Το παιχνίδι στα αναγνωστικά βιβλία από το 1919 ως το 1967

Abstract

Readers, as school textbooks, are the educational body of the classroom and the main tools of the educational system for the dissemination of knowledge and education of the student in the Primary School. Each textbook contains selected, legitimate knowledge (Apple & Christian-Smith, 1991) and reflects the social and ideological norms of its time that have been established by previous procedures (Bourdieu, 1985). Play is considered a right of children and an integral part of childhood, with an important role in their development (Bruner et al., 1976· Piaget, 1952· Vygotsky, 1976) and also a reflection of its time. The aim of this research is to investigate the place of the play in the readers, the recognition of its value and its “disincrimination”, from 1919-1967. It approaches play within the specific historical, political and social context that shapes their content (Roland Vera, 2018). The research responds to the modern methodological dictates for an innovative and fruitful fusion of theoretical and interdisciplinary approach (Bock, 2018). The selected, mixed research method of embedded design utilizes quantitative and mainly qualitative analysis, both of them contributing to the attainment of the research objectives. Up to the beginnings of the 20th century, play could not relate to schooling systems, or readers (Makrynioti 1986; Solomon, 1999). Primary School syllabi were not based on either the linguistic or the mental reality of the child (Delmouzos, 1971 [1916]). A series of events before 1919 determined the change of attitude of the readers towards playing. The legalization of childhood and the new pedagogical trends - New Education, Demoticism - gradually opened the way to play, which is gradually reflected in literature (Sakellariou, 1982, Patsiou). The 1917 Reform was the catalyst for a change in readers' attitudes towards playing. Research through a wide range of analysis categories that includes the time period, order, language, place, time, genres, moods and acceptance of the play shows that its presence and position is related to oscillations and spiral evolution, of the modern Greek educational history (Dimaras, 2007). In the textbooks of the period play is considered more suitable for the younger children of the primary school, it is compatible with the demotic Greek language, the New Education and the reform efforts. It claims and conquers its place and time, it even enters the educational praxis, as it is imprinted with a wide diversity of species, reflecting the whole spectrum of the child's development, while acknowledging its importance and charm, as a right to freedom and joy. But the course is not linear and unwavering. Eventually, the play through a series of processes and as a result of constant negotiation "through representatives" will gain its place as an integral part of childhood with a loss: that it lags behind in relation to work. Even today, despite the fact that the game has gained recognition for its educational role, its position is under pressure due to the constant confrontation of its opposition to work. The present survey aims to be another reminder of the important role of the play in future reading textbooks and educational praxis.

