Αιγαιακές επιδράσεις στην Αλβανία και στα ΝΔ Βαλκάνια κατά τη μέση και ύστερη εποχή του χαλκού

Abstract

The subject matter of this PhD thesis is the registering as well as the synthesis of the archaeological data on the Aegean influences in Albania and the SW Balkans (FYROM, Serbia, Kosovo, Croatia) during the 2nd millennium BC and the determination of the role of Albania in the cultural evolution of the Adriatic Sea and the Central Mediterranean respectively. The study is based methodologically on the location of the palatial and postpalatial Minoan and/or Mycenaean influences in the wider region of the SW Balkans. It attempts to encompass Albania within the map of the prehistoric Mediterranean and to shape clearly the outline of its cultural presence and of the folds that formed it. More specifically, the importance of the Aegean pottery and metalwork in the relations between the Aegean and Albania is examined, while special emphasis is given on the tumulus burial custom as the main factor for the local social organization. Moreover, the comparison between the aegean urbanized social model and the Balkan and less centralized, lied on the extended clan, model is analyzed. This thesis also refers to the relation of Albania with the northernmost limits of the periphery of the Mycenaean world and to its contribution to the formation of the West Mainland Koine. Finally, the reciprocal and multi-dimensional relations between the Aegean and Albania are clearly proved by analyzing the ceramic groups, like the mycenaean pottery, the pseudominyan, the matt-painted, the mycenaeanised local pottery and the handmade late helladic pottery, and the metal products of aegean origin (swords, daggers, blades, knives, double axes, etc). The distribution of the aegean artifacts/objects indicates efficiently the parallel function of both the coastal and the inland/continental networks of communication. The first one takes advantage of the well protected bays and the vicinity of the islands and the islets to the coastline, whilst the second one uses the wide and dense system of the rivers, the natural mountainous passages/necks as well as the fertile highlands. This way, a dynamic, out stressed system of inland communication emerges, which so far was underestimated, since the scholars considered the continental cultures as isolated.

Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής αποτελεί η καταγραφή και η σύνθεση των αρχαιολογικών δεδομένων της 2ης χιλιετίας π.Χ. αναφορικά με τις αιγαιακές επιδράσεις στην Αλβανία και στα ΝΔ Βαλκάνια (ΠΓΔΜ, Σερβία, Μαυροβούνιο, Κροατία), καθώς και ο καθορισμός του ρόλου της Αλβανίας στην πολιτισμική εξέλιξη της Αδριατικής και της Κεντρικής Μεσογείου γενικότερα. Η μελέτη στηρίζεται στον εντοπισμό των αιγαιακών επιδράσεων στην ευρύτερη περιοχή των ΝΔ Βαλκανίων, ιδιαίτερα δε του ακμάζοντος μινωικού και μυκηναϊκού πολιτισμού, τόσο στην ανακτορική όσο και στην μετανακτορική εκδοχή του. Μέσα από τη σύνθεση των στοιχείων γίνεται προσπάθεια να ενταχθεί η Αλβανία στον προϊστορικό χάρτη της περιοχής και να οριστεί με σαφήνεια το περίγραμμα της πολιτιστικής της παρουσίας και των πτυχών που την διαμόρφωσαν. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται ξεχωριστά η σημασία της αιγαιακής κεραμικής και της μεταλλοτεχνίας στη διαμόρφωση σχέσεων ανάμεσα στο Αιγαίο και στην Αλβανία, ενώ ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη συμβολή του ταφικού εθίμου του τύμβου ως κύριου παράγοντα της τοπικής κοινωνικής συγκρότησης. Παράλληλα, αναλύεται η σχέση του αιγαιακού, και περισσότερο αστικοποιημένου, κοινωνικού προτύπου, με το τοπικό, λιγότερο συγκεντρωτικό, πρότυπο, που στηρίζεται στο ευρύτερο γένος. Επιπλέον, εξετάζεται η θέση της Αλβανίας ως προς τα όρια της προς Β περιφέρειας του μυκηναϊκού κόσμου, αλλά και ως προς τη συγκρότηση της δυτικοελλαδικής μυκηναϊκής κοινής. Τέλος, οι αμοιβαίες και πολυδιάστατες σχέσεις ανάμεσα στην Αλβανία και το Αιγαίο αποδεικνύονται με σαφήνεια μέσα από την ανάλυση των κεραμεικών ομάδων, όπως η εισηγμένη μυκηναϊκή κεραμική, η ψευδομινυακή, η κεραμική με αμαυρόχρωμη διακόσμηση, η μυκηναΐζουσα τοπική κεραμική και η χειροποίητη κεραμική υστεροελλαδικού ρυθμού, αλλά και των μεταλλικών προϊόντων αιγαιακής προέλευσης (ξίφη, εγχειρίδια, λόγχες, μαχαίρια, διπλοί πελέκεις, κτλ). Η δε διασπορά των ευρημάτων αιγαιακής προέλευσης αποδεικνύει την παράλληλη λειτουργία του παράκτιου και του ηπειρωτικού τρόπου επικοινωνίας· ο μεν πρώτος εκμεταλλεύεται τους ευλίμενους κόλπους και την εγγύτητα νησιών και νησίδων προς την ακτή, ο δε δεύτερος χρησιμοποιεί το ευρύ και πυκνό δίκτυο ποταμών, παραποτάμων, ορεινών αυχένων και εύφορων υψιπέδων, δημιουργώντας ένα δυναμικό και εξωστρεφές σύστημα επικοινωνίας της ενδοχώρας, υποτιμημένο από τη μέχρι τώρα έρευνα λόγω της λανθασμένης τάσης θεώρησης των ηπειρωτικών πολιτισμών ως απομονωμένων