής η σημασία του μουσικού πλαισίου στις απεικονίσεις της αρμονίας (διαδοχή συνηχήσεων, τονικές ιεραρχικές σχέσεις, προσδοκίες ακροατών) η οποία έδωσε το έναυσμα για την αντιληπτική διερεύνηση της Σ/Δ συγχορδιακών διαδοχών σε διαφορετικά πλαίσια. Από τη μία, μελετάται εμπειρικά η διατροπική συσχέτιση (cross-modal correspondence) της Σ/Δ με την οπτική και την απτική τραχύτητα, μέσα από μια σειρά συγχορδιακών διαδοχών και στιλ εναρμόνισης με διαφορετικούς βαθμούς Σ/Δ. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι οι ακροατές συσχετίζουν θετικά την οπτική και την απτική τραχύτητα συγκεκριμένα με τη συγχορδιακή διαφωνία. Από την άλλη, εξετάζεται αν αλλάζει ο βαθμός της αντιληπτής Σ/Δ σε σύντομες ακολουθίες συγχορδιών, όταν αλλάζει η οριζόντια διαδοχή τους (λειτουργική σύνδεση) και η πτωτική ισχύς των καταλήξεων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αντιληπτή συμφωνία είναι υψηλότερη στις διαδοχές με ‘τυπική’ κατευθυντικότητα προς κάποιο πτωτικό σχήμα συγκριτικά με εκείνες που δεν ολοκληρώνονται με αναμενόμενο τρόπο. Η παρούσα διατριβή συνεισφέρει στη μελέτη της Σ/Δ, αξιοποιώντας την αφενός στην αυτοματοποιημένη ανάλυση και κωδικοποίηση συγχορδιών, και αφετέρου σε επίπεδο αντιληπτικό, προσφέροντας βαθύτερη κατανόηση των διατροπικών συσχετίσεων και της επίδρασης του μουσικού πλαισίου και της εξοικείωσης στην αντίληψη της Σ/Δ.