Love in crisis, love as crisis: queer feminist cinema traversing neoliberal governmentality in Chile, Argentina, and Brazil

Abstract

This doctoral thesis examines contemporary fiction cinema from Chile, Argentina, and Brazil in relation to neoliberal governmentality, authoritarian resurgence, and queer feminist mobilizations. It argues that cinema functions as a cultural medium that organizes affect, intimacy, and imagination under conditions of structural precarity. Against neoliberal demands for individual resilience, emotional transparency, and privatized care, the films analyzed stage fragile departures from dominant models of social organization, proposing alternative forms of relationality. The central conceptual axis of the thesis is the entanglement of love and crisis. Rather than treating crisis as an exceptional event and love as a private refuge, the thesis approaches both as co-constitutive forces shaping multiple facets of everyday life. Under crisis neoliberalism, intimacy is increasingly burdened with compensating for social breakdown, even as the conditions that sustain it are eroded. Queer feminist cinema responds by reclaiming love as a terrain of struggle, refusal, and speculative possibility. Through close formal analysis, the thesis identifies three recurring aesthetic strategies across national contexts. In Brazilian cinema, parareality exaggerates the present through speculative distortion, producing a state of im/possibility in which life persists amid the normalization of dystopia. In Chilean cinema, phantasmagoria fuses realism with spectrality and dream, mobilizing longing as an affective resource that connects foreclosed futures to unresolved pasts. In Argentine cinema, deadpan performance and ellipsis articulate exhaustion and dissociation while functioning as modes of opacity, withdrawal, and alternative kinship. Methodologically, the project advances an anthropology of fiction, treating films as means of world-making. Drawing on critical theory, affect studies, and film analysis, the thesis demonstrates how cinematic form itself becomes a political practice that sustains imagination and futurity when crisis becomes ordinary.

Η διδακτορική διατριβή εξετάζει τον σύγχρονο κινηματογράφο μυθοπλασίας στη Χιλή, την Αργεντινή και τη Βραζιλία υπό το πρίσμα των νεοφιλελεύθερων τρόπων διακυβέρνησης, της αναζωπύρωσης του αυταρχισμού και των κουήρ φεμινιστικών κινητοποιήσεων. Υποστηρίζει ότι ο κινηματογράφος λειτουργεί ως πολιτισμικό μέσο που οργανώνει το συναίσθημα, την οικειότητα και τη φαντασία υπό συνθήκες δομικής επισφάλειας. Απέναντι στις νεοφιλελεύθερες επιταγές για ατομική ανθεκτικότητα, συναισθηματική διαφάνεια και ιδιωτικοποιημένη φροντίδα, οι ταινίες που αναλύονται σκηνοθετούν εύθραυστες αποκλίσεις από κυρίαρχα μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης, προτείνοντας εναλλακτικές μορφές σχέσεων και συνύπαρξης. Κεντρικός εννοιολογικός άξονας της διατριβής είναι η διαπλοκή της αγάπης και της κρίσης. Αντί να αντιμετωπίζει την κρίση ως έκτακτο γεγονός και την αγάπη ως ιδιωτικό καταφύγιο, η διατριβή προσεγγίζει τις δύο έννοιες ως αλληλοσυνιστώσες δυνάμεις που διαμορφώνουν πολλαπλές πλευρές της σύγχρονης καθημερινότητας. Στον νεοφιλελευθερισμό των αλλεπάλληλων κρίσεων, οι σχέσεις οικειότητας καλούνται ολοένα και περισσότερο να αντισταθμίσουν την κοινωνική αποδιάρθρωση, την ίδια στιγμή που οι όροι που τις στηρίζουν διαβρώνονται. Ο κουήρ φεμινιστικός κινηματογράφος ανταποκρίνεται σε αυτή τη συνθήκη αναδεικνύοντας την αγάπη ως πεδίο διεκδίκησης, ανυπακοής και δημιουργικής ενατένισης του δυνατού. Αξιοποιώντας λεπτομερείς μορφολογικές αναλύσεις, η διατριβή εντοπίζει τρεις επαναλαμβανόμενες αισθητικές στρατηγικές που εμφανίζονται σε διαφορετικά εθνικά συμφραζόμενα. Στον κινηματογράφο της Βραζιλίας, η παραπραγματικότητα ωθεί στα άκρα το παρόν μέσα από υποθετικές παραμορφώσεις, όπου συνυπάρχουν το δυνατό και το αδύνατο και όπου η ζωή επιμένει να συνεχίζεται παρά την κανονικοποίηση της δυστοπίας. Στον κινηματογράφο της Χιλής, η φαντασμαγορία συνδυάζει τον ρεαλισμό με το φασματικό και το ονειρικό και ενεργοποιεί το συναίσθημα της λαχτάρας για να συνδέσει προεξοφλημένα μέλλοντα με ανεκπλήρωτα παρελθόντα. Στον κινηματογράφο της Αργεντινής, η ανεκφραστικότητα και η ελλειπτική αφήγηση αρθρώνουν την εξάντληση και την αποστασιοποίηση, ενώ λειτουργούν ταυτόχρονα ως τακτικές αδιαφάνειας και απόσυρσης, ανοίγοντας χώρο για εναλλακτικές μορφές συγγένειας. Μεθοδολογικά, η διατριβή προτείνει μια ανθρωπολογία της μυθοπλασίας, αντιμετωπίζοντας τις ταινίες ως μέσα δημιουργίας πιθανών κόσμων. Αντλώντας από την κριτική θεωρία, τις σπουδές του συν-αισθήματος (affect) και την κινηματογραφική ανάλυση, αναδεικνύει πώς η ίδια η μορφή μιας ταινίας μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτική πρακτική που διατηρεί τη φαντασία και την προοπτική ενός καλύτερου μέλλοντος ζωντανές, όταν η κρίση γίνεται καθημερινή συνθήκη.

