Ο από μηχανής θεός ως σκηνικό και δραματικό επινόημα στον Ευριπίδη (Ηλέκτρα-Ορέστης-Ιφιγένεια εν Ταύροις) και η πρόσληψή του στη Νεοελληνική σκηνή του 21ου αιώνα

Abstract

This doctoral dissertation explores the scenic reception of Euripidean drama on the 21st-century Modern Greek stage, centering its investigation on the function and redefinition of the deus ex machina (ἀπὸ μηχανῆς θεοῦ). Utilizing a methodological approach that bridges performance analysis with contemporary critical theory, the study examines how modern directorial practices engage with divine intervention in Electra, Orestes, and Iphigenia in Tauris. It argues that the drama's mechanical resolution is no longer treated on stage as a mere conventional device for a happy ending; instead, it is transformed into a problematic space that exposes the internal trauma and ethical impasses of the tragic protagonists. The research corpus consists of high-profile institutional productions, allowing for a systematic mapping of contemporary theatrical trends. Through a critical evaluation of staging choices by prominent directors (including G. Karantinakis, T. Moumoulidis, G. Lyras, S. Unkovski, G. Houvardas, S. Kakalas, G. Anastasakis, G. Kakleas, Ivo van Hove, G. Michailidis, G. Margaritis, T. Moschopoulos, and G. Nanouris), the dissertation demonstrates how the modern stage subverts the concept of divine salvation. The study concludes with an extensive Appendix compiling the complete production profiles and credits of the analyzed performances, serving as a self-contained documentation tool for 21st-century performance studies.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται τη σκηνική πρόσληψη του ευριπίδειου δράματος στη νεοελληνική σκηνή του 21ου αιώνα, θέτοντας στο επίκεντρο της έρευνας τη λειτουργία και τον επαναπροσδιορισμό του ἀπὸ μηχανῆς θεοῦ. Μέσα από μια μεθοδολογική προσέγγιση που συνδυάζει την παραστασιολογική ανάλυση με τη σύγχρονη κριτική θεωρία, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι σύγχρονες σκηνοθετικές πρακτικές διαχειρίζονται τη θεϊκή παρέμβαση στην Ηλέκτρα, τον Ορέστη και την Ιφιγένεια εν Ταύροις. Η μελέτη υποστηρίζει ότι η μηχανική λύση του μύθου δεν αντιμετωπίζεται πλέον στη σκηνή ως ένα απλό συμβατικό σχήμα αίσιας έκβασης, αλλά μετατρέπεται σε ένα προβληματικό πεδίο που αναδεικνύει το εσωτερικό τραύμα και τα ηθικά αδιέξοδα των τραγικών ηρώων. Το corpus της έρευνας συγκροτείται από παραστάσεις υψηλού θεσμικού κύρους, επιτρέποντας μια συστηματική χαρτογράφηση της σύγχρονης θεατρικής πραγματικότητας. Μέσα από την κριτική εξέταση των προτάσεων σημαντικών δημιουργών (όπως οι Γ. Καραντινάκης, Θ. Μουμουλίδης, Γ. Λύρας, Σ. Ούνκοβσκι, Γ. Χουβαρδάς, Σ. Κακάλας, Γ. Αναστασάκης, Γ. Κακλέας, Ίβο βαν Χόβε, Γ. Μιχαηλίδης, Γ. Μαργαρίτης, Θ. Μοσχόπουλος και Γ. Νανούρης), η διατριβή φωτίζει πώς η σύγχρονη σκηνή υπονομεύει την έννοια της θεϊκής σωτηρίας. Η εργασία ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Παράρτημα που συγκεντρώνει τα πλήρη δελτία ταυτότητας και τους συντελεστές των εξεταζόμενων παραστάσεων, συνιστώντας ένα αυτόνομο εργαλείο τεκμηρίωσης για την παραστασιογραφία του 21ου αιώνα.