Η δεξιότητα της κατανόησης προφορικού λόγου στη διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας

Abstract

Listening comprehension, although it's often ignored in second language teaching, has a critical role in communication. This study investigates listening comprehension (LC) in teaching Greek as a foreign language (G2), aiming to prove its importance and research the methods which help the development of this skill. The first part of this study contains the theoretical background of the research and is divided in three chapters. The first chapter explores the position of oral speech and its understanding in the history of language teaching. The picture is completed by a literature review which outlines the main domains of the current research. In the second chapter, LC meaning and mechanisms are explored, while we present the non-natural speaker as a listener. The third chapter outlines the basic principles of LC teaching: communicative situations, language levels, the choice of the listening material and tasks, and also the difference between teaching and assessment. The second part of the study contains the empirical research that has been carried out. The fourth chapter presents the research questions about the factors which affect LC performance, with emphasis on metacognitive strategies, about LC importance and relationship with the other language skills, and also about teachers’ beliefs on LC teaching, that concern the listening thematology and the teaching methods. Then, research method and tools are described: 1. Students’ and teachers’ questionnaires, 2. An LC test (language levels: A1 to C1), 3. MALQ (Metacognitive Awareness Listening Questionnaire, Vandergrift & Goh 2006, 2012), 4. G2 assessment scores. Statistical analysis of research results, presented in the fifth chapter, has shown that LC learners performance (Ν = 254) tends to be affected by metacognitive strategies and personal characteristics such as everyday communication in the target language, specific difficulties and motivation. LC is considered as a skill of importance by the participants, while G2 teachers (Ν = 45) suggest teaching methods. Finally, the limitations of the research are discussed and then conclusions and suggestions are expressed regarding the planning of the teaching, as a contribution to the systematic construction of non-natural speakers listening ability on greek language aquisition.

Συχνά αγνοημένη στη διδασκαλία της δεύτερης γλώσσας, η ακουστική κατανόηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην επικοινωνία. Η παρούσα μελέτη ερευνά το ζήτημα της κατανόησης προφορικού λόγου (ΚΠΛ) στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας (Ε2), στοχεύοντας στην ανάδειξη της σημασίας της δεξιότητας και στην αναζήτηση μεθόδων που συμβάλλουν στην καλλιέργειά της. Το πρώτο μέρος της εργασίας αποτελεί το θεωρητικό υπόβαθρο της έρευνας και περιλαμβάνει τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο διερευνά τη θέση του προφορικού λόγου και της κατανόησής του στην ιστορία της διδακτικής των γλωσσών. Η εικόνα συμπληρώνεται με επισκόπηση της βιβλιογραφίας που αποτυπώνει τoυς κύριους τομείς της σύγχρονης έρευνας. Στο δεύτερο κεφάλαιο διερευνώνται η έννοια και οι μηχανισμοί της ΚΠΛ και παρουσιάζεται ο μη φυσικός ομιλητής ως ακροατής. Στο τρίτο κεφάλαιο διαγράφονται κύριες αρχές διδασκαλίας της ΚΠΛ: επικοινωνιακές περιστάσεις, επίπεδα γλωσσομάθειας, επιλογή ακουστικού υλικού και δραστηριοτήτων, διάκριση μεταξύ διδασκαλίας και αξιολόγησης. Το δεύτερο μέρος της μελέτης περιλαμβάνει την εμπειρική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιό της. Στο τέταρτο κεφάλαιο τίθενται τα ερευνητικά ερωτήματα, που αφορούν την εξέταση παραμέτρων που επηρεάζουν την επίδοση στην ΚΠΛ, με έμφαση στις μεταγνωστικές στρατηγικές, τη διερεύνηση της σημασίας και της σχέσης της με τις άλλες δεξιότητες, τη μελέτη των αντιλήψεων των εκπαιδευτών σε σχέση με τη διδασκαλία της ΚΠΛ ως προς τη θεματολογία και τις μεθόδους. Στη συνέχεια περιγράφεται η μέθοδος και τα ερευνητικά εργαλεία: 1. ερωτηματολόγια εκπαιδευόμενων και εκπαιδευτών, 2. τεστ στην ΚΠΛ (επίπεδα ελληνομάθειας: Α1 έως Γ1), 3. το μεταγνωστικό ερωτηματολόγιο MALQ (Vandergrift & Goh 2006, 2012), 4. βαθμολογίες από εξετάσεις ελληνομάθειας. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων, που παρουσιάζεται στο πέμπτο κεφάλαιο, δείχνει ότι η ΚΠΛ των εκπαιδευομένων (Ν = 254) τείνει να επηρεάζεται από μεταγνωστικές στρατηγικές και ατομικά χαρακτηριστικά όπως καθημερινή επικοινωνία στη γλώσσα-στόχο, συγκεκριμένες δυσχέρειες και κίνητρα. Η ΚΠΛ αναδεικνύεται σε δεξιότητα σημασίας από τους μετέχοντες, ενώ οι εκπαιδευτές της Ε2 (Ν = 45) προτείνουν τρόπους διδασκαλίας της. Τέλος, περιγράφονται οι περιορισμοί της έρευνας και διατυπώνονται συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά με το διδακτικό σχεδιασμό, για μια συμβολή στη συστηματική δόμηση της ακουστικής ικανότητας των μη φυσικών ομιλητών στη διαδικασία κατάκτησης της ελληνικής γλώσσας.