Άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ψηφιακά μέσα: αξιοποίηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς με ψηφιακά μέσα και διάχυσή της σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα

Abstract

In recent years, the discussion on Intangible Cultural Heritage has acquired a new meaning, as contemporary digital tools and services are being utilized for its management. Within a context where evolving digital media interact with the stable cultural elements of Intangible Heritage, various questions arise regarding the outcome of this coexistence. What digital tools are currently being used in the management of Intangible Cultural Heritage? How is the use of digital technology evaluated in this field of tradition? Can digital tools assist in educating students about the utilization of the cultural capital of Intangible Cultural Heritage? This implies that the efforts of those involved in the management of Intangible Cultural Heritage—from institutions and organizations to individuals—should focus on a more systematic study of this relationship, including its educational application, which does not seem to be happening to the extent it should. Based on the above considerations, this thesis attempts to contribute to the research effort on the subject by posing two basic research questions: a) What is the relationship between Intangible Cultural Heritage and digital media services? b) What is the position of Intangible Cultural Heritage in formal education today and how can its diffusion in formal educational environments of Secondary Education be achieved with the assistance of digital media services? Initially, an extensive review of the relevant bibliography is presented. It was found that there are few of them that include the basic concepts of “intangible cultural heritage”, “digital media” and “education” in relation to the scope of the concepts. Subsequently, the digital media that are used separately in each of the five sectors of Intangible Cultural Heritage are presented in detail and with examples. Special reference is made to the dissemination of Intangible Cultural Heritage in education with the help of digital media, but also of Artificial Intelligence. Based on the theoretical framework that preceded, we present some basic principles for designing educational scenarios that utilize digital media in the dissemination of Intangible Cultural Heritage in education. Then, the thesis presents four papers - case studies, in which we apply these principles to specific educational environments of secondary education to determine their effectiveness. The thesis is innovative because in the theoretical part it presented the most basic digital media and services involved in each sector of Intangible Cultural Heritage and explored aspects of their utilization in educational environments. It is also innovative because in the research part it applied the principles of designing educational scenarios on Intangible Cultural Heritage and digital media to case studies in formal education. Thus, useful conclusions were drawn, which can form the basis for a more modern, systematic, effective utilization of Intangible Educational Heritage in formal education. The works mentioned in the thesis were published in international journals and presented at conferences on the subject.

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά έχει αποκτήσει νέο περιεχόμενο, από τη στιγμή που σύγχρονα ψηφιακά μέσα και υπηρεσίες χρησιμοποιούνται για τη διαχείρισή της. Μέσα σε ένα πλαίσιο, όπου στα σταθερά πολιτισμικά χαρακτηριστικά στοιχεία της Άυλης Κληρονομιάς έρχονται να επενεργήσουν ψηφιακά μέσα εν εξελίξει, δημιουργούνται διάφορα ερωτήματα για το αποτέλεσμα αυτής της συνύπαρξης. Ποια ψηφιακά μέσα χρησιμοποιούνται σήμερα στη διαχείριση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς; Πως αξιολογείται η χρήση ψηφιακής τεχνολογίας σε αυτόν τον χώρο της παράδοσης; Μπορούν τα ψηφιακά μέσα να βοηθήσουν στην εκπαίδευση των μαθητών στην αξιοποίηση του πολιτιστικού κεφαλαίου της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς; Αυτό σημαίνει ότι η προσπάθεια όσων εμπλέκονται στη διαχείριση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, από φορείς και οργανισμούς έως φυσικά πρόσωπα, πρέπει να επικεντρωθεί σε μια πιο συστηματική μελέτη της σχέσης αυτής, συμπεριλαμβανομένης και της εκπαιδευτικής αξιοποίησής της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, πράγμα που φαίνεται πως δε συμβαίνει στο βαθμό που θα έπρεπε. Η βιβλιογραφία πάνω στη σχέση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και των ψηφιακών μέσων είναι περιορισμένη συγκριτικά με το εύρος των εννοιών, ενώ η συστηματική μελέτη της αξιοποίησης της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς με ψηφιακά μέσα σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Με βάση τις παραπάνω σκέψεις η παρούσα διατριβή επιχειρεί να συμβάλλει στην ερευνητική προσπάθεια γύρω από το θέμα θέτοντας δύο βασικά ερωτήματα: α) Ποια η σχέση ανάμεσα στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και τα ψηφιακά μέσα; β) Ποια η θέση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην τυπική εκπαίδευση σήμερα και πως μπορεί να επιτευχθεί η διάχυσή της σε τυπικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με τη συνδρομή των ψηφιακών μέσων; Αρχικά, γίνεται μια εκτενής ανασκόπηση της σχετικής με το θέμα βιβλιογραφίας, όπου διαπιστώθηκε ότι είναι ελάχιστες αυτές που περιλαμβάνουν και τις τρεις βασικές έννοιες, «άυλη πολιτιστική κληρονομιά», «ψηφιακά μέσα» και «εκπαίδευση», σε σχέση με το εύρος που έχουν οι έννοιες. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται αναλυτικά και με παραδείγματα τα ψηφιακά μέσα που χρησιμοποιούνται ξεχωριστά σε κάθε έναν από τους πέντε τομείς της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Ειδική αναφορά γίνεται στη διάχυση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην εκπαίδευση με τη βοήθεια των ψηφιακών μέσων, αλλά και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Με βάση το θεωρητικό πλαίσιο που προηγήθηκε, παρουσιάζουμε κάποιες βασικές αρχές σχεδίασης εκπαιδευτικών σεναρίων που αξιοποιούν τα ψηφιακά μέσα στη διάχυση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην εκπαίδευση. Στη συνέχεια η διατριβή παρουσιάζει τέσσερις μελέτες περίπτωσης, στις οποίες εφαρμόζουμε τις αρχές αυτές σε συγκεκριμένα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, προκειμένου να διαπιστώσουμε την αποτελεσματικότητα τους. Η διατριβή καινοτομεί, γιατί στο θεωρητικό μέρος παρουσίασε συγκεντρωμένα τα βασικότερα ψηφιακά μέσα που εμπλέκονται σε κάθε τομέα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και διερεύνησε πτυχές από την αξιοποίηση τους σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Επίσης, καινοτομεί, γιατί στο ερευνητικό μέρος εφάρμοσε τις αρχές σχεδίασης εκπαιδευτικών σεναρίων πάνω στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και τα ψηφιακά μέσα σε μελέτες περιπτώσεων στην τυπική εκπαίδευση. Έτσι, εξήχθησαν χρήσιμα συμπεράσματα, που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια πιο σύγχρονη, συστηματική, αποτελεσματική αξιοποίηση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην τυπική εκπαίδευση. Οι μελέτες που αναφέρονται στη διατριβή δημοσιευθήκαν σε διεθνή περιοδικά και παρουσιάσθηκαν σε σχετικά με το θέμα συνέδρια.