Χερσαίες ζώνες λιμένων και πολεοδομικά αναπτύγματα

Abstract

The city-port dipole is a complex system where urban development and port operations interact in a mutually beneficial way. However, conflicting forces may arise, threatening the seamless functioning of the city and port. To manage this dynamic relationship, efficient practices must be implemented to mitigate the adverse socio-economic, environmental and spatial impacts. Additionally, within the context of developing management strategies, current trends in urban coastal regeneration should be considered to ensure the successful coexistence of city and port. The present PhD thesis focuses on the re-evaluation of the city-port relationship from an urban planning perspective to revisit the dipole concept and offer guidance for regeneration initiatives. By studying historical data and reviewing European port regeneration practices, a decision-making methodology is developed for regeneration projects. The methodology is applied to the case study of the port of Piraeus including Roundtable discussions, alternative scenarios, SWOT analysis (Strengths-Weaknesses-Opportunities-Threats), and linear regression to evaluate the interdependence parameters. The study also explores spatial decision-making systems in other countries. The research culminates in a practical regeneration decision-making guide that can be utilized for similar ports, intending to optimize cost, public acceptance, and economic and social redevelopment, while promoting sustainability.

Το δίπολο πόλης-λιμένα αποτελεί ένα πολυσύνθετο σύστημα στο οποίο ασκούνται πιέσεις από την αλληλεπίδραση του αστικού ιστού με τις ποικίλες λιμενικές δραστηριότητες. Η σχέση ανάμεσα στην πόλη και τον λιμένα δημιουργεί έναν αμοιβαία επωφελούμενο κύκλο όπου η επιτυχία του ενός είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιτυχία του άλλου. Ωστόσο, κατά την συνύπαρξή τους δύναται να αναδυθούν συγκρουσιακές δυνάμεις που θέτουν σε κίνδυνο την ομαλή λειτουργία των δύο οντοτήτων πόλης και λιμένα. Κατά συνέπεια, σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο πλαίσιο αλληλεπίδρασης και λαμβάνοντας υπόψη τον δυναμικό χαρακτήρα της σχέσης πόλης-λιμένα, είναι απαραίτητη η εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών διαχείρισης του δίπολου με στόχο τον μετριασμό των δυσμενών κοινωνικό-οικονομικών, περιβαλλοντικών και χωροταξικών αντικτύπων. Ταυτόχρονα, κατά την διαμόρφωση στρατηγικών διαχείρισης θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι σύγχρονες τάσεις για ανάπλαση παράκτιων αστικοποιημένων περιοχών με λιμενικές εγκαταστάσεις προκειμένου να εξασφαλίζεται η ευεργετική συνύπαρξη πόλης-λιμένα.Η παρούσα Διδακτορική Διατριβή επικεντρώνεται στην επανεξέταση της σχέσης πόλης-λιμένα στο πλαίσιο μίας πολεοδομικής προσέγγισης με απώτερο σκοπό την αναθεώρηση της έννοιας του δίπολου και την διαμόρφωση κατευθυντήριων γραμμών για την λήψη αποφάσεων ανάπλασης. Συγκεκριμένα, η συνδυαστική γνώση που αποκτάται μέσα από την αναλυτική ιστορική αναδρομή και την αξιολόγηση υφιστάμενων πρακτικών ανάπλασης σε ευρωπαϊκούς λιμένες αξιοποιείται για την ανάπτυξη μιας εφαρμόσιμης μεθοδολογίας που αποσκοπεί στην διαμόρφωση ενός οδηγού βημάτων λήψης αποφάσεων για αναπλάσεις. Η μεθοδολογία εφαρμόζεται στη μελέτη περίπτωσης του λιμένα του Πειραιά και περιλαμβάνει μη δομημένη έρευνα υπό μορφή Roundtable discussion σε φορείς λήψης αποφάσεων, τη δόμηση και συγκριτική ανάλυση μελλοντικών σεναρίων ανάπλασης με την μέθοδο SWOT (Strengths-Weaknesses-Opportunities-Threats) και την αξιολόγηση παραμέτρων αλληλεξάρτησης με εφαρμογή της μεθόδου της γραμμικής παλινδρόμησης. Επιπρόσθετα, εξετάζεται μία σειρά παραδειγμάτων χωρικών συστημάτων λήψης αποφάσεων άλλων χωρών. Η συνολική διερεύνηση καταλήγει σε έναν πρακτικό οδηγό λήψης αποφάσεων ανάπλασης ο οποίος μπορεί να σε εφαρμοστεί και σε άλλους αντίστοιχους λιμένες. Το τελικό αποτέλεσμα αυτού του οδηγού είναι η εύρεση του βέλτιστου σημείου τομής του κόστους, της κοινωνικής αποδοχής, της μελλοντικής οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης καθώς επίσης και επίτευξης βιώσιμων λύσεων.