Esta tesis doctoral examina el cine contemporáneo de ficción en Chile, Argentina y Brasil en relación con la gubernamentalidad neoliberal, el resurgimiento del autoritarismo y las movilizaciones cuir feministas. Sostiene que el cine funciona como un medio cultural que organiza el afecto, la intimidad y la imaginación bajo condiciones de precariedad estructural. Frente a las exigencias neoliberales de resiliencia individual, transparencia emocional y cuidado privatizado, las películas analizadas ensayan desplazamientos frágiles respecto de los modelos dominantes de organización social, proponiendo formas alternativas de relacionalidad. El eje conceptual central de la tesis es la interrelación entre el amor y la crisis. En lugar de concebir la crisis como un evento excepcional y el amor como un refugio privado, la tesis los aborda como fuerzas co-constitutivas que configuran múltiples dimensiones de la vida cotidiana. Bajo un neoliberalismo de crisis, la intimidad se ve cada vez más obligada a compensar la descomposición social, al mismo tiempo que se erosionan las condiciones que la sostienen. El cine cuir feminista responde a esta situación al reinscribir el amor como un terreno de lucha, desobediencia y posibilidad especulativa. A través de un análisis formal detallado, la tesis identifica tres estrategias estéticas recurrentes en distintos contextos nacionales. En el cine brasileño, la pararealidad lleva el presente a sus límites mediante distorsiones especulativas, produciendo un estado de im/posibilidad en el que la vida persiste en medio de la normalización de la distopía. En el cine chileno, la fantasmagoría entrelaza el realismo con lo espectral y lo onírico, movilizando el anhelo como un recurso afectivo que conecta futuros clausurados con pasados no resueltos. En el cine argentino, la inexpresividad y la elipsis articulan el agotamiento y la disociación, al tiempo que funcionan como modos de opacidad y repliegue que abren espacio para formas alternativas de parentesco. Desde un punto de vista metodológico, la tesis propone una antropología de la ficción, abordando las películas como medios de creación de mundos posibles. En diálogo con la teoría crítica, los estudios del afecto y el análisis cinematográfico, muestra cómo la forma fílmica puede convertirse en una práctica política que sostiene la imaginación y la proyección hacia el futuro cuando la crisis se vuelve una condición ordinaria.