Η ανταποδοτικότητα στην κοινωνική ασφάλιση

Abstract

The contributory principle is the state (relationship) of mutual return between entities. It is not just a legal concept, it is found throughout our lives and across many scientific disciplines (economics, sociology etc.). At the core lies the "mutuality", in other words the idea that a benefit or behavior should be returned with something of equal value.The dissertation attempts to answer the following reasonable question: Is there the contributory principle in Social Security Law or is it a "myth"?The function of the contributory principle in Social Security Law depends on the philosophy of the social security system which is applied at any time. In the funded systems, there is "strict contributory", namely a close link between contributions and benefits. Οn the other side, in pay-as-you-go (PAYG) systems, there is a looser form of contributory which is called "collective contributory" and aims to maintain the acquired standard of living.The dissertation explores the fuctions of the contributory principle within the multi-pillar pension protection system that which is applied in Greece. In the first pillar, the e-EFKA follows a defined contribution PAYG system for primary insurance to maintain pensions at a decent level. For occupational/supplementary insurance, a PAYG defined contribution system with notional defined contributions (NDC) has been adopted. There is full contributory in the granting of lump-sum benefits. In TEKA (new supplementary insurance fund), a funded defined contribution system is applied. In the second pillar, occupational pension funds follow the funded system, granting occupational pensions strictly proportional to contributions. Finally, in the third pillar, we find private insurance, where insurance companies apply the funded system with strict contributory and a complete absence of social solidarity. Τhe Council of State ruled that the proportionality between contributions and benefits does not constituted by a constitutional rule. However, the Council of State establishes a threshold. Specifically, the final pension amount for all insured people must not be less than 50% of their working-life career earnings. The Court of Audit ruled that specifically for civil servants and public servants of the security forces, the pension constitutes a continuation of their salary and must maintain a reasonable proportion to it. Finally, the Special Court of article 88 par. 2 of the Constitution ruled that the pensions of Judges must stand in a direct (and not merely reasonable) proportion to the income level that they maintained during their judicial tenure.

Ανταποδοτικότητα είναι η κατάσταση (σχέση) ανταπόδοσης μεταξύ προσώπων. Δεν είναι μόνο νομική έννοια, εντοπίζεται σ’ όλη μας τη ζωή και σε πολλούς επιστημονικούς κλάδους (οικονομική επιστήμη, κοινωνιολογία κ.α.). Στον πυρήνα της βρίσκεται και η «αμοιβαιότητα», η ιδέα ότι μια παροχή ή μια συμπεριφορά πρέπει να επιστρέφεται με κάτι ανάλογης αξίας. Με τη διατριβή γίνεται προσπάθεια να δοθεί απάντηση στο εύλογο ερώτημα: Υπάρχει ανταποδοτικότητα στο Δίκαιο της Κοινωνικής Ασφάλισης ή πρόκειται για ένα «μύθο»; Η λειτουργία της ανταποδοτικότητας στην κοινωνική ασφάλιση εξαρτάται από τη φυσιογνωμία του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης που ισχύει κάθε φορά. Στα κεφαλαιοποιητικά συστήματα υπάρχει «στενή ανταποδοτικότητα» δηλαδή στενή σχέση ανάμεσα στις ασφαλιστικές εισφορές και στις παροχές ενώ στα διανεμητικά συστήματα υφίσταται πιο χαλαρή ανταποδοτικότητα, που ονομάζεται «συλλογική» και αποσκοπεί στη διατήρηση του κεκτημένου επιπέδου ζωής. Στη διατριβή αναπτύσσεται η λειτουργία της ανταποδοτικότητας μέσα από την πολυεπίπεδη συνταξιοδοτική προστασία που ισχύει στην Ελλάδα. Στον πρώτο πυλώνα, ο e-ΕΦΚΑ κατά την κύρια ασφάλιση ακολουθεί το σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με στόχο τη διατήρηση των συντάξεων σ’ ένα αξιοπρεπές επίπεδο, στην επικουρική ασφάλιση έχει υιοθετηθεί το διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση ενώ στις εφάπαξ παροχές υπάρχει αμιγής ανταποδοτικότητα. Στο ΤΕΚΑ (το νέο ταμείο επικουρικής ασφάλισης) εφαρμόζεται το κεφαλαιοποιητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών. Στο δεύτερο πυλώνα υπάρχουν τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης που ακολουθούν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα δηλαδή απονέμουν επαγγελματικές συντάξεις αυστηρά ανάλογες προς τις εισφορές ενώ στον τρίτο πυλώνα έχουμε την ιδιωτική ασφάλιση όπου οι ασφαλιστικές εταιρείες εφαρμόζουν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, με στενή ανταποδοτικότητα και πλήρη απουσία του στοιχείου της αλληλεγγύης. Στο πλαίσιο εξέτασης των θέσεων της νομολογίας των ανωτέρω Δικαστηρίων, το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει κρίνει ότι η αναλογία ανάμεσα στις εισφορές και στις παροχές δεν αποτελεί συνταγματικό κανόνα. Ωστόσο, θέτει ένα όριο και συγκεκριμένα το τελικό ποσό της σύνταξης για όλους τους ασφαλισμένους δεν πρέπει να είναι κατώτερο του 50% των αποδοχών του εργασιακού βίου. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει κρίνει ότι ειδικά για τους δημοσίους υπαλλήλους και λειτουργούς των σωμάτων ασφαλείας, η σύνταξη αποτελεί συνέχιση του μισθού και θα πρέπει βρίσκεται σ’ εύλογη αναλογία μ’ αυτόν ενώ το Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 88 παρ. 2 του Συντάγματος έχει κρίνει ότι οι συντάξεις των Δικαστικών Λειτουργών θα πρέπει να βρίσκονται σ’ ευθεία (κι όχι απλά εύλογη) αναλογία με το επίπεδο που είχαν κατά την ενεργό υπηρεσία τους.