Οικονομικές ανισότητες και οικονομική ανάπτυξη

Abstract

This dissertation aims to examine the determinants of economic inequality, particularly income inequality, and its impact on economic growth, focusing on the EU-15 countries over the period 1980-2020. The analysis investigates alternative explanatory frameworks representative of the major schools of economic thought, ranging from the dominant neoclassical theory to heterodox post-Keynesian approaches, particularly those grounded in the Kaleckian theoretical framework. To this end, a wide range of econometric methods is employed, including first-difference estimators, fixed-effects models, two-stage least squares, system generalized method of moments, systems of structural equations, among others. The findings indicate that inequality is a multifaceted phenomenon whose explanation is better served by heterodox approaches than by mainstream ones. The dominant neoclassical explanation based on the “race between technology and education” accounts for only a small portion of the observed variation in inequality. The upward trend in inequality recorded over recent decades is driven to a greater extent by globalization, especially its financial dimension, the deregulation of labor market institutions, and the monopolistic character of markets. Consequently, the implementation of antitrust policies, along with the regulation of the financial sector and labor markets, may contribute to reversing this upward trend. Equalizing effects may also arise from the expansion of the public sector and increased social spending. Moreover, inequality exerts a restraining effect on economic growth. Since the mid-1990s, in the EU-15 countries, a critical threshold of inequality has been surpassed, beyond which growth rates decline. The primary channel through which this negative effect operates is reduced consumption. These findings challenge the prevailing view that there is an inherent trade-off between redistribution and growth. The findings of this research provide useful insights for economic policymakers, particularly in the context of European countries experiencing a prolonged period of economic stagnation, by highlighting areas of policy intervention that could prove effective in both reducing inequality and achieving higher growth rates.

Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να εξετάσει τους προσδιοριστικούς παράγοντες της οικονομικής ανισότητας, ειδικότερα της εισοδηματικής ανισότητας, καθώς και την επίδρασή της στην οικονομική μεγέθυνση, εστιάζοντας στις χώρες της ΕΕ-15 για την περίοδο 1980-2020. Στην ανάλυση ελέγχονται εναλλακτικά ερμηνευτικά σχήματα, αντιπροσωπευτικά των βασικών οικονομικών σχολών σκέψης τόσο της κυρίαρχης νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας όσο και ετερόδοξων μετακεϋνσιανών προσεγγίσεων, και ιδιαίτερα αυτών που εντάσσονται στο Καλετσκιανό θεωρητικό πλαίσιο. Για τις ανάγκες της ανάλυσης, αξιοποιείται ένα ευρύ φάσμα οικονομετρικών μεθόδων, όπως οι μέθοδοι των πρώτων διαφορών, των σταθερών επιδράσεων, των ελαχίστων τετραγώνων δύο σταδίων, η γενικευμένη μέθοδος ροπών συστήματος, τα συστήματα δομικών εξισώσεων κ.α. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, η ανισότητα είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο για την εξήγηση του οποίου οι ετερόδοξες προσεγγίσεις προσφέρουν ένα ερμηνευτικό πλαίσιο που είναι περισσότερο ικανοποιητικό από το αντίστοιχο των κυρίαρχων προσεγγίσεων. Η κυρίαρχη νεοκλασική εξήγηση της «πάλης μεταξύ τεχνολογίας και εκπαίδευσης», φαίνεται να ερμηνεύει μόνο ένα μικρό μέρος της μεταβλητότητας της ανισότητας. Η ανοδική τάση της ανισότητας που καταγράφεται τις τελευταίες δεκαετίες οφείλεται, σε μεγαλύτερο βαθμό, στην παγκοσμιοποίηση, ιδιαίτερα στη χρηματοοικονομική της διάσταση, στην απορρύθμιση των θεσμών της αγοράς εργασίας, στον μονοπωλιακό χαρακτήρα των αγορών. Επομένως, η ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα και της αγοράς εργασίας και η εφαρμογή πολιτικών αποτροπής των μονοπωλίων στις αγορές μπορεί να συμβάλει στην αντιστροφή της ανοδικής τάσης της ανισότητας. Εξισωτικές επιδράσεις μπορεί, επίσης, να ασκήσει η διεύρυνση του δημόσιου τομέα και η αύξηση των κοινωνικών δαπανών. Επιπλέον, η ανάλυση καταδεικνύει ότι η ανισότητα λειτουργεί ανασταλτικά στους ρυθμούς μεγέθυνσης. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 στις χώρες της ΕΕ-15 η ανισότητα υπερέβη το μέγεθος εκείνο όπου η περαιτέρω αύξησή της οδηγεί σε μείωση των ρυθμών μεγέθυνσης. Η επίδραση αυτή οφείλεται κυρίως στη μείωση της κατανάλωσης. Τα ευρήματα αμφισβητούν την κυρίαρχη αντίληψη στο πλαίσιο της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας περί αντισταθμιστικής σχέσης μεταξύ αναδιανομής και μεγέθυνσης. Τα αποτελέσματα της έρευνας παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των χωρών της Ευρώπης που βιώνουν μια μακρά περίοδο οικονομικής στασιμότητας, φωτίζοντας τομείς παρέμβασης που θα μπορούσαν να αποδειχθούν πρόσφοροι τόσο για τη μείωση της ανισότητας όσο και για την επίτευξη υψηλότερων ρυθμών μεγέθυνσης.