Το Ανατολικό ζήτημα στον 21ο αιώνα: οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές επιπτώσεις του στη διαμόρφωση της νέας παγκόσμιας οικονομικής ισορροπίας

Abstract

This doctoral dissertation examines and analyzes the "New Eastern Question" as a framework for understanding the contemporary global realignment of power, with an emphasis on domestic industrial production and the shift of technological and industrial weight from West to East. It analyzes how a historical problem, which shaped the global geopolitical stage from the 17th to the 20th century, is returning forcefully in the present century with new dimensions and consequences that are largely tied to industrial production. It examines how the deindustrialization of Western economies, in contrast to the strengthened productive base of Eastern countries such as China, Russia and India, affects the geopolitical balance. Methodologically, it applies structured tools of strategic foresight and, mainly, semi-structured analogies for the analysis and interpretation of contemporary geopolitical developments. Empirically, it examines the historical data of the Eastern Question and focuses in depth on Russia–West relations, from the end of the Cold War to the war in Ukraine. It also examines the "connected landmass" of Eurasia and the corresponding institutional constructs (CIS, CSTO, EAEU, SCO, BRICS), which aim to secure strategic autonomy, foster the emergence of new poles of power through the creation of a new multipolar world order, and bring about a shift in geoeconomic balances. The work highlights the importance of domestic industrial production and analyzes the technological and industrial shift from West to East as a structural factor in the global realignment of power, offering an interdisciplinary framework of analysis that links the economy and productive capabilities with strategic theory and historical experience.

Η διδακτορική διατριβή πραγματεύεται και αναλύει το «Νέο Ανατολικό Ζήτημα» ως πλαίσιο κατανόησης της σύγχρονης παγκόσμιας αναδιάταξης ισχύος, με έμφαση στην εγχώρια βιομηχανική παραγωγή και στη μετατόπιση του τεχνολογικού και βιομηχανικού βάρους από τη Δύση στην Ανατολή. Η διατριβή αναλύει πως ένα ιστορικό πρόβλημα – που διαμόρφωσε την παγκόσμια γεωπολιτική σκηνή από τον 17ο έως τον 20ο αιώνα – επανέρχεται δυναμικά στον αιώνα που ζούμε με νέες διαστάσεις και επιπτώσεις που σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με τη βιομηχανική παραγωγή. Εξετάζεται πώς η αποβιομηχάνιση των δυτικών οικονομιών σε αντίθεση με την ενισχυμένη παραγωγική βάση χωρών της Ανατολής, όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία επηρεάζει την γεωπολιτική ισορροπία. Μεθοδολογικά εφαρμόζει δομημένα εργαλεία στρατηγικής πρόβλεψης και κυρίως ημιδομημένες αναλογίες για την ανάλυση και ερμηνεία σύγχρονων γεωπολιτικών εξελίξεων. Εμπειρικά, εξετάζει τα ιστορικά δεδομένα του Ανατολικού Ζητήματος και εστιάζει διεξοδικά στις σχέσεις Ρωσίας – Δύσης, από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία. Εξετάζει επίσης την «συνδεδεμένη χερσαία μάζα» της Ευρασίας και τις αντίστοιχες θεσμικές κατασκευές (CIS, CSTO, EAEU, SCO, BRICS) που στοχεύουν στη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας, στην ανάδυση νέων πόλων ισχύος με τη δημιουργία μιας νέας πολυπολικής παγκόσμιας τάξης και στη μεταβολή των γεωοικονομικών ισορροπιών. Η εργασία αναδεικνύει τη σημασία της εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής και αναλύει την τεχνολογική και βιομηχανική μετατόπιση από τη Δύση στην Ανατολή ως δομικό παράγοντα της παγκόσμιας αναδιάταξης ισχύος, προσφέροντας ένα διεπιστημονικό πλαίσιο ανάλυσης που συνδέει την οικονομία και τις παραγωγικές δυνατότητες με τη στρατηγική θεωρία και με την ιστορική εμπειρία.