Trends in constructing the EU defence edifice: a neofunctionalist account using fuzzy sets and risk identification

Abstract

This thesis examines the evolution of the European Union’s defence architecture through an integrated analysis of institutional developments and subsequent individual perceptions. Drawing on 95 key documents spanning 1992–2020 and questionnaires from Greece as a case study, it assesses trends in the EU defence edifice using Schmitter’s neofunctionalist framework. The analysis focuses on spillover, retrenchment, and related integration dynamics across the political, procedural, economic, and military dimensions that collectively constitute the EU’s defence concept. The document analysis, grounded in fuzzy‑set logic, reveals a shift from political deliberation toward procedural structuring, signalling the maturation of the Common Security and Defence Policy (CSDP). At the same time, it indicates a prevailing tendency toward retrenchment, tempered by limited signs of spillover. Survey findings, informed by risk‑identification techniques, underscore concerns regarding the EU’s currently insufficient defence capabilities and the potential dominance of powerful Member States in the event of deeper integration, highlighting a persistent tension between aspirations for supranational cohesion and enduring intergovernmentalism.Although respondents express support for deeper defence cooperation, mistrust in the EU’s inclusiveness constrains the transfer of loyalty that neofunctionalist theory identifies as essential for integration. Overall, the study concludes that full defence integration is unlikely in the near term and instead points to an emerging pattern of “à‑la‑carte differentiation,” which further hinders the EU’s strategic autonomy. Nonetheless, gradual convergence and incremental spillover dynamics—particularly in the economic dimension—suggest scope for deeper collaboration, provided that the procedural and military dimensions acquire more consistently supranational characteristics and that a meaningful transfer of loyalty begins to materialize in the field of defence. In this context, the thesis introduces the double rule, a conceptual ratio illustrating the extent to which supranational features must outweigh intergovernmental ones for integration dynamics to gain traction—thereby offering a measurable benchmark for assessing the EU’s future defence trajectory.

Η διατριβή εξετάζει την εξέλιξη του αμυντικού οικοδομήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω ανάλυσης των θεσμικών εξελίξεων και των συνακόλουθων αντιλήψεων των πολιτών. Βασιζόμενη σε 95 θεσμικά έγγραφα της περιόδου 1992–2020 και σε ερωτηματολόγια από μελέτη περίπτωσης (Ελλάδα), αξιολογεί τις τάσεις του αμυντικού οικοδομήματος της ΕΕ μέσα από το νεολειτουργιστικό πλαίσιο του Schmitter. Η ανάλυση επικεντρώνεται στη διάχυση (spillover), την αναδίπλωση (retrenchment) και τις συναφείς δυναμικές ολοκλήρωσης στις πολιτικές, διαδικαστικές, οικονομικές και στρατιωτικές διαστάσεις που συνθέτουν την έννοια της ευρωπαϊκής άμυνας. Η εξέταση των εγγράφων, αξιοποιώντας τη λογική των ασαφών συνόλων, καταδεικνύει μετατόπιση από την πολιτική στη διαδικαστική διάσταση, σηματοδοτώντας την ωρίμανση της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ). Παράλληλα, αναδεικνύει κυριαρχία της επιλογής της αναδίπλωσης, με περιορισμένες ενδείξεις διάχυσης. Τα ευρήματα της έρευνας πεδίου, τα οποία στηρίζονται σε τεχνικές αναγνώρισης κινδύνων, υπογραμμίζουν ανησυχίες για την υφιστάμενη ανεπαρκή αμυντική ικανότητα της ΕΕ από τη μία πλευρά, αλλά και για την πιθανή επιρροή των ισχυρότερων κρατών‑μελών σε περίπτωση βαθύτερης ολοκλήρωσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται η διαρκής ένταση μεταξύ της επιδίωξης υπερεθνικής συνοχής και της πραγματικότητας του διακυβερνητισμού. Παρότι οι συμμετέχοντες εξέφρασαν υποστήριξη για βαθύτερη αμυντική συνεργασία, η έλλειψη εμπιστοσύνης στην ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώσει τις διακριτές εθνικές προτεραιότητες περιορίζει τη μετατόπιση της εμπιστοσύνης (transfer of loyalty) που ο νεολειτουργισμός θεωρεί αναγκαία για την προώθηση της ολοκλήρωσης. Συνολικά, η μελέτη καταλήγει ότι η πλήρης αμυντική ενοποίηση δεν είναι ορατή στο άμεσο μέλλον, με ένα μοτίβο «α λα καρτ διαφοροποίησης» να εδραιώνεται. Ωστόσο, η σταδιακή σύγκλιση και οι αυξανόμενες ενδείξεις διάχυσης -ιδίως στην οικονομική διάσταση- υποδηλώνουν περιθώρια ενίσχυσης της συνεργασίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι διαδικαστικές και στρατιωτικές διαστάσεις θα αποκτήσουν πιο συνεκτικά υπερεθνικά χαρακτηριστικά και ότι θα αρχίσει να διαμορφώνεται μια ουσιαστική μετατόπιση της εμπιστοσύνης προς τους υπερεθνικούς θεσμούς σε ζητήματα άμυνας. Στο πλαίσιο αυτό, η διατριβή εισάγει τον «διπλό κανόνα» (double rule) ως έναν εννοιολογικό λόγο‑κατώφλι (threshold ratio) που προσδιορίζει τον βαθμό υπεροχής των υπερεθνικών έναντι των διακυβερνητικών χαρακτηριστικών ο οποίος απαιτείται για να ενεργοποιηθούν και να σταθεροποιηθούν δυναμικές ολοκλήρωσης. Ο δείκτης αυτός λειτουργεί ως μετρήσιμο και λειτουργικό κριτήριο αξιολόγησης της μελλοντικής τροχιάς της άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέποντας τη συγκριτική αποτίμηση των εξελίξεων στο πλαίσιο της ΚΠΑΑ.