Παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων σε καιρό πολέμου: μια κοινωνιολογική προσέγγιση υπό το φως της διεθνούς δικαιοταξίας

Abstract

This study critically investigates the international legal framework for the protection ofcultural heritage, demonstrating that despite its normative importance, it remains structurally inadequate due to weak enforcement, selective implementation, and persistent global power asymmetries. The findings show that the destruction or removal of cultural property constitutes not only a legal violation but also an attack on collective memory and identity, making the absence of recognition of cultural genocide a significant deficiency in international law. Furthermore, colonial and neo-colonialpractices continue to shape the management and possession of cultural heritage, while contemporary conflicts reveal the deliberate instrumentalization of cultural destruction. Inthis context, the study proposes a Participatory–Dynamic Theory of International Law, which positions communities as active agents in shaping and safeguarding their heritage. The research highlights the need for institutional decolonization, stronger international justice mechanisms, and enhanced civic participation, so that cultural heritage protection may function as a genuine instrument of justice and historical restoration.

Η μελέτη εξετάζει κριτικά το διεθνές δίκαιο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, αναδεικνύοντας ότι παρά τη θεσμική του σημασία παραμένει ανεπαρκές λόγω δομικών αδυναμιών, επιλεκτικής εφαρμογής και άνισων σχέσεων ισχύος. Η ανάλυση δείχνει ότι η καταστροφή ή αφαίρεση πολιτιστικών αγαθών δεν αποτελεί μόνο νομική παράβαση αλλά πλήγμα στη συλλογική μνήμη και ταυτότητα, γεγονός που καθιστά την απουσία αναγνώρισης της πολιτιστικής γενοκτονίας ως ένα κρίσιμο κενό. Παράλληλα, η αποικιοκρατία και η νεοαποικιοκρατία συνεχίζουν να διαμορφώνουν το πλαίσιο διαχείρισης και κατοχής της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ οι σύγχρονοι πόλεμοι αποκαλύπτουν τη συνειδητή εργαλειοποίηση της καταστροφής μνημείων. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται μια Συμμετοχική–Δυναμική Θεωρία του Διεθνούς Δικαίου, η οποία αντιμετωπίζει τις κοινότητες ως ενεργούς φορείς διαμόρφωσης και προστασίας της κληρονομιάς. Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη για θεσμική αποαποικιοποίηση, ισχυρή διεθνή δικαιοσύνη και ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής, ώστε η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς να αποτελέσει πραγματικό μηχανισμό δικαιοσύνης και ιστορικής αποκατάστασης.