Γλωσσική εκπαίδευση και επίδοση των δίγλωσσων μαθητών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση: παράμετροι και προβλήματα

Abstract

This thesis aims to identify and document the challenges that bilingual students are facing in linguistic courses and provide specific teaching recommendations to improve the linguistic education provided to bilingual students who attend mixed classes, and also to Greek-speaking students that are facing similar challenges at lower rates. The reported challenges were documented based on a survey conducted in February and March 2015 at 15 middle and high schools in Attica. The participants of this survey were split into bilingual students, their Greek-speaking counterparts that constituted the control group, and their teachers that teach in these schools. The survey consisted of questionnaire completion tasks for all groups, both students and teachers, and document-writing tasks for the students of both groups. Through the questionnaire completion tasks, the bilingual students’ estimates for their performance are captured as well as the challenges that they face in linguistic courses. More importantly the questionnaire completion tasks are utilized to capture the stance that the bilingual students adopt, to the extent that they consider lagging in school as a personal weakness. In addition, the questionnaire completion by the teachers, regarding the way they handle their multi-lingual student audience, documented their stance towards bilingualism - which they do not perceive it as an advantage - and towards the bilingual students for whom the teachers do not think that they can improve. The findings from the questionnaires are compared with those from the document writing task such that the two tasks can be combined through a comparative study. Its conclusions combine the subjective aspect which reflects the performance estimates that were provided in the questionnaires with the objective aspect that was obtained by the document writing tasks performed by the students. The scientific contribution of this thesis stems from the large amount of research data that were collected through the large number of participants (392 bilingual students, 99 Greek-speaking, and 79 teachers) originating from a large amount of schools (15). All these provide a practical aspect to the research and its findings as they enable the study of the progress of bilingual students in their high-school education. In addition, they allow for the challenges that are common across bilingual and Greek-speaking students, at different rates, to be documented as well as to estimate the efficacy of language-teaching to the progress of bilingual students at a level which is not usually investigated.

Η παρούσα εργασία στοχεύει να ανιχνεύσει και να αποτυπώσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δίγλωσσοι μαθητές στην επίδοσή τους στα γλωσσικά μαθήματα, και να προχωρήσει σε συγκεκριμένες διδακτικές προτάσεις για τη βελτίωση της παρεχόμενης γλωσσικής εκπαίδευσης όχι μόνο σε δίγλωσσους μαθητές που φοιτούν σε μεικτές τάξεις αλλά και σε ελληνόγλωσσους που εμφανίζουν παρόμοιες δυσκολίες στη μαθησιακή τους πορεία, σε μικρότερα ποσοστά. Τα προβλήματα που αποτυπώνονται καταγράφηκαν σε έρευνα που διενεργήθηκε τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2015 σε 15 Γυμνάσια και Λύκεια στην Αττική. Σε αυτήν πήραν μέρος δίγλωσσοι μαθητές και ελληνόγλωσσοι συμμαθητές τους που αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου καθώς και εκπαιδευτικοί/φιλόλογοι που διδάσκουν σε αυτά τα σχολεία. Η έρευνα αξιοποίησε δύο εργαλεία, την συμπλήρωση ερωτηματολογίων από όλες τις ομάδες, μαθητών και εκπαιδευτικών αλλά και τη συγγραφή κειμένων από τους μαθητές και των δύο ομάδων. Μέσα από τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων αποτυπώνεται η εκτίμησή των δίγλωσσων για την επίδοσή τους αλλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στα γλωσσικά μαθήματα και κυρίως αναδεικνύονται οι στάσεις που αυτοί υιοθετούν στο βαθμό που θεωρούν την υστέρηση στη σχολική πορεία ως προσωπική αδυναμία. Παράλληλα η συμπλήρωση ερωτηματολογίων από τους εκπαιδευτικούς για τον τρόπο που χειρίζονται την πολύγλωσση τάξη τους, επέτρεψε να καταγραφούν οι στάσεις τους απέναντι στη διγλωσσία που δεν την αντιλαμβάνονται ως πλεονέκτημα και απέναντι στον δίγλωσσο μαθητή για τον οποίο δεν θεωρούν ότι μπορεί να βελτιωθεί. Τα ευρήματα από τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων συγκρίνονται με τα ευρήματα από την παραγωγή λόγου των μαθητών, έτσι ώστε οι δύο έρευνες να ενωθούν μέσα από συγκριτική μελέτη και να οδηγήσουν σε ασφαλή συμπεράσματα που ενώνουν την υποκειμενική διάσταση, τις εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν στα ερωτηματολόγια με την αντικειμενική αποτύπωση των προβλημάτων στον γραπτό λόγο των μαθητών. Η επιστημονική συμβολή της διατριβής έγκειται στα άφθονα ερευνητικά δεδομένα που προέκυψαν από τον μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων στην έρευνα (392 δίγλωσσοι μαθητές και 99 ελληνόγλωσσοι και 79 εκπαιδευτικοί) που προέρχονταν από μεγάλο αριθμό σχολείων (15). Όλα αυτά δίνουν μια πρακτική διάσταση στην έρευνα και τα πορίσματά της, καθώς επιτρέπουν να μελετηθεί η πορεία του δίγλωσσου μαθητή στη δευτεροβάθμια, να αποτυπωθούν τα προβλήματα, που είναι κοινά για δίγλωσσους και ελληνόγλωσσους σε διαφορετικά ποσοστά, και να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα της γλωσσικής διδασκαλίας σε μια βαθμίδα που δεν αποτελεί συχνά αντικείμενο μελέτης για την πορεία των δίγλωσσων μαθητών.