Η έκφραση συναισθήματος στη σχέση δασκάλου-μαθητή μέσα από τις επιστολές του Λιβανίου

Abstract

This doctoral thesis examines the epistolary corpus of Libanius within the context of Late Antique Greek literature, focusing on the role of emotion as a rhetorical and social factor. The aim of the thesis is to investigate the ways in which emotion is integrated into Libanius’ letters not as a spontaneous expression of personal experience, but as a conscious rhetorical choice serving specific communicative, pedagogical, and social functions. The research is situated within the framework of the fourth century AD and explores Libanius’ position within the tradition of Late Antique education, as well as his relationship with classical Greek literature and Platonic thought concerning emotion, friendship, and moral formation. The theoretical framework of the thesis draws on rhetorical theory and contemporary philological approaches to the study of emotion in antiquity, with particular reference to the concept of “emotional communities.” The methodology of the thesis is based on close analysis of selected letters. A range of rhetorical strategies is examined systematically, including the rhetoric of friendship and flattery, the paternal rhetoric of the teacher acting in loco parentis, practices of remembrance and nostalgia, apologetic and restorative letters, the rhetoric of mourning, as well as political and diplomatic correspondence. Particular emphasis is placed on the public character of the letter and its function as a literary genre with clear social orientation. The thesis concludes that emotion in Libanius’ letters operates in a methodical and performative manner, contributing to the formation of social bonds and the construction of rhetorical identity. In this way, epistolary writing is shown to constitute a crucial philological source for understanding Late Antique society.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την επιστολογραφία του Λιβανίου στο πλαίσιο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας της Ύστερης Αρχαιότητας, με έμφαση στον ρόλο του συναισθήματος ως ρητορικού και κοινωνικού παράγοντα. Στόχος της μελέτης είναι να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο το συναίσθημα ενσωματώνεται στις επιστολές του Λιβανίου όχι ως αυθόρμητη προσωπική έκφραση, αλλά ως συνειδητή ρητορική επιλογή που εξυπηρετεί συγκεκριμένες επικοινωνιακές, παιδαγωγικές και κοινωνικές λειτουργίες. Η έρευνα εξετάζει τη θέση του Λιβανίου στην παράδοση της ύστερης αρχαίας παιδείας, καθώς και τη σχέση του με την κλασική ελληνική γραμματεία και την πλατωνική σκέψη σχετικά με το συναίσθημα, τη φιλία και την ηθική διαμόρφωση. Το θεωρητικό υπόβαθρο αντλεί από τη ρητορική θεωρία και τη σύγχρονη φιλολογική έρευνα για τη μελέτη του συναισθήματος στην αρχαιότητα, με αναφορά στην έννοια των «συναισθηματικών κοινοτήτων». Η μεθοδολογία βασίζεται στην ανάλυση επιλεγμένων επιστολών. Εξετάζονται συστηματικά ρητορικές στρατηγικές όπως η ρητορική της φιλίας και της κολακείας, η πατρική ρητορική του δασκάλου in loco parentis, οι πρακτικές ανάμνησης και νοσταλγίας, οι απολογητικές και αποκαταστατικές επιστολές, η ρητορική του πένθους, καθώς και οι πολιτικές και διπλωματικές επιστολές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον δημόσιο χαρακτήρα της επιστολής και στη λειτουργία της ως λογοτεχνικού είδους με σαφή κοινωνική στόχευση. Η διατριβή καταλήγει ότι το συναίσθημα στις επιστολές του Λιβανίου λειτουργεί μεθοδικά και επιτελεστικά, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση κοινωνικών δεσμών και στη συγκρότηση ρητορικής ταυτότητας, αναδεικνύοντας την επιστολογραφία ως ουσιώδες φιλολογικό τεκμήριο για την κατανόηση της ύστερης αρχαίας κοινωνίας.