Το οργανωτικό φαινόμενο των κοινωνικών κινημάτων στην Ελλάδα 1999-2014

Abstract

The doctoral dissertation focuses on analyzing the dynamics of collective action during the period from 1999 to 2014. The research concentrates on the organizational phenomenon of social movements, examining how it is affected by macro-structural developments such as globalization, neoliberalism, and the postmodern condition. The central question is whether the organizational choices of the actors mimic, converge with, or reverse the realignments of the dominant political, economic, and cultural environment as their mirror, or whether, conversely, they are constituted as inverted reflections. For the study of the organizational phenomenon in Greece from 1999 to 2014, the dissertation divides the period into three sub-periods (1999–2005, 2006–2008, 2009–2014), based on the intensity and extent of collective action. The methodology includes the quantitative recording of 4,175 protest events, combined with qualitative analysis. The results show that the period 2010–2014, known as the anti-memorandum campaign, accounts for more than half of the recorded protest events, confirming a strong upward dynamic. In terms of organization, political organizations (particularly of the Left) and trade unions remain key “orchestrators,” contributing resources to protest. At the same time, the research highlights organizational transformations, such as the emergence of the Greek Social Forum (GSF) as a new organizational crystallization, the development of autonomous spatial resistances (squats/social centers), and the new formations that arose in the squares of the Indignant, as concomitant to the Occupy movements.These new forms reflect a “different organizational culture” emphasizing participation and horizontality. Finally, organizational characteristics such as sectarianism and the struggle for hegemony on the Left are analyzed, in contrast to instances of exceptional unity that succeed in intensifying collective action. The dissertation presents many of the dimensions of collective action of the period through tables and diagrams, and proposes new research emphases on aspects of the organizational dynamics of the era.

Η διδακτορική διατριβή εστιάζει στην ανάλυση της δυναμικής της συλλογικής δράσης την περίοδο από το 1999 εως το 2014. Η έρευνα εστιάζει στο οργανωτικό φαινόμενο των κοινωνικών κινημάτων, εξετάζοντας πώς αυτό επηρεάζεται από μακροδομικές εξελίξεις, όπως η παγκοσμιοποίηση, ο νεοφιλελευθερισμός και η μεταμοντέρνα συνθήκη. Βασικό ερώτημα είναι αν οι οργανωτικές επιλογές των δρώντων μιμούνται, συγκλίνουν ή αντιστρέφουν τις ανακατατάξεις του κυρίαρχου πολιτικού, οικονομικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος ως κάτοπτρό τους ή αν εμπόθετα συγκροτούνται σε αντίστροφους αντικατοπτρισμούς. Για την έρευνα του οργανωτικού φαινομένου στην Ελλάδα από το 1999 έως το 2014, η διατριβή χωρίζει την περίοδο σε τρεις υποπεριόδους (1999–2005, 2006–2008, 2009–2014) με βάση την ένταση και την έκταση της συλλογικής δράσης. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει την ποσοτική καταγραφή 4.175 γεγονότων διαμαρτυρίας, σε συνδυασμό με ποιοτική ανάλυση. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η περίοδος 2010–2014, γνωστή ως αντιμνημονιακή καμπάνια, συγκεντρώνει πάνω από τα μισά καταγεγραμμένα γεγονότα διαμαρτυρίας, επιβεβαιώνοντας μια έντονη ανοδική δυναμική. Ως προς την οργάνωση, οι πολιτικές οργανώσεις (ιδιαίτερα της Αριστεράς) και τα συνδικάτα παραμένουν βασικοί «ενορχηστρωτές», εισφέροντας πόρους στη διαμαρτυρία. Ταυτόχρονα, η έρευνα αναδεικνύει οργανωτικούς μετασχηματισμούς, όπως η εμφάνιση του Ελληνικού Κοινωνικού Φόρουμ (ΕΚΦ) ως νέας οργανωτικής κρυστάλλωσης, την ανάπτυξη αυτόνομων χωρικών αντιστάσεων (καταλήψεων/στεκιών) και τις νέες συγκροτήσεις που προκύπτουν στις πλατείες των Αγανακτισμένων ως συνακόλουθες των κινημάτων Occupy. Αυτές οι νέες μορφές αντανακλούν μια «διαφορετική οργανωτική κουλτούρα» με έμφαση στη συμμετοχικότητα και την οριζοντιότητα. Τέλος, αναλύονται οργανωτικά χαρακτηριστικά, όπως ο σεχταρισμός και η πάλη για την ηγεμονία στην Αριστερά, σε αντιδιαστολή με τις περιπτώσεις έκτακτης ενότητας που επιτυγχάνουν επίταση της συλλογικής δράσης. Η διατριβή αναδεικνύει με πίνακες και διαγράμματα πολλές από τις διαστάσεις της συλλογικής δρασης της περιόδου και προτείνει νέες ερευνητικές εμφάσεις σε πτυχές της οργανωτικής δυναμικής της περιόδου.