Η εφυαλωμένη κεραμική από την πόλη των Θηβών: 13ος αιώνας έως και όψιμη Οθωμανική περίοδος (1204 -1829): Η μαρτυρία των ανασκαφικών ευρημάτων από την περιοχή της Καδμείας

Abstract

This dissertation presents pottery that was discovered during the excavations in Kadmeia, the citadel of Thebes, in Central Greece. It is dated to the Frankish (1204 -1460) and the Ottoman period (1460 -1829).The objectives of this study were:1.The presentation of the different glazed wares that coexisted in Thebes namely Late and Post Byzantine pottery types and imported pottery from the West (Italy, Spain), the East (Syria, Iran, Ottoman Empire territories) and Far East (China).2.To discuss the commercial contacts of Thebes with the pottery production centers that operated within and outside the territories of the Byzantine Empire.3.To discuss the potential existence of a local – Theban pottery production.4.To draw possible conclusions about the residential structure of Kadmeia. On the basis of the representativeness and importance of the ware, 575 sherds were eventually used, out of a total of 1600 that were initially selected. They were distinguished in a total of 30 categories.The thesis is divided into two volumes. The first volume focuses on the challenges encountered, the methodology followed, the objectives and the contribution of this dissertation to research, the historical context, the topography of Kadmeia and the history of research and excavations. The main part consists of the presentation of the different types of pottery found and the issue of local pottery production. Finally, conclusions about the city of Thebes are drawn based on the study of pottery. The catalogue of pottery finds forms the second volume of the thesis.Conclusion:1.All wares that were produced and circulated during the same period in the Mediterranean are represented in the Kadmeia material.2.They belong to the whole period under review (13th – early 19th cent.) and are witnessing the changes that the city experienced.3.The bulk of pottery stylistically follows the Byzantine tradition, while the majority of imported pottery comes from Italy.4.The occurrence of wares that are scarcely found in Greece (pottery from Spain, Syria, Iran, China and Miletus ware) does not indicate systematic trade activity but individual and occasional imports.5.The lasting multicultural character of Thebes, the position of the city in the commercial network, the prosperity and importance of the city are made evident through the material presented.6.The building remains along the pottery finds indicate the positions of the administrative center to the north of the Kadmeia, the wealthy district at the west side of the Kadmeia and the possible locations of the pottery workshops in the center of the Kadmeia.7.As far as local pottery production is concerned, a preliminary research was made that provides the basis for further and more thorough research. Seven different categories of clays that are most frequently used have been discerned. They were probably used by a local or regional pottery workshop.

Στην παρούσα διατριβή εξετάζεται εφυαλωμένη κεραμική που προήλθε από ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στην Καδμεία, την ακρόπολη της Θήβας, από τις αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων, την 1η και 23η ΕΒΑ και τη Θ΄ ΕΠΚΑ. Χρονικά, το υλικό ανήκει στην περίοδο της Φραγκοκρατίας (1204 -1460) και την Οθωμανική περίοδο (1460 -1829).Οι στόχοι της διατριβής ήταν:1.Η παρουσίαση των κατηγοριών εφυαλωμένης κεραμικής που συνυπάρχουν την περίοδο αυτή στη Θήβα• αφενός οι κατηγορίες που συνεχίζουν τη Βυζαντινή παράδοση και αφετέρου η εισηγμένη κεραμική από τη Δύση (Ιταλία, Ισπανία), την Ανατολή (Συρία, Ιράν, Οθωμανική Αυτοκρατορία) και την Άπω Ανατολή (Κίνα).2.Η συναγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τις εμπορικές επαφές της Θήβας με τα κέντρα παραγωγής κεραμικής που λειτουργούσαν εντός και εκτός των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.3.Η πιθανότητα εντοπισμού τοπικής - Θηβαϊκής παραγωγής κεραμικής.4.Η συναγωγή πιθανών συμπερασμάτων σχετικά με την οικιστική δομή της Καδμείας. Μεθοδολογικά, προηγήθηκε η επιλογή και καταγραφή 1600 οστράκων εφυαλωμένων αγγείων, με κριτήριο τη διαγνωσιμότητα, αλλά και τη σπανιότητα εμφάνισης της κατηγορίας. Με κριτήριο την αντιπροσωπευτικότητα της κατηγορίας έγινε η τελική επιλογή των 575 οστράκων, τα οποία κατατάχθηκαν σε 30 συνολικά κατηγορίες. Η μελέτη διαρθρώνεται σε δύο τόμους. Στον πρώτο τόμο τίθενται συνοπτικά τα προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν, η μέθοδος που ακολουθήθηκε, οι στόχοι και η συνεισφορά στην έρευνα. Επίσης, παρουσιάζεται το ιστορικό πλαίσιο, η τοπογραφία της Καδμείας και η ιστορία των ανασκαφικών ερευνών. Ακολουθεί η παρουσίαση των διαφορετικών κατηγοριών κεραμικής που εντοπίστηκαν. Στη συνέχεια, συζητείται το ζήτημα της τοπικής παραγωγής στη Θήβα. Τέλος, παραθέτονται τα συμπεράσματα, όπως αυτά προκύπτουν μέσα από τη μελέτη των ευρημάτων. Ο κατάλογος της κεραμικής από την Καδμεία συνιστά το δεύτερο τόμο της μελέτης. Συμπερασματικά: 1.Περιλαμβάνονται αντιπροσωπευτικά αγγεία από όλες τις κατηγορίες κεραμικής που παράγονται και κυκλοφορούν την ίδια περίοδο στη Μεσόγειο. 2.Τα αγγεία ανήκουν χρονικά σε όλη την υπό εξέταση περίοδο (13ος – αρχές 19ου αι.) και είναι μάρτυρες των αλλαγών που βίωσε η πόλη.3.Ο κύριος όγκος των κεραμικών ακολουθεί τεχνοτροπικά τη Βυζαντινή παράδοση, ενώ η πλειονότητα της εισηγμένης κεραμικής προέρχεται από εργαστήρια της Ιταλίας.4.Η παρουσία κατηγοριών κεραμικής που σπάνια απαντούν στον Ελλαδικό χώρο (κεραμική από Ισπανία, Συρία, Ιράν, Κίνα, εργαστήρια της Μιλήτου), δεν δηλώνει συστηματικό εμπόριο, αλλά πρόκειται μάλλον για μεμονωμένες και περιστασιακές εισαγωγές.5.Έγινε φανερός ο διαχρονικά πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της Θήβας, η θέση της μέσα στο δίκτυο διακίνησης αγαθών, αλλά και η ευμάρεια και η σπουδαιότητα της πόλης.6.Όσον αφορά στον οικιστικό ιστό της Καδμείας, τα κτιριακά κατάλοιπα σε συνδυασμό με τα κεραμικά ευρήματα υποδεικνύουν τις θέσεις του διοικητικού κέντρου, στα Β της Καδμείας, της εύπορης συνοικίας της πόλης στα Δ της Καδμείας και τις πιθανές θέσεις εργαστηρίων κεραμικής, στο κέντρο της Καδμείας. 7.Έγιναν οι πρώτες παρατηρήσεις, και τέθηκαν οι βάσεις για την περαιτέρω έρευνα της τοπικής παραγωγής κεραμικής στη Θήβα. Παρατηρήθηκαν επτά κατηγορίες πηλών που απαντούν συχνότερα, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν πιθανόν από τοπικό ή περιφερειακό εργαστήριο κεραμικής.