Η διαχρονική εξέλιξη των δαπανών υγείας στην Ελλάδα και οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στις δαπάνες υγείας των νοικοκυριών: σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες

Abstract

The Greek healthcare system faces public funding gap, as a result of the current financial crisis and relevant austerity measures being forced. Official data have shown that GDP of Greece has been contracted by 25% within the last decade, and this has had an impact on the health expenditure of Greek households (of high OPP), as well. Households have been asked to close this gap, since health takes top priority for them.Based on a review of the literature, it was clear that most OECD countries followed, more or less, the same route: increase in spending during pro crisis period and declining afterwards. Thesis hypothesis is that during the recession and austerity measures in Greece, health expenditures of Greek households (HHE), as a proportion of total private expenditure, were increased. This study aims to investigate the relationship between public and private (household) health expenditure (macroeconomic and microeconomic approach) over time and within recession and austerity period in Greece. Through the interpretation of Greeks’ behavior on health services consumption over time, the objective of this study is to highlight the differentiation of Greece’s development model. In this context, by using econometric tools such as multiple regression and co-integration analysis on the raw micro-data of Household Budget Surveys of 1987/88 till 2018, as well as using data of public expenditure of OECD- Health Statistics 2019, in the STATA vs 13, the above mentioned statement is defended. Analysis demonstrated that the Greek HHE was rapidly increasing during 1988-2008, when it started decreasing. The results indicate that the total Private and the total Public Health expenditure seems to have a bidirectional long run relationship and significant co-integration. So does also the public expenditure with the household medical services expenditure and pharmaceuticals. Furthermore, the results indicate that over the years of recession, the monthly household health expenditure decreases, due to confiscation of middle class income which led to consumerism restrictions. However, as households are now spending a bigger portion of their shrunken income for health (as health is an inelastic commodity), HHE, as a proportion of total private expenditure, has eventually risen.Based on a short review (through health data) and comparison among Spain, Portugal, Italy and Ireland, countries that faced considerable economic instability or had memorandums implemented, we conclude that Greece had had a different starting point and diverging paths to exit the Memorandum. The way of national integration and state’s operation with strong social matters (civil war, immigration, dictatorship) resulted in a belated and poorly (sprawled) structured welfare state establishment with considerable weaknesses and difficulties. On that basis, Health Expenditure will sparingly begin to rise, in the foreseeable future, it is recommended that Health Policy planning should consider the severe impact of population ageing, with simultaneous smaller share of active population, which means significant revenue shortfalls and healthcare funding difficulties. Further research and comparative analysis is needed, to indentify the impact of Greece’s financial crisis on HHE, whereas the effect of economic crisis appears clearer over the longer periods of time.

