Η συγκρότηση της θεματολογίας των ΜΜΕ μέσα από τις αλληλεπιδράσεις αθλητικών συντακτών και υπευθύνων επικοινωνίας ΠΑΕ στο πλαίσιο των νέων ΤΠΕ: μια αναστοχαστική θεματική ανάλυση υπό το πρίσμα του κριτικού ρεαλισμού

Abstract

This doctoral dissertation offers an in-depth investigation into the nexus of relationships between professional football clubs and mass media in Greece, focusing on the Mechanisms through which the former exert influence—up to and including control—over the production of the final journalistic product. The study addresses a significant research gap, as the existing international literature approaches the phenomenon in a fragmented and case-specific manner across different sports contexts worldwide, thereby underestimating the systematicity, intensity, and institutional character of these relationships. The theoretical framework of the research is grounded in media agenda-building theory, while also incorporating, in a complementary manner, the concept of information subsidies provided by institutional actors to the media. Methodologically, the dissertation adopted a qualitative approach, employing in-depth semi-structured interviews. Data were analyzed through Reflexive Thematic Analysis (RTA), with explicit acknowledgment of the active, interpretive role of the researcher in the construction of themes. Philosophically, the study was informed by Critical Realism. The research involved 52 participants, including 36 football beat reporters and 16 communication officers of professional football clubs, initially recruited through purposive sampling and subsequently via snowball sampling. Data analysis led to the reflexive construction of six themes and twelve subthemes, conceptualized as “Mechanisms,” which are articulated into a broader “meta-Mechanism” of informational dominance exercised by football clubs over media news production and management. The findings revealed the existence of a meta-Mechanism of centralized and strategically organized control over information flows, through which football clubs do not merely function as passive news sources but actively operate as key regulators of news production. Its constitution is governed by mutually reinforcing practices ranging from selective access and privileged information management to the exercise of both indirect and direct pressure on journalists, at times under conditions of fear and/or intimidation. More specifically, the study highlighted: (a) A structural entanglement between football club owners/shareholders and media organizations affecting editorial independence and autonomy; (b) practices of economic influence or transactional relations with journalists, often with the tacit acceptance—if not encouragement—of their media organizations; (c) established forms of media “subsidization” through hospitality, travel, and the provision of exclusive content; (d) institutional role ambiguity, with communication officers simultaneously operating as journalists in external media outlets; (e) tactics of guidance through persuasion and, in several cases, manipulation of sports journalists; and (f) agenda-imposition practices extending to forms of exclusion and intimidation. Despite partial alignment with international studies, the findings reveal stronger, more systematic forms of influence, suggesting the literature underestimates the extent and institutionalization of the phenomenon. The portrayal of sports journalism as “soft” and entertainment-driven—seen in labels like “Toyland,” “Media Toy Department,” and “cheerleading journalism”—is reinforced, underscoring its shift toward more conformist, dependent forms such as “brown envelope journalism,” where gatekeeping moves from journalists to club media officers. In conclusion, the study suggests further research directions, including quantitative mapping, deeper exploration of individual Mechanisms, mixed methods approach, and (participatory) observation, to thoroughly investigate often hidden or unarticulated practices.