La representación de la violencia y las figuras femeninas en La fugitiva de Sergio Ramírez Mercado

Abstract

Sergio Ramirez (1942-), Nicaraguan writer, is known for his narrative,which reflects the historical, social, and political reality of Nicaragua as well as of Central America. This research examines La fugitiva (2011) from the perspective of violence, with emphasis on gender-based violence and its manifestations within the intrafamilial environment. It analyzes the forms of violence within intimate partner relationships. Focusing primarily on the life of the Costa Rican writer Yolanda Oreamuno (1916-1956), who is impersonated in the novel by the fictional protagonist Amanda Solano, as well as on the female figures who surround her, i.e., Manuela Torres, Edith Mora, and Marina Carmona, the study highlights the istorical and cultural background of Costa Rican society during the first half of the twentieth century. This environment causes a persistent set of familial, marital, symbolic, and physical forms of violence that permeate their lives. The theoretical framework of this research is based on recent studies on violence, which examine its direct, structural, and cultural manifestations. From this perspective, emphasis is given on gender-based violence and on its visible expressions. The objective of the study is to substantiate that intrafamilial and intimate partner violence which occupies a central place in the novel is a product of structural and cultural values established in a patriarchal society. Amanda Solano is victim of sexual abuse in her childhood, victim of her husbands within her marriages, especially through her forced separation from her son, an extreme form of psychological violence. Within this framework, homophobia is also analyzed as a form of cultural violence, and lesbophobia is examined specifically as a particular manifestation of this violence. This study argues that La fugitiva is a fundamental text for the study of gender-based violence in contemporary Central American narrative.

Ο Sergio Ramírez (1942-), Νικαραγουανός συγγραφέας, είναι γνωστός για την αφηγηματική του τέχνη που αντανακλά ιστορικά, κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα της χώρας του και της Κεντρικής Αμερικής γενικότερα. Στην παρούσα έρευνα μελετάται το μυθιστόρημα La fugitiva (2011) του SergioRamirez υπό το πρίσμα της βίας, με έμφαση στην έμφυλη βία και στις εκδηλώσεις της στο ενδοοικογενειακό πλαίσιο. Αναλύονται οι μορφές βίας που αναπτύσσονται σε σχέσεις συντροφικής ή συζυγικής φύσης. Εστιάζοντας κυρίως στη ζωή της κοσταρικανής συγγραφέως Yolanda Oreamuno(1916-1956), η οποία αντιστοιχεί στη μυθοπλαστική πρωταγωνίστρια Amanda Solano, καθώς και στις γυναικείες μορφές που την περιβάλλουν, όπως η Manuela Torres, η Edith Mora και η Marina Carmona, η μελέτη αναδεικνύει το ιστορικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της κοσταρικανής κοινωνίας κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Το υπόβαθρο αυτό προβάλλεται ως η γενεσιουργός αιτία ενός δομικά εδραιωμένου πλέγματος οικογενειακών, συζυγικών, συμβολικών και σωματικών μορφών βίας που διαπερνούν τις ζωές των γυναικείων χαρακτήρων. Η θεωρητική θεμελίωση της έρευνας βασίζεται σε πρόσφατες μελέτες για τη βία, οι οποίες εξετάζουν τις άμεσες, δομικές και πολιτισμικές εκφάνσεις της. Από αυτή την οπτική, έμφαση δίνεται στην έμφυλη βία και στις ορατές εκφράσεις της. Στόχος της μελέτης είναι να αναλύσει τους τρόπους με τους οποίους η ενδοοικογενειακή και η βία σε σχέσεις συντροφικής συζυγικής φύσης εκδηλώνονται στο μυθιστόρημα ως προϊόντα των δομικών και πολιτισμικών αξιών της πατριαρχικής κοινωνίας. Η Amanda Solano υφίσταται πολλαπλές μορφές βίας, όπως σεξουαλική κακοποίηση κατά την παιδική της ηλικία και έμφυλη βία μέσω νομικού και συμβολικού ελέγχου ως σύζυγος στις συζυγικές της σχέσεις. Στο ίδιο εννοιολογικό πεδίο εξετάζεται η ομοφοβία ως μορφή πολιτισμικής βίας, ενώ αναλύεται ειδικότερα η λεσβιοφοβία ως ιδιαίτερη εκδήλωση αυτής της βίας. Συμπερασματικά, η έρευνα αυτή υποστηρίζει ότι το La fugitiva αποτελεί θεμελιώδες κείμενο για τη μελέτη των αναπαραστάσεων της έμφυλης βίας στη σύγχρονη αφήγηση της Κεντρικής Αμερικής.