Το ελληνικό σύστημα υγείας αντιμετωπίζει κενό στη δημόσια χρηματοδότησή του ως αποτέλεσμα της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και των σχετικών επιβληθέντων μέτρων λιτότητας. Επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποδεικνύουν ότι το ΑΕΠ της Ελλάδας έχει συρρικνωθεί κατά 25% μέσα στην τελευταία δεκαετία και αυτό είχε αντίκτυπο στις δαπάνες υγείας των ελληνικών νοικοκυριών (των ήδη υψηλών άτυπων πληρωμών). Από τη στιγμή, λοιπόν, που η Υγεία αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα, τα νοικοκυριά κλήθηκαν να «κλείσουν» αυτό το κενό. Η επισκόπηση της βιβλιογραφίας έδειξε ότι οι περισσότερες χώρες του Ο.Ο.Σ.Α. ακολούθησαν, λίγο έως πολύ, την ίδια πορεία: την αύξηση των προ-κρίσεως δαπανών και τη φθίνουσα μετέπειτα πορεία τους. Η υπόθεση της παρούσας διατριβής είναι ότι κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και των μέτρων λιτότητας στην Ελλάδα οι δαπάνες υγείας των ελληνικών νοικοκυριών, ως ποσοστό των συνολικών ιδιωτικών δαπανών, αυξήθηκαν. Η παρούσα μελέτη στοχεύει να ερευνήσει την σχέση μεταξύ των δημόσιων και ιδιωτικών δαπανών υγείας (μακροοικονομική και μικροοικονομική προσέγγιση) διαχρονικά και κατά τη διάρκεια της ύφεσης και της περιόδου δημοσιονομικής προσαρμογής στην Ελλάδα. Μέσα από την ερμηνεία της συμπεριφοράς των Ελλήνων στην κατανάλωση υπηρεσιών υγείας διαχρονικά, αντικείμενο της μελέτης είναι να επισημάνει την διαφοροποίηση του μοντέλου ανάπτυξης του ελληνικού κράτους. Υπό αυτήν την οπτική μέσω οικονομετρικών εργαλείων και συγκεκριμένα της τεχνικής της πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης και συνολοκλήρωσης στα πρωτογενή μικρο-δεδομένα των Ερευνών Οικογενειακών Προϋπολογισμών (Ε.Ο.Π.) των ετών 1988 έως 2018, καθώς και χρησιμοποιώντας στοιχεία του Ο.Ο.Σ.Α. σχετικά με τη δημόσια δαπάνη στο λογισμικό STATA vs 13 στηρίχθηκε η υπόθεση της εργασίας. Η ανάλυση έδειξε ότι οι δαπάνες υγείας των ελληνικών νοικοκυριών αυξήθηκαν ραγδαία μεταξύ των ετών 1988-2008 και μετά άρχισαν να μειώνονται. Τα ευρήματα έδειξαν ότι η συνολική ιδιωτική και συνολική δημόσια δαπάνη υγείας φαίνεται να έχει αμφίδρομη, μακροπρόθεσμη σχέση και σημαντική συνολοκλήρωση. Το ίδιο και η δημόσια δαπάνη με την δαπάνη για ιατρικές υπηρεσίες και φάρμακα των νοικοκυριών. Επιπλέον, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κατά τη διάρκεια της ύφεσης, η μηνιαία δαπάνη υγείας των νοικοκυριών μειώθηκε, λόγω της δήμευσης του εισοδήματος της μεσαίας τάξης, η οποία οδήγησε σε καταναλωτικό περιορισμό. Ωστόσο, εφόσον τα νοικοκυριά ξοδεύουν, πλέον, μεγαλύτερο ποσοστό από το συρρικνωμένο τους εισόδημα για Υγεία, οι δαπάνες υγείας, ως ποσοστό των συνολικών ιδιωτικών δαπανών των ελληνικών νοικοκυριών, έχουν τελικώς αυξηθεί.Κατόπιν σύντομης ανασκόπησης και σύγκρισης μεταξύ των χωρών: Ισπανίας, Πορτογαλίας, Ιταλίας και Ιρλανδίας, χώρες οι οποίες αντιμετώπισαν αξιοσημείωτη οικονομική αστάθεια ή στις οποίες εφαρμόστηκαν μνημόνια, καταλήγουμε ότι η Ελλάδα είχε διαφορετικό σημείο αφετηρίας ή παρεκκλίνουσα πορεία προς την έξοδο από τα Μνημόνια. Ο τρόπος της εθνικής ολοκλήρωσης και λειτουργίας του ελληνικού κράτους, με τα έντονα κοινωνικά ζητήματα (εμφύλιος πόλεμος, μετανάστευση, δικτατορία) συνετέλεσαν στην αργοπορημένη εγκαθίδρυση και την φτωχή (άναρχη) δόμηση ενός κράτους- πρόνοιας, με πολλές ελλείψεις και προβλήματα. Δεδομένου ότι η δαπάνη υγείας θα αρχίσει δειλά-δειλά να αυξάνεται στο άμεσο μέλλον, γίνεται σαφές ότι κατά το σχεδιασμό της πολιτικής υγείας πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη ο σοβαρός αντίκτυπος της γήρανσης του πληθυσμού, με την ταυτόχρονη συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού, πράγμα που σημαίνει σημαντική μείωση στα έσοδα και δυσκολία στη χρηματοδότηση της υγείας. Θα ήταν χρήσιμη η επέκταση της παρούσης, σε ό,τι αφορά στον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης στις δαπάνες υγείας της Ελλάδος, δεδομένου ότι αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης φαίνονται πιο καθαρά σε βάθος χρόνου.