Ομάδες πρωτοβουλίας και επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικών με τη συμμετοχή σχολικού ψυχολόγου και της διοίκησης σχολείου

Abstract

The purpose of this thesis is to reveal key features of the way in which groups of teachers work and interact. The group of teachers is seen as a group of people, and not mere aggregation, when characterized by specific properties, according to the approach suggested by David Jaques (2004). The work of the group of teachers is illustrated in the specific context that the teachers work, the school that is and through specific procedures through which the teachers can be professionally developed and improving school at the same time. More specifically, the approach of improving the school conducted by teachers, management and support structures (school psychologists) employed by highlighting issues to be resolved by the construction and implementation tools, the results of which are exploited by the school itself, according to manner proposed by John MacBeath (MacBeath et al, 2004: 8, MacBeath, 2012: 4). Based on the demanding role of the teacher as a professional today - is called upon to solve complex issues, depending on the context, arises a need for professional school-based development and the cooperation within a group, being the actual place where professional development occurs. On this basis, specific research foci arise. Emphasis is given on the group structure and the way in which its members operate. More specifically, the main objectives of the research is to demonstrate the positive aspects and the difficulties of the action of these groups, features of their structure and the way in which the school management and the school psychologist can contribute in this process. These groups formed within the school after school’s initiative, with the initiative of the teachers, the management and the school psychologists. Those groups are embedded in everyday school life and the corresponding programming, operating within the school environment. The research involved four groups of teachers in an elementary and high school in Attica, all working in the same school. The four groups collaborated with the university over three years under their respective professional development process and at that time the research was conducted. The qualitative research approach was selected as most appropriate to capture elements of the teachers work in groups, taking into consideration the respective complexity and the context in which the groups operated. Starting point was to outline features of the school's culture and the way in which groups worked in that school. Continuing with the implementation of the research data was obtained through open-ended questions, questionnaire, notes from the group meetings, focused discussions and interviews. After analyzing the data, positive features emerged from the work of those groups such as action-research elements, extroversion, innovation and autonomy, whether this concerned group members individually, or the entire groups. In relation to the difficulties encountered by teachers, the results obtained by analyzing the data revealed difficulties in relation to the recording of their work, data processing, the boundaries of school jurisdiction, handling of pupils' parents and cooperation with colleagues within the school. Aspects of the school psychologist action, participating in the groups of teachers, which contributed to the educational work were: towards the redefinition of membership objectives, advice concerning the pedagogical approach, contribution to data handling and processing and protection of sensitive data within the school. As regards the management of the school providing information to members of the groups, facilitating the teachers with issues of bureaucratic and timetable, ratifying decisions of the groups and defining boundaries in relation with the school jurisdiction all have contributed to their work. Finally features of the structure of groups were revealed concerning their work. The sharing of the culture was performed by the individual-member to the group and then to the remaining groups. The structure that served each group had to do with the topic they have chosen. In other cases the equal participation encouraged the circulation of information and decision-making by the members of groups and otherwise the default role membership and a clear hierarchy was something that was identified as a facilitating feature for its members. Overall, the groups worked in a bottom-up process, whether this concerned the way in which data was collected and implemented ways to explore their work, whether it concerned their broader presence in the school.

