Αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών διαδικτύου στο σχεδιασμό, ανάπτυξη και αξιολόγηση εξ αποστάσεως εκπαιδευτικού προγράμματος για την τέχνη και τον πολιτισμό

Abstract

The purpose of this doctoral dissertation is to explore the pedagogical use of internet and web technologies in the design, development and evaluation of a didactic intervention for teaching history in secondary education, with a focus on issues related on art and cultural. According to an overview of the relevant literature on the theory and research in the field of education, the incorporation of internet and web technologies into the learning process has been associated with significant learning outcomes. In particular, the contribution of Informatics in general, and in particular the Internet and web to the achievement of the cognitive, socio-emotional and digital teaching objectives has been highlighted. By providing a wide range of usability options and specifications, internet and web technologies can significantly assist active and self-regulated learning. The student lies at the center of the educational process and enjoys important involvement in the achievement of the learning goals. Furthermore, the educational application of the principles of digital games is explored aiming at engaging and immersing the student in the learning process. Adopting the principles of gamification in the design of educational serious games as well as in the design of teaching scenarios with game-based activities has been scientifically proven to facilitate learning and help to improve school performance. Specifically, game-like conditions are associated with the development of creativity, the cultivation of critical thinking, and the promotion of problem-solving, negotiation and decision-making skills. Moreover, they contribute to the strengthening of interpersonal relationships and the prevalence of a pleasant classroom atmosphere. The present endeavor attempts to pedagogically link Internet and web technologies with the principles of gaming in the design of a teaching intervention aimed at expanding historical knowledge and promoting the cultural awareness of a group of eighteen pupils (six girls and twelve boys) in secondary education in the context of History. The selected teaching method chose was exploratory and collaborative with the aim of experiential approach to knowledge. The free online application Artsteps was used to develop the teaching scenario. In addition, the lesson was supported by worksheets for circumscribing the directions of inquiring activities. The ultimate goal was to create group virtual exhibitions on the cultures developed in Greece during the Prehistoric Bronze Age (3000-1100 BC). For the assessment of the didactic intervention and the online application, the research methods of observation, group unstructured interview, and the Likert-scale questionnaire were used to evaluate student perceptions and views. Results indicate that the suggested teaching intervention successfully contributed to achieving the cognitive and pedagogical objectives of the lesson. In particular, the intervention created conditions for active, creative, collaborative and playful learning. In addition, it helped to foster a more positive attitude of students towards art and culture on the one hand, and to History on the other. Finally, the majority of the students commented positively on the user friendliness of the virtual environment of the Artsteps application, as well as on its contribution to the lesson consolidation.

Σκοπός της προκείμενης διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση της παιδαγωγικής αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών διαδικτύου στο σχεδιασμό, στην ανάπτυξη και στην αξιολόγηση μίας διδακτικής παρέμβασης για τη διδασκαλία της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με έμφαση στις θεματικές ενότητες που αφορούν στην τέχνη και στον πολιτισμό. Σύμφωνα με την επισκόπηση της βιβλιογραφικής θεωρίας και έρευνας στο χώρο της εκπαίδευσης, η ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών διαδικτύου στη μαθησιακή διαδικασία συνδέεται με σημαντικά μαθησιακά αποτελέσματα. Ειδικότερα, έχει επισημανθεί η συμβολή τους στην επίτευξη των γνωστικών, των κοινωνικοσυναισθηματικών και των ψηφιακών στόχων της διδασκαλίας. Μέσα από τις πολλαπλές επιλογές και τις δυνατότητες που προσφέρουν, οι νέες τεχνολογίες διαδικτύου εξασφαλίζουν τις προϋποθέσεις για ενεργητική και αυτορρυθμιζόμενη μάθηση. Ο μαθητής τοποθετείται στο κέντρο της εκπαιδευτικής πράξης και αυτενεργεί για την κατάκτηση των μαθησιακών στόχων. Παράλληλα, εξετάζεται η εκπαιδευτική αξιοποίηση των αρχών του ψηφιακού παιχνιδιού με στόχο το μεγαλύτερο βαθμό εμπλοκής και εμβύθισης στη μαθησιακή διαδικασία. Η υιοθέτηση των αρχών της παιχνιδοποίησης στη δημιουργία εκπαιδευτικών παιχνιδιών σοβαρού σκοπού ή στο σχεδιασμό διδακτικών σεναρίων με παιχνιδοποιημένες δραστηριότητες έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι διευκολύνει τη μάθηση και συνεπικουρεί στη βελτίωση της σχολικής επίδοσης. Συγκεκριμένα, το παιγνιώδες πλαίσιο συνδέεται με την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, και την προαγωγή δεξιοτήτων αντιμετώπισης προβληματικών καταστάσεων, διαπραγμάτευσης και λήψης αποφάσεων. Ταυτόχρονα, συμβάλλει στην ενίσχυση των διαπροσωπικών σχέσεων και στην επικράτηση μίας ευχάριστης ατμόσφαιρας μέσα στην τάξη. Το παρόν πόνημα επιχειρεί την παιδαγωγική σύζευξη των νέων τεχνολογιών διαδικτύου με τις αρχές της παιχνιδοποίησης στο σχεδιασμό μίας διδακτικής παρέμβασης που στοχεύει στη διεύρυνση της ιστορικής γνώσης και στην προαγωγή της πολιτιστικής κουλτούρας μίας ομάδας δεκαοκτώ (18) μαθητών -έξι (6) κοριτσιών και δώδεκα (12) αγοριών- στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο πλαίσιο του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας. Η διδακτική μέθοδος που επιλέχθηκε ήταν διερευνητική και ομαδοσυνεργατική με σκοπό τη βιωματική προσέγγιση της γνώσης. Για την ανάπτυξη της διδασκαλίας χρησιμοποιήθηκε η διαδικτυακή εφαρμογή ελεύθερης πρόσβασης Artsteps. Επιπροσθέτως, το μάθημα υποστηρίχθηκε με φύλλα εργασίας για την οριοθέτηση των κατευθύνσεων της διερευνητικής δραστηριότητας. Απώτερος στόχος του μαθήματος ήταν η δημιουργία ομαδικών εικονικών εκθέσεων για τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα, κατά την προϊστορική εποχή του Χαλκού (3000-1100 π.Χ.). Για την αξιολόγηση της διδακτικής παρέμβασης και της διαδικτυακής εφαρμογής χρησιμοποιήθηκαν οι ερευνητικές μέθοδοι της παρατήρησης, της ομαδικής μη-δομημένης συνέντευξης, και του ερωτηματολογίου διαβαθμισμένης κλίμακας Likert για την εκτίμηση των αντιλήψεων και απόψεων των μαθητών. Τα αποτελέσματα έδειξαν την επιτυχία της διδακτικής παρέμβασης στην επίτευξη των γνωστικών και παιδαγωγικών στόχων του μαθήματος. Ειδικότερα, το μάθημα δημιούργησε συνθήκες ενεργητικής, δημιουργικής, συνεργατικής και παιγνιώδους μάθησης. Επιπλέον, συνέβαλε στην καλλιέργεια θετικότερης στάσης των μαθητών σε θέματα τέχνης και πολιτισμού αφενός και στην Ιστορία αφετέρου. Τέλος, οι μαθητές πλειοψηφικά διατύπωσαν θετικά σχόλια για την ευχρηστία και το εικονικό περιβάλλον της εφαρμογής Artsteps, καθώς και τη συμβολή της στην εμπέδωση του μαθήματος.