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά σε βάθος το πλέγμα των σχέσεων μεταξύ Ποδοσφαιρικών Ανωνύμων Εταιρειών (ΠΑΕ) και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας (ΜΜΕ) στην Ελλάδα, εστιάζοντας στους Μηχανισμούς μέσω των οποίων οι πρώτες ασκούν επιρροή -έως και έλεγχο- επί της παραγωγής του τελικού δημοσιογραφικού προϊόντος. Η μελέτη έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό ερευνητικό κενό, καθώς η υφιστάμενη διεθνής βιβλιογραφία προσεγγίζει το φαινόμενο αποσπασματικά, κατά περίπτωση και σε διάφορα αθλήματα διεθνώς, υποτιμώντας τη συστηματικότητα, την ένταση και τον θεσμικό χαρακτήρα των εν λόγω σχέσεων. Το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας εδράζεται στη θεωρία της οικοδόμησης της ατζέντας των Μέσων (agenda building), ενώ ενσωματώνει συμπληρωματικά, τη θεωρία της πληροφοριακής επιδότησης (information subsidies), από θεσμικούς δρώντες, προς τα ΜΜΕ. Μεθοδολογικά, η διατριβή υιοθέτησε την ποιοτική προσέγγιση αξιοποιώντας την ατομική συνέντευξη με ημιδομημένο οδηγό ερωτήσεων. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε μέσω της Αναστοχαστικής Θεματικής Ανάλυσης (ΑΘΑ) με ρητή αναγνώριση του ενεργού, ερμηνευτικού ρόλου του ερευνητή στην κατασκευή των θεμάτων. Το ερευνητικό εγχείρημα στηρίχθηκε φιλοσοφικά στον Κριτικό Ρεαλισμό. Στην έρευνα συμμετείχαν 52 άτομα, 36 ρεπόρτερ και 16 υπεύθυνοι επικοινωνίας ΠΑΕ, αρχικά μέσω σκόπιμης δειγματοληψίας και εν συνεχεία μέσω χιονοστιβάδας. Η ανάλυση των δεδομένων, οδήγησε στην αναστοχαστική κατασκευή έξι θεμάτων και 12 υποθεμάτων με εννοιολόγηση/όρους «Μηχανισμών» που συναρθρώνονται σε έναν ευρύτερο «μεταΜηχανισμό» πληροφοριακής κυριαρχίας των ΠΑΕ, ελέγχου και διαχείρισης της ειδησεογραφίας των Μέσων. Τα ευρήματα αποκάλυψαν την ύπαρξη ενός μεταΜηχανισμού συγκεντρωτικού και στρατηγικά οργανωμένου ελέγχου της ροής της πληροφορίας, μέσω του οποίου οι ΠΑΕ δεν περιορίζονται στον ρόλο των απλών πηγών ειδήσεων, αλλά ενεργούν δυναμικά ως κεντρικοί ρυθμιστές της. Η συγκρότησή του διέπεται από αλληλοενισχυόμενες πρακτικές που εκτείνονται από την επιλεκτική πρόσβαση και την προνομιακή διαχείριση πληροφοριών, έως την άσκηση έμμεσης αλλά και άμεσης πίεσης προς τους δημοσιογράφους, ακόμη και υπό καθεστώς φόβου ή/και τρομοκρατίας. Ειδικότερα, αναδείχθηκαν: (α) Η δομική διαπλοκή μεταξύ ιδιοκτητών ΠΑΕ και ΜΜΕ που επηρεάζουν τη συντακτική ανεξαρτησία και αυτονομία, (β) πρακτικές οικονομικής επιρροής ή συναλλαγής με δημοσιογράφους, συχνά με τη σιωπηρή αποδοχή, αν όχι παρότρυνση των Μέσων τους, (γ) παγιωμένες μορφές «ενίσχυσης» των ΜΜΕ μέσω φιλοξενίας, ταξιδιών και παροχής αποκλειστικού υλικού, (δ) η θεσμική αμφισημία ρόλων, με τους ΥΕ να δρουν παράλληλα και ως δημοσιογράφοι σε εξωτερικά Μέσα, (ε) τακτικές καθοδήγησης μέσω πειθούς και, σε αρκετές περιπτώσεις, χειραγώγησης των ΑΣ, καθώς και (στ) πρακτικές επιβολής της ατζέντας που φτάνουν έως μορφές αποκλεισμού και εκφοβισμού. Παρά τη μερική σύγκλιση με διεθνείς μελέτες, η έρευνα ανέδειξε εντονότερες και περισσότερο συστηματοποιημένες μορφές επιρροής, υποδηλώνοντας ότι η διεθνής βιβλιογραφία υποεκτιμά την έκταση και τον βαθμό θεσμοποίησης του φαινομένου. Η εικόνα της αθλητικής δημοσιογραφίας ως “ήπιας” και ψυχαγωγικής μορφής δημοσιογραφίας καθώς και οι χαρακτηρισμοί “Toyland”, “Media Toy Departement” και “δημοσιογραφία της Μαζορέτας” ενισχύονται, αναδεικνύοντας επιπλέον τη μετάβασή της προς περισσότερο κομφορμιστικές και εξαρτημένες μορφές δημοσιογραφίας, όπως αυτή του “καφέ φακέλου”, όπου ο ρόλος του πυλωρού της πληροφορίας μετατοπίζεται στους YE των ΠΑΕ. Εν κατακλείδι, προτείνονται περαιτέρω ερευνητικές κατευθύνσεις, όπως η ποσοτική αποτύπωση του φαινομένου, η εμβάθυνση σε Μηχανισμούς, η υιοθέτηση μικτών μεθοδολογιών και η εφαρμογή (συμμετοχικής) παρατήρησης, προκειμένου να διερευνηθούν σε βάθος οι πρακτικές που, συχνά, παραμένουν αόρατες ή αποσιωπημένες.