Ο σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να αναδείξει βασικά χαρακτηριστικά του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι ομάδες των εκπαιδευτικών. Η ομάδα των εκπαιδευτικών θεωρείται ως ένα σύνολο ανθρώπων, και όχι απλή συνάθροιση, όταν χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες ιδιότητες, σύμφωνα με την προσέγγιση που προτείνει ο David Jaques (2004). Το έργο των εκπαιδευτικών μέσα στην ομάδα ερευνάται στο συγκεκριμένο πλαίσιο που αυτή λειτουργεί, δηλαδή με έμφαση στο σχολείο, όπου μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες αναπτύσσεται ο επαγγελματικά ο εκπαιδευτικός και βελτιώνεται το σχολείο. Πιο συγκεκριμένα υιοθετείται η θεώρηση της βελτίωσης του σχολείου που πραγματοποιείται από τους εκπαιδευτικούς, τη διεύθυνση και υποστηρικτικές δομές (σχολικοί ψυχολόγοι), με ανάδειξη θεμάτων προς επίλυση μέσω κατασκευής και εφαρμογής εργαλείων, τα αποτελέσματα των οποίων αξιοποιούνται από το ίδιο το σχολείο, σύμφωνα με τον τρόπο που προτείνει ο John MacBeath (MacBeath et al, 2004:8, MacBeath, 2012:4). Με βάση τα ζητούμενα από το ρόλο του εκπαιδευτικού σήμερα - καλείται να λύσει πολύπλοκα ζητήματα, που εξαρτώνται από το εκάστοτε πλαίσιο, προκύπτει η ανάγκη για επιμόρφωση που εδράζει στο σχολείο και η συνεργασία σε ομάδα, ως τον χώρο, όπου συντελείται η επαγγελματική ανάπτυξη. Βάσει αυτών, προκύπτουν συγκεκριμένα ερευνητικά σημεία εστίασης. Έμφαση δίνεται στη δομή της ομάδας και στον τρόπο με τον οποίο δρουν τα μέλη της. Πιο συγκεκριμένα, οι βασικοί στόχοι της έρευνας είναι να αναδειχθούν τα θετικά στοιχεία και τα εμπόδια από τη δράση των ομάδων αυτών, στοιχεία της δομής τους και ο τρόπος με τον οποίο η διεύθυνση του σχολείου και ο σχολικός ψυχολόγος μπορούν να συμβάλουν στο έργο αυτό. Πρόκειται για ομάδες που προκύπτουν μέσα στο σχολείο μετά από πρωτοβουλία του σχολείου, δηλαδή διεύθυνσης, εκπαιδευτικών και σχολικών ψυχολόγων, και δρουν εντός αυτού, ενταγμένες στην καθημερινή σχολική ζωή και τον αντίστοιχο προγραμματισμό. Στην έρευνα συμμετείχαν τέσσερις ομάδες εκπαιδευτικών Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου από σχολείο της Αττικής. Οι ομάδες των εκπαιδευτικών συνεργάστηκαν με το πανεπιστήμιο για τρία χρόνια στο πλαίσιο επιμορφωτικής διαδικασίας, με ταυτόχρονη διενέργεια της παρούσας έρευνας. Επιλέχθηκε η ποιοτική ερευνητική προσέγγιση, ως πιο κατάλληλη για να αποτυπώσει στοιχεία του έργου των εκπαιδευτικών σε ομάδες, δεδομένης της αντίστοιχης πολυπλοκότητας και λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου μέσα στο οποίο δρουν οι ομάδες εκπαιδευτικών. Αρχικά σκιαγραφήθηκε η κουλτούρα του σχολείου και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσαν οι ομάδες μέσα σε αυτό το σχολείο. Για τη διεξαγωγή της έρευνας τα δεδομένα ελήφθησαν μέσω ανοιχτού τύπου ερωτήσεων, ερωτηματολογίου, παρακολούθησης των συναντήσεων των ομάδων με τις αντίστοιχες σημειώσεις, εστιασμένων συζητήσεων και ηχογραφημένων συνεντεύξεων. Μετά την ανάλυση των δεδομένων, αναδείχθηκαν θετικά στοιχεία από το έργο των ομάδων, όπως στοιχεία έρευνας δράσης, εξωστρέφειας, καινοτομίας και αυτονομίας, είτε αυτό αφορούσε τα μέλη των ομάδων σε ατομικό επίπεδο, είτε ολόκληρες τις ομάδες. Σε σχέση με τις δυσκολίες που συνάντησαν οι εκπαιδευτικοί, τα αποτελέσματα που προέκυψαν με βάση την ανάλυση των δεδομένων, αφορούσαν σε εμπόδια σε σχέση με την καταγραφή της δράσης τους, την επεξεργασία δεδομένων, τα όρια της σχολικής δικαιοδοσίας, τη διαχείριση των γονέων των μαθητών και τη συνεργασία με συναδέλφους εντός σχολείου. Στοιχεία της δράσης του σχολικού ψυχολόγου, που συμμετείχε στις ομάδες εκπαιδευτικών, τα οποία συνετέλεσαν στο έργο των εκπαιδευτικών ήταν επισημάνσεις σε σχέση με τον επαναπροσδιορισμό των στόχων των μελών, συμβουλές σε σχέση με την παιδαγωγική προσέγγιση, συμβολή στην επεξεργασία δεδομένων και προστασία των δεδομένων των μαθητών και ευρύτερα του σχολείου. Σε ό,τι αφορά την διεύθυνση του σχολείου στοιχεία όπως η παροχή πληροφοριών στους εκπαιδευτικούς, η διευκόλυνσή τους σε σχέση με ζητήματα γραφειοκρατικά και ωρολογίου προγράμματος, η επικύρωση αποφάσεων των ομάδων και η οριοθέτησή τους σε σχέση με τη σχολική δικαιοδοσία ενδεχομένως λειτούργησαν βοηθητικά για το έργο των ομάδων. Τέλος εντοπίστηκαν θέματα δομής των ομάδων που σχετίζονται με το έργο τους. Το μοίρασμα της κουλτούρας πραγματοποιήθηκε από το κάθε άτομο-μέλος προς την ομάδα και εν συνεχεία προς τις υπόλοιπες ομάδες. Η δομή που εξυπηρέτησε τις ομάδες είχε να κάνει και με το θέμα που αυτές είχαν επιλέξει. Σε άλλες περιπτώσεις η ισότιμη συμμετοχή ευνόησε τη διακίνηση της πληροφορίας και τη λήψη αποφάσεων από τα μέλη των ομάδων και σε άλλη περίπτωση ο προκαθορισμένος ρόλος των μελών και η σαφής ιεραρχία ήταν κάτι που εντοπίστηκε ως βοηθητική για τα μέλη της. Συνολικά οι ομάδες λειτούργησαν με φορά από κάτω προς τα πάνω (bottom-up), είτε αυτό αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο συνέλεξαν δεδομένα και εφήρμοσαν τρόπους να διερευνήσουν το έργο τους, είτε αυτό αφορούσε ευρύτερα την παρουσία τους στο σχολείο.