The educative and therapeutic function of Stoicism in Senecan tragedy

Abstract

The longstanding scholarly debate on the relation between Seneca’s tragedies and his philosophical compositions has caused many disputes among scholars divided into three main groups. According to the traditional anti-Stoic view, Seneca tragicus cannot be Seneca philosophus since they diametrically differ due to the intense presence and the triumph of excessive emotions over reason, which infuse the plays and come in contradiction to the Stoic moral principle that passions need to be extirpated. Therefore, the Stoic use of poetic examples seems to be paradoxical. However, a significant proportion of scholars detect philosophical aspects within the plays, including non-Stoic influences such as Platonic and Aristotelian or psychoanalytical. The third group of scholars argue in favour of a wholly Stoic reading of the plays. The current thesis places Senecan drama within a Stoic tradition of philosophers employing poetry to serve their ethical purposes. Furthermore, it aims to demonstrate the educative function of Seneca’s drama through Seneca’s use of tragic exempla of Stoic moral principles and by analysing the tragic characters as case studies to construct their psychological portraiture in line with Stoicism. The educative role of the plays is substantiated through 1) Seneca’s acceptance of the soul’s monistic and cognitive nature, which allows for a view of passions as wrong judgments and false beliefs about indifferentia, which are things of no intrinsic value, 2) Seneca’s use of poetry as an educational means, 3) the chorus’s and minor characters’ guiding role towards Stoic messages through sententiae and admonition against passions 4) the educative use of the physical manifestation of ira and furor within the plays, 5) the illustration of furor as an ingrained process stemming from intense emotions, which renders the agent responsible for their mental state and actions, and 6) the tragic exemplification of the need for reason to interfere by rejecting the erroneous judgements based on improperly placed values on indifferentia and dependence on fickle Fortuna.

Η μακροχρόνια επιστημονική διαμάχη αναφορικά με τη σχέση των τραγωδιών του Σενέκα και των φιλοσοφικών του συνθέσεων έχει προκαλέσει πολλές διαφωνίες μεταξύ των μελετητών, οι οποίοι χωρίζονται σε τρεις κύριες ομάδες. Σύμφωνα με την παραδοσιακή αντιστωική άποψη, ο τραγικός Σενέκας δεν μπορεί να είναι ο φιλόσοφος Σενέκας, καθώς διαφέρουν διαμετρικά λόγω της έντονης παρουσίας και του θριάμβου των πλεονάζοντων συναισθημάτων επί της λογικής, τα οποία διαποτίζουν τα τραγικά έργα τού Σενέκα και έρχονται σε αντίθεση με την Στωική ηθική αρχή ότι τα πάθη πρέπει να εξαλειφθούν. Επομένως, η Στωική χρήση ποιητικών παραδειγμάτων φαίνεται παράδοξη. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό μελετητών εντοπίζει φιλοσοφικές πτυχές στα έργα, συμπεριλαμβανομένων μη στωικών επιρροών όπως οι πλατωνικές, οι αριστοτελικές και ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις. Η τρίτη ομάδα μελετητών υποστηρίζει μια πλήρως στωική ανάγνωση των έργων. Η παρούσα διατριβή τοποθετεί το Σενεκανικό δράμα σε μια Στωική παράδοση φιλοσόφων που αξιοποιούν την ποίηση προκειμένου να εξυπηρετήσουν τους ηθικούς τους σκοπούς. Επιπλέον, στοχεύει να καταδείξει την εκπαιδευτική λειτουργία του δράματος του Σενέκα μέσω της χρήσης από τον Σενέκα τραγικών παραδειγμάτων στωικών ηθικών αρχών και αναλύοντας τους τραγικούς χαρακτήρες ως μελέτες περίπτωσης για να κατασκευάσει την ψυχολογική τους απεικόνιση υπό το πρίσμα του Στωικισμού. Ο εκπαιδευτικός ρόλος των έργων τεκμηριώνεται μέσω 1) της αποδοχής από τον Σενέκα της μονιστικής και γνωστικής φύσης της ψυχής, η οποία επιτρέπει μια θεώρηση των παθών ως λανθασμένων κρίσεων και ψευδών πεποιθήσεων για τα Στωικά αδιάφορα, τα οποία στερούνται εγγενούς αξίας, 2) της χρήσης της ποίησης από τον Σενέκα ως εκπαιδευτικού μέσου, 3) του καθοδηγητικού ρόλου του χορού και των δευτερευόντων χαρακτήρων προς τα στωικά μηνύματα μέσω λογικών προτάσεων και νουθεσιών κατά των παθών 4) της εκπαιδευτικής χρήσης της φυσικής εκδήλωσης των εννοιών ira και furor μέσα στα έργα, 5) της απεικόνισης της έννοιας furor ως μιας βαθιά ριζωμένης διαδικασίας που πηγάζει από έντονα συναισθήματα, η οποία καθιστά τον δρώντα υπεύθυνο για την ψυχική του κατάσταση και τις πράξεις του, και 6) της τραγικής παραδειγματοποίησης της ανάγκης για παρέμβαση της λογικής απορρίπτοντας τις λανθασμένες κρίσεις που βασίζονται σε ακατάλληλα τοποθετημένες αξίες στα Στωικά αδιάφορα και στην εξάρτηση από την ασταθή Fortuna.