Τα αναγνωστικά, ως σχολικά εγχειρίδια, αποτελούν τον εκπαιδευτικό κορμό της τάξης και τα βασικά εργαλεία του εκάστοτε εκπαιδευτικού συστήματος για τη διάδοση της γνώσης και την αγωγή του μαθητή στο Δημοτικό Σχολείο. Κάθε σχολικό εγχειρίδιο περιέχει μια επιλεγμένη, θεμιτή γνώση (Apple & Christian-Smith, 1991) και αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές και ιδεολογικές νόρμες της εποχής που έχουν εδραιωθεί με προγενέστερες διαδικασίες (Bourdieu, 1985). Το παιχνίδι θεωρείται δικαίωμα των παιδιών, αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής ηλικίας, με σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξή τους (Bruner et al., 1976· Piaget, 1952· Vygotsky, 1976), και καθρέφτης της εποχής του. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση της θέσης, της αναγνώρισης της αξίας και της «απενοχοποίησης» του παιχνιδιού στα αναγνωστικά από το 1919 έως το 1967. Η αποτύπωση του παιχνιδιού προσεγγίζεται μέσα στο συγκεκριμένο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο που διαμορφώνει το περιεχόμενό τους (Roland Vera, 2018). Η έρευνα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες μεθοδολογικές προσταγές για μια καινοτόμα και γόνιμη συγχώνευση θεωρητικών προσεγγίσεων και της διεπιστημονικής προσέγγισης (Bock, 2018). H επιλεγμένη, μεικτή ερευνητική μέθοδος του ενσωματωμένου σχεδιασμού (Embedded design) αξιοποιεί την ποσοτική και κυρίως την ποιοτική ανάλυση, συμβάλλοντας από κοινού στην επίτευξη του σκοπού της έρευνας. Τον 19ο κι ως τις αρχές του 20ού αιώνα η σχέση του παιχνιδιού με τους σχολικούς θεσμούς και τα αναγνωστικά είναι αρνητική (Μακρυνιώτη, 1986˙ Σολομών, 1999). Τα προγράμματα του Δημοτικού Σχολείου δε βασιζόταν ούτε στη γλωσσική ούτε στην ψυχική πραγματικότητα του παιδιού (Δελμούζος, 1971[1916]). Μια σειρά από γεγονότα πριν το 1919 καθόρισαν την αλλαγή στάσης απέναντι στο παιχνίδι, όπως αποτυπώνεται στα αναγνωστικά. Η νομική κατοχύρωση της παιδικής ηλικίας και οι νέες παιδαγωγικές τάσεις - Νέα αγωγή, Δημοτικισμός - άνοιξαν σταδιακά το δρόμο στο παιχνίδι, το οποίο αρχίζει να αποτυπώνεται και στη λογοτεχνία (Σακελλαρίου, 1982, Πάτσιου, 2000). Ο ρόλος της Μεταρρύθμισης του 1917 ήταν καταλυτικός για την αλλαγή στάσης των αναγνωστικών απέναντι στο παιχνίδι. Η έρευνα μέσα από ένα ευρύ φάσμα κατηγοριών ανάλυσης που περιλαμβάνει τη χρονική περίοδο, την τάξη, τη γλώσσα, τον τόπο, το χρόνο, τα είδη, τις διαθέσεις και την αποδοχή του παιχνιδιού, καταδεικνύει ότι η παρουσία και η θέση του δεν είναι άμοιρη σε σχέση με τη γεμάτη ταλαντεύσεις, σπειροειδή εξέλιξη της νεοελληνικής εκπαιδευτικής ιστορίας (Δημαράς, 2007). Στα αναγνωστικά της περιόδου, το παιχνίδι κρίνεται καταλληλότερο για τα μικρότερα παιδιά του δημοτικού σχολείου, συνταιριάζει με τη δημοτική γλώσσα, τη Νέα αγωγή, τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, διεκδικεί και κατακτά τον τόπο και το χρόνο του, εισέρχεται στην εκπαιδευτική πράξη, αποτυπώνεται με μια ευρεία ποικιλομορφία ειδών, που καλύπτουν όλο το φάσμα της ανάπτυξης του παιδιού, αναγνωρίζεται η σημασία του, η γοητεία του και ως δικαίωμα των παιδιών στη χαρά και την ελευθερία. Η πορεία όμως δεν είναι γραμμική και αταλάντευτη. Τελικά, το παιχνίδι μετά από μια σειρά διεργασιών και ως αποτέλεσμα μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης «διά αντιπροσώπων» θα κατακτήσει τη θέση που του αρμόζει ως αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής ηλικίας χωρίς όμως να αποφευχθεί μια σημαντική επισήμανση: ότι υστερεί σε σχέση με την εργασία. Ακόμη και σήμερα, παρά το ότι έχει αναγνωριστεί ο εκπαιδευτικός του ρόλος, η θέση του βρίσκεται υπό πίεση εξαιτίας της διαρκούς αντιπαράθεσής του με την εργασία. Η παρούσα έρευνα φιλοδοξεί να αποτελέσει ακόμη μια υπενθύμιση για το σημαντικό ρόλο του παιχνιδιού στα μελλοντικά σχολικά εγχειρίδια και την εκπαιδευτική πράξη.