Κείμενα ταυτότητας και ερευνητικές προσεγγίσεις τους στο νηπιαγωγείο

Abstract

This dissertation examines identity texts, a contemporary and dynamic concept from the field of linguistic heterogeneity and multilingualism in education, with the aim of enriching, expanding and highlighting its pedagogical framework in preschool education. It approaches the meaning of texts as pedagogical practices with two dimensions and meanings, as identification texts and as identity texts. It is an ethnographic, action research in the field of education that attempts to outline a specific school community and its members through the use and exploitation of the texts of those involved in the educational process, including the children, their parents and the teacher-researcher, through classroom activities (students, school class), interactive interventions (parent groups and infant group) and interviews (parent groups). As an action research, the thesis aims to improve educational practices in order to express and highlight identity elements through the texts of children and parents, which traditionally do not find space in the classroom, aspiring to reshape the school context creatively. In the theoretical part of the dissertation, an attempt is made to connect identity texts with relevant terms from the field of educational and social research, narration and biographical discourse, experience as a daily practice and linguistically appropriate practices. In the applied part of the research, practices from the scientific fields of literature and theatrical pedagogy, literary texts and theatrical pedagogical techniques are utilized as identification texts in order to help individuals to reveal aspects of themselves and to discover a sense of collectivity. The diverse and multimodal identity texts produced, based on the children's interests, their experiences and the linguistic, cultural and social resources they transfer from their environment, illuminate the identity processes which are recorded and emerge multimodally, are content analysed and categorized. The texts compose and reflect, through the expression of narrative identities, the history of the class and the class culture that is created collaboratively. The analysis of data in an inductive, interactive and reflective way, the multifaceted perspectives of the research, the in-depth analysis of phenomena and the emergence of the personal narratives of those involved in the educational process, compose the specific scientific interest and the originality of the research model, relevant to the emergence of the new paradigm in educational theory and practice. Identity texts, as individual biographical constructions, do not consist merely a present view of past events but can be perceived as texts that draw information from both lived experience and collective memory, culturally available sources of meaning, and present events. They co-construct the experience, highlighting the wealth they carry, aiming to strengthening children's identities. In this context, the dissertation contributes to a better understanding of the meaning of identity texts and their use in preschool education, where school is treated as a space for collective social interaction.

Η διατριβή διαπραγματεύεται τα κείμενα ταυτότητας, μία σύγχρονη και δυναμική έννοια από τον χώρο της γλωσσικής ετερογένειας και της πολυγλωσσίας στην εκπαίδευση, με στόχο να την εμπλουτίσει, να την επεκτείνει και να αναδείξει το παιδαγωγικό πλαίσιο εφαρμογής της στην προσχολική εκπαίδευση. Προσεγγίζει την έννοια των κειμένων ως παιδαγωγικών πρακτικών με δύο διαστάσεις και σημασίες, ως κειμένων ταύτισης και ως κειμένων ταυτότητας. Πρόκειται για μια εθνογραφική έρευνα δράσης στο πεδίο της εκπαίδευσης που επιχειρεί να σκιαγραφήσει μια συγκεκριμένη σχολική κοινότητα και τα μέλη της μέσω της χρήσης και της αξιοποίησης των κειμένων όλων των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία, παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικού-ερευνήτριας, μέσω παιδαγωγικής εφαρμογής (νήπια, σχολική τάξη), διαδραστικών παρεμβάσεων (ομάδες γονέων και ομάδα των νηπίων) και συνεντεύξεων (ομάδες γονέων). Ως έρευνα δράσης στοχεύει στη βελτίωση των εκπαιδευτικών πρακτικών ώστε να εκφραστούν και να αναδειχθούν ταυτοτικά στοιχεία μέσα από τα κείμενα των παιδιών και των γονέων, τα οποία παραδοσιακά δεν βρίσκουν χώρο στην τάξη, με στόχο να αναδιαμορφώσουν το σχολικό κλίμα. Στο θεωρητικό μέρος της διατριβής γίνεται μια προσπάθεια σύνδεσης με συναφείς όρους από τον χώρο της εκπαιδευτικής και της κοινωνικής έρευνας, την αφήγηση και τον βιογραφικό λόγο, το βίωμα ως καθημερινή πρακτική και τις γλωσσικά κατάλληλες πρακτικές. Στο εφαρμοσμένο μέρος της έρευνας αξιοποιούνται πρακτικές από τα επιστημονικά πεδία της λογοτεχνίας και της θεατροπαιδαγωγικής, λογοτεχνικά κείμενα και θεατροπαιδαγωγικές τεχνικές ως κείμενα ταύτισης ώστε να ενισχύσουν τα άτομα να αποκαλύψουν πτυχές του εαυτού τους και να ανακαλύψουν την αίσθηση της συλλογικότητας. Τα παραγόμενα ποικίλα και πολυτροπικά κείμενα ταυτότητας, που βασίζονται στα ενδιαφέροντα των παιδιών, στις εμπειρίες τους και στις γλωσσικές, πολιτιστικές και κοινωνικές πηγές που μεταφέρουν από το περιβάλλον τους, φωτίζουν τις ταυτοτικές διαδικασίες οι οποίες καταγράφονται και αναδύονται πολυτροπικά, αναλύονται βάσει περιεχομένου και κατηγοριοποιούνται ως διαδικασία. Τα κείμενα συνθέτουν και αντανακλούν, μέσα από την έκφραση των αφηγηματικών ταυτοτήτων, την ιστορία της τάξης και την κουλτούρα που συνδημιουργείται. Η ανάλυση των δεδομένων με επαγωγικό, ανατροφοδοτικό και αναστοχαστικό τρόπο, η πολυπρισματική οπτική της έρευνας, η διείσδυση στο βάθος των φαινομένων και η ανάδειξη των προσωπικών αφηγήσεων μικρότερου βεληνεκούς όσων μετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία συνθέτουν το ειδικό ερευνητικό ενδιαφέρον και την πρωτοτυπία του ερευνητικού μοντέλου, σε συνάφεια με την ανάδυση του νέου παραδείγματος στην εκπαιδευτική θεωρία και πράξη. Τα κείμενα ταυτότητας, ως βιογραφικές κατασκευές των ατόμων, δεν αποτελούν απλά μια παροντική θέαση παρελθόντων γεγονότων, αλλά μπορούν να ιδωθούν ως κείμενα που αντλούν πληροφόρηση τόσο από τη βιωμένη εμπειρία όσο και από τη συλλογική μνήμη, τις πολιτισμικά διαθέσιμες πηγές νοήματος και τα παροντικά συμβάντα. Συγκατασκευάζουν την εμπειρία, αναδεικνύοντας τον πλούτο που μεταφέρουν, αποσκοπώντας στην ενδυνάμωση των παιδικών ταυτοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, η διατριβή συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της έννοιας των κειμένων ταυτότητας και της αξιοποίησής τους στην προσχολική εκπαίδευση, όπου το σχολείο αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας συλλογικής κοινωνικής διάδρασης.