Σύστημα επιτήρησης λοιμώξεων και κατανάλωσης αντιβιοτικών και διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής συστήματος διαχείρισης λοιμώξεων από παρεμβατικές συσκευές σε ΜΕΘ

Abstract

Introduction: Healthcare-associated infections (HAIs) represent one of the most significant public health challenges worldwide, particularly in Intensive Care Units (ICUs), where patients are highly vulnerable due to the severity of their illness, the use of invasive devices, and frequent exposure to antimicrobial agents. At the same time, the increasing prevalence of antimicrobial resistance and the excessive use of antibiotics substantially worsen patient outcomes and increase healthcare costs. The implementation of infection surveillance systems and antimicrobial stewardship programs constitutes a key strategy for improving patient safety and the quality of care in ICUs. Aim: The aim of the present study was to evaluate the effectiveness of a structured infection surveillance and antimicrobial stewardship program in Intensive Care Units by investigating its impact on infection rates, antibiotic consumption, antimicrobial resistance, staff compliance, and patient clinical outcomes. Material and Method: A multicenter prospective before–after interventional study was conducted in three Intensive Care Units, including two ICUs of a large tertiary hospital in Athens and one ICU of a regional hospital. The total study population consisted of 600 patients, of whom 310 were included in the pre-intervention period and 290 in the post-intervention period. The intervention included staff education, implementation of infection prevention bundles, systematic surveillance of healthcare-associated infections, application of an antimicrobial stewardship program, monitoring of staff compliance, and regular feedback on quality indicators. Demographic, clinical, microbiological, and therapeutic data were collected. Infection rates per 1,000 patient-days, ventilator-associated pneumonia (VAP), central line-associated bloodstream infection (CLABSI), and catheter-associated urinary tract infection (CAUTI) rates were recorded, along with antibiotic consumption expressed as defined daily doses (DDD) per 1,000 patient-days, multidrug-resistant microorganisms, staff compliance indicators, and patient clinical outcomes. Disease severity was assessed using the APACHE II scoring system. Results: The implementation of the intervention was associated with a significant reduction in the incidence of healthcare-associated infections, device-associated infections, and multidrug-resistant microorganisms. A decrease in overall antibiotic consumption was also observed, particularly in the use of carbapenems, colistin, and fluoroquinolones. Staff compliance improved significantly across all evaluated indicators, including hand hygiene, adherence to VAP, CLABSI, and CAUTI prevention bundles, and antimicrobial stewardship practices. The duration of invasive device use and length of ICU stay were positively associated with infection occurrence, whereas higher staff compliance was associated with lower infection rates and reduced antimicrobial resistance. The two study groups exhibited comparable disease severity according to APACHE II scores, strengthening the validity of the comparisons. Furthermore, clinical outcomes improved, as evidenced by reductions in both ICU length of stay and mortality. Conclusions: The implementation of a structured healthcare-associated infection surveillance program combined with antimicrobial stewardship interventions significantly contributes to reducing infection rates, antimicrobial resistance, and antibiotic consumption in Intensive Care Units. The success of the intervention appears to be associated not only with the implementation of technical preventive measures but also with improved staff compliance, the promotion of a patient safety culture, and the continuous education of healthcare professionals. The findings support the need for the development of organized infection surveillance and antimicrobial stewardship systems in Greek ICUs and may serve as a foundation for establishing a national model for infection prevention and control. Keywords: Intensive Care Unit (ICU), healthcare-associated infections, infection surveillance, antimicrobial stewardship, antimicrobial resistance, staff compliance, infection prevention, patient safety.

