Προδιαθεσικοί παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου του Parkinson στον ελληνικό πληθυσμό

Abstract

Parkinson’s disease (PD) is a progressive neurodegenerative brain disorder of unknown etiology. It has been hypothesized that a combination of genetic and environmental factors may lead to nerve cell death and Parkinson’s disease. Numerous epidemiological studies have been conducted in various countries all over the world in this field, yielding controversial results. The purpose of this case-control study was to investigate various environmental, hereditary and individual risk factors in relation to PD in Greek subjects. We interviewed 201 PD patients and 442 unselected normal controls by means of a specially designed questionnaire. Living in a rural environment, drinking well water, exposure to pesticides/herbicides were not vigorously associated with PD, with the exception of a high OR (2.8) for the occupational pesticide/herbicide exposure in men before the age of 40 years. On the other hand, farming and stock-farming emerged as negative risk factors. Special high occupational risk factors were estimated for workers in the industry as well for workers with exposure to various chemicals and radiation before the age of 30 years (OR= 2, 9 and 2, 7 respectively). Teaching yielded an OR of 4.6 and 4.3 for occupation either before or after the age of 30, while housekeeping after the age of 30 years emerged as a negative risk factor (OR= 0,57). A family history of parkinsonism or tremor in both parents was a risk factor for PD, while only a history of tremor in siblings was related to PD development. A combined OR for tremor and parkinsonism in first degree relatives reached the level of 6.3. Medical history investigation showed that various chronic diseases such as diabetes mellitus, arterial hypertension were negative risk factors for PD, while constipation and anxiety disorder were positively related. Surgery and head injury were also a risk factor for PD. Particularly, head injury in a young age yielded a high OR (3,1). Smoking in general was not directly related to PD, but a dose dependent negative association was observed since there was a significant increase in mean packet- years in normal controls. Likewise coffee consumption was not relevant to PD. However, a negative association was observed in relation to quantity and duration of coffee consumption. There was a significant tendency for PD patients to consume Greek coffee less frequently. Alcohol consumption was more frequent in PD patients but there was a significant preference for drinks with low alcohol content compared to normal controls. Certain dietary factors such as ice cream, processed meat (salami), vegetable fat and sugar-sweetened beverages intake were positively associated to a high risk for PD. On the other hand, consumption of red meat and butter was a negative risk factor. Additionally, the mean frequency of intake of processed meat, potatoes, ice cream, chocolate and non-alcoholic beverages was negatively correlated to age at disease onset. On the contrary a positive correlation was observed between age at onset and butter intake. Other risk factors that showed a positive association to PD risk were exercise in young age and high level of education.

Η νόσος του Parkinson είναι η δεύτερη πιο συχνή νευροεκφυλιστική νόσος στον κόσμο. Αν εξαιρέσουμε περίπου το 10% των περιπτώσεων που μπορεί να οφείλονται σε κληρονομικούς παράγοντες η αιτιοπαθογένεια της νόσου θεωρείται ότι σχετίζεται με ένα συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Έχουν γίνει διεθνώς πολλές μελέτες για διάφορους παράγοντες, που μπορεί να συμβάλλουν θετικά ή αρνητικά στην εμφάνιση της νόσου. Σκοπός της μελέτης μας ήταν η αναζήτηση θετικών και αρνητικών παραγόντων, για την εμφάνιση της νόσου του Parkinson σε δείγμα ελληνικού πληθυσμού και επιπλέον ειδικών παραγόντων, που έχουν σχέση με τη διαβίωση των Ελλήνων, όπως είναι οι ιδιαίτερες διατροφικές συνήθειες. Μελετήθηκαν 201 ασθενείς με νόσο του Parkinson και 442 φυσιολογικά άτομα με βάση ειδικό ερωτηματολόγιο. Στον πληθυσμό μας η νόσος ήταν πιο συχνή στους άνδρες, ενώ η ζωή στη ύπαιθρο, η κατανάλωση πηγαδίσιου νερού και η έκθεση σε φυτοφάρμακα δεν σχετίζονταν με την εμφάνιση της νόσου. Αντίθετα το επάγγελμα του αγρότη και του κτηνοτρόφου ήταν αρνητικοί παράγοντες για την ανάπτυξη της νόσου Parkinson στον πληθυσμό μας. Όμως η νεαρή ηλικία κατά το ράντισμα ήταν θετικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου στους άνδρες. Στην έρευνά μας υψηλός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της νόσου αναδείχθηκε το επάγγελμα του εργάτη βιομηχανίας, τα επαγγέλματα που σχετίζονταν με έκθεση σε χημικά και ακτινοβολία μέχρι την ηλικία των 30 ετών, και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού πριν και μετά την ηλικία των 30 ετών, ενώ τα οικιακά μετά τα 30 έτη ήταν αρνητικός παράγοντας για την εμφάνιση της νόσου. Η μελέτη του κληρονομικού ιστορικού έδειξε ότι η παρουσία παρκινσονισμού και τρόμου στους γονείς, ενώ μόνο το ιστορικό τρόμου στα αδέλφια αποτελεί σημαντικό θετικό παράγοντα κινδύνου για την εκδήλωση της νόσου. Παρατηρήθηκε επίσης ότι χρόνια νοσήματα όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και η αρτηριακή υπέρταση μπορεί να αποτελούν αρνητικούς παράγοντες για τη νόσο, ενώ η αγχώδης διαταραχή, η δυσκοιλιότητα, οι χειρουργικές επεμβάσεις, τα παιδικά νοσήματα και το ιστορικό ΚΕΚ πριν την εκδήλωση της νόσου, σχετίζονται θετικά με την ανάπτυξή της. Το κάπνισμα σε γενικό πλαίσιο δεν αποτελεί θετικό ή αρνητικό παράγοντα κινδύνου, όμως υπάρχει μια δοσοεξαρτώμενη και χρονοεξαρτώμενη σχέση, όπου η αύξηση στα πακέτα-έτη μείωνε τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Όσον αφορά τη κατανάλωση καφέ βρέθηκε ότι αρνητική σχέση με τη νόσο είχε η ποσότητα και η διάρκεια λήψης καφέ. Η κατανάλωση του ελληνικού καφέ ήταν αρνητικός παράγοντας για την εμφάνιση της νόσου στο γενικό σύνολο και στους άνδρες. Επίσης η κατανάλωση αλκοόλ εμφανίζεται ως θετικός παράγοντας κινδύνου για το γενικό σύνολο και τις γυναίκες. Όσον αφορά τη διατροφή προέκυψε ότι μόνο η κατανάλωση κάποιων τροφών - παγωτών, σαλαμιού, ρυζιού, φυτικού λίπους, αναψυκτικών - συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ενώ κάποιων άλλων -κόκκινου κρέατος και ζωικού βουτύρου- σχετίζεται με χαμηλό κίνδυνο για την ανάπτυξη της νόσου. Βρέθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ της ηλικίας έναρξης και της μέσης συχνότητας κατανάλωσης σαλαμιού, κίτρινου τυριού, πατάτας, παγωτού, σοκολάτας και αναψυκτικών ενώ θετική συσχέτιση προέκυψε μόνο με τη μέση συχνότητα κατανάλωσης του ζωικού βουτύρου. Τέλος, η άσκηση σε νεαρή ηλικία και μορφωτικό επίπεδο πάνω από 9 έτη ήταν θετικοί παράγοντες κινδύνου.