Η προστασία των βυζαντινών μνημείων στο νεοελληνικό κράτος: αποτύπωση των ιδεολογικών και καλλιτεχνικών τάσεων

Abstract

The thesis investigates the historical and social processes that unfolded leading up to the protection of Byzantine antiquities in Greece, while also examining the legal framework for the protection of Byzantine and post-Byzantine monuments in the country from the 19th century through the first half of the 20th century. At the same time, the historical, ideological, artistic, and social context within which the legal protection of antiquities—and Byzantine antiquities in particular—evolved and was influenced is being examined. In particular, it focuses on the provisions of archaeological laws aimed at protecting Classical and Byzantine monuments within Greek territory—spanning the pre-revolutionary and revolutionary eras through to the period of the Second Hellenic Republic—while also attempting an interpretive analysis of key provisions, considering how they were influenced by the ideological currents of the time and by the shifting perception of the Byzantine past as an integral part of the Greek nation's history. Furthermore, the processes that took place, as well as the legislative initiatives undertaken for the protection of antiquities—and Byzantine antiquities in particular—are presented. Reference is also made to the legal framework governing the operation of the Archaeological Society of Athens and the Christian Archaeological Society, as well as to the legal framework under which the first museums were established and the first excavations conducted in Greece. Finally, the archaeological legislation of the Ionian State, the Principality of Samos, and the Cretan State is discussed, along with the legal framework for the establishment of the Church of Greece.

Στη διατριβή διερευνώνται οι ιστορικές και κοινωνικές διεργασίες που έλαβαν χώρα μέχρι να προστατευθούν οι βυζαντινές αρχαιότητες στον ελλαδικό χώρο, ενώ έχει ως αντικείμενο την παρουσίαση του νομικού περιβάλλοντος για την προστασία των βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων στην Ελλάδα κατά τον 19ο έως και το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Παράλληλα, διερευνάται το ιστορικό, ιδεολογικό, καλλιτεχνικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίχτηκε και επηρεάστηκε η νομική προστασία των αρχαιοτήτων και ειδικότερα των βυζαντινών αρχαιοτήτων. Ειδικότερα, εστιάζει στις διατάξεις των αρχαιολογικών νόμων που μεριμνούσαν για την προστασία των κλασικών και των βυζαντινών μνημείων της ελληνικής επικράτειας από την προεπαναστατική και την επαναστατική περίοδο έως και την περίοδο της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας, ενώ επιχειρείται και η ερμηνευτική προσέγγιση βασικών διατάξεών τους, όπως αυτοί επηρεάστηκαν από τα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής, αλλά και την αλλαγή της αντιμετώπισης του βυζαντινού παρελθόντος ως τμήματος της ιστορίας του ελληνικού έθνους. Επίσης, παρουσιάζονται οι διεργασίες που έλαβαν χώρα, καθώς και οι νομοθετικές πρωτοβουλίες που ελήφθησαν, για την προστασία των αρχαιοτήτων και ειδικότερα των βυζαντινών αρχαιοτήτων. Επίσης, γίνεται αναφορά στο νομικό πλαίσιο λειτουργίας της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, όπως και στο νομικό πλαίσιο με το οποίο ιδρύθηκαν τα πρώτα μουσεία και διενεργήθηκαν οι πρώτες ανασκαφές στην Ελλάδα. Τέλος, γίνεται αναφορά στην αρχαιολογική νομοθεσία της Ιονίου Πολιτείας, της Ηγεμονίας της Σάμου και της Κρητικής Πολιτείας, καθώς και στο νομικό πλαίσιο ίδρυσης της Ελλαδικής Εκκλησίας