Εισαγωγή: Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως, ιδιαίτερα στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), όπου οι ασθενείς παρουσιάζουν αυξημένη ευαλωτότητα λόγω της βαρύτητας της νόσου, της χρήσης επεμβατικών συσκευών και της συχνής έκθεσης σε αντιμικροβιακούς παράγοντες. Παράλληλα, η αυξανόμενη μικροβιακή αντοχή και η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών επιβαρύνουν σημαντικά την έκβαση των ασθενών και αυξάνουν το κόστος νοσηλείας. Η εφαρμογή συστημάτων επιτήρησης λοιμώξεων και προγραμμάτων ορθολογικής χρήσης αντιβιοτικών αποτελεί βασική στρατηγική για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών και της ποιότητας φροντίδας στις ΜΕΘ. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ενός οργανωμένου συστήματος επιτήρησης νοσοκομειακών λοιμώξεων και ορθολογικής χρήσης αντιβιοτικών στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, μέσω της διερεύνησης της επίδρασής του στη συχνότητα των λοιμώξεων, στην κατανάλωση αντιβιοτικών, στη μικροβιακή αντοχή, στη συμμόρφωση του προσωπικού και στις κλινικές εκβάσεις των ασθενών. Υλικό και Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε πολυκεντρική προοπτική μελέτη παρέμβασης τύπου πριν–μετά (before–after study) σε τρεις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, δύο μεγάλου νοσοκομείου της Αθήνας και μία επαρχιακού νοσοκομείου. Το συνολικό δείγμα αποτέλεσαν 600 ασθενείς, εκ των οποίων 310 συμπεριλήφθηκαν στην προπαρεμβατική περίοδο και 290 στη μεταπαρεμβατική περίοδο. Η παρέμβαση περιλάμβανε εκπαίδευση προσωπικού, εφαρμογή bundles πρόληψης λοιμώξεων, συστηματική επιτήρηση νοσοκομειακών λοιμώξεων, εφαρμογή προγράμματος antimicrobial stewardship, παρακολούθηση συμμόρφωσης προσωπικού και ανατροφοδότηση δεικτών ποιότητας. Συλλέχθηκαν δημογραφικά, κλινικά, μικροβιολογικά και θεραπευτικά δεδομένα. Καταγράφηκαν οι λοιμώξεις ανά 1000 patient-days, οι δείκτες VAP, CLABSI και CAUTI, η κατανάλωση αντιβιοτικών σε DDD/1000 patient-days, οι πολυανθεκτικοί μικροοργανισμοί, η συμμόρφωση του προσωπικού και οι κλινικές εκβάσεις των ασθενών. Η βαρύτητα της νόσου αξιολογήθηκε με τη χρήση του δείκτη APACHE II. Αποτελέσματα: Η εφαρμογή της παρέμβασης συσχετίστηκε με σημαντική μείωση της συχνότητας των νοσοκομειακών λοιμώξεων, των λοιμώξεων που σχετίζονται με παρεμβατικές συσκευές και της εμφάνισης πολυανθεκτικών μικροοργανισμών. Παράλληλα παρατηρήθηκε μείωση της συνολικής κατανάλωσης αντιβιοτικών, ιδιαίτερα των καρβαπενεμών, της κολιστίνης και των κινολονών. Η συμμόρφωση του προσωπικού παρουσίασε σημαντική βελτίωση σε όλους τους δείκτες αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένης της υγιεινής χεριών, της εφαρμογής των bundles πρόληψης VAP, CLABSI και CAUTI, καθώς και των πρακτικών antimicrobial stewardship. Η διάρκεια χρήσης επεμβατικών συσκευών και η διάρκεια νοσηλείας συσχετίστηκαν θετικά με την εμφάνιση λοιμώξεων, ενώ η υψηλότερη συμμόρφωση του προσωπικού συσχετίστηκε με χαμηλότερους δείκτες λοιμώξεων και μικροβιακής αντοχής. Οι δύο ομάδες παρουσίαζαν παρόμοια βαρύτητα νόσου σύμφωνα με τον δείκτη APACHE II, γεγονός που ενισχύει την αξιοπιστία των συγκρίσεων. Επιπλέον, παρατηρήθηκε βελτίωση των κλινικών εκβάσεων, με μείωση της διάρκειας νοσηλείας και της θνητότητας στη ΜΕΘ. Συμπεράσματα: Η εφαρμογή ενός οργανωμένου προγράμματος επιτήρησης νοσοκομειακών λοιμώξεων σε συνδυασμό με παρεμβάσεις ορθολογικής χρήσης αντιβιοτικών συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση των λοιμώξεων, της μικροβιακής αντοχής και της κατανάλωσης αντιβιοτικών στις ΜΕΘ. Η επιτυχία της παρέμβασης φαίνεται να συνδέεται όχι μόνο με την εφαρμογή τεχνικών μέτρων πρόληψης, αλλά και με τη βελτίωση της συμμόρφωσης του προσωπικού, την ενίσχυση της κουλτούρας ασφάλειας και τη συστηματική εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας.Τα ευρήματα της μελέτης υποστηρίζουν την ανάγκη ανάπτυξης οργανωμένων συστημάτων επιτήρησης λοιμώξεων και antimicrobial stewardship στις ελληνικές ΜΕΘ και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία ενός εθνικού προτύπου πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων.Λέξεις-κλειδιά: Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, νοσοκομειακές λοιμώξεις, επιτήρηση λοιμώξεων, antimicrobial stewardship, μικροβιακή αντοχή, συμμόρφωση προσωπικού, πρόληψη λοιμώξεων, ασφάλεια ασθενών.