The impacts of economic crisis on utilization of digital technologies by large Greek firms: a multidimensional analysis

Abstract

AbstractEconomic crises repeatedly occur in market-based economies. They are caused by various events, such as banking crises, health crises (such as COVID-19), increases in the prices of essential goods (e.g., oil or natural gas), hostilities, etc., and lead to economic recessions, understood as severe contractions in economic activity, with very negative consequences for the economy and society with increase in unemployment, poverty, and marginalization of large social groups. At the same time, however, economic crises can also have positive effects on businesses, as they exert pressure on them to improve their processes and operations, as well as to better utilize their resources. Over the past 100 years, many economic crises have occurred but since the beginning of the 21st century, the frequency and duration of economic crises are increasing, the periods of ‘economic normality’ tend to become shorter, and periods of economic crises longer. The vast majority of the research that has been conducted in the management and economics domains of firms, as well as in the information systems domain, concerns periods of ‘economic normality,’ while comparatively much less research has been carried out for periods of economic crisis. Additionally, this limited research mainly focuses on the impacts of crises on the financial functions of firms, with very little attention given to their impacts on the utilization of digital technologies by firms, despite their great importance for the firms. This doctoral thesis aims to contribute to filling this research gap. In particular, the research objectives of the thesis are as follows: RO1: To create a research model for the comprehensive and multi-dimensional investigation of the effects of a recessionary economic crisis on the utilization of ICT by firms, which allows for the identification, evaluation, and understanding of the full range of both negative and positive impacts, based on a strong theoretical foundation. RO2: To apply this research model in order to explore the multi-dimensional impacts of the economic crisis that occurred in Greece during 2010-2018 on the use of ICT in large firms from three key sectors of the Greek economy: banking, food and beverage, and ICT sector. A research model developed based on the following theoretical foundations: a) the theory of the economic impacts of economic crises, b) the resource-based view of the firm, c) the theory of business turnaround and d) the framework for ICT strategy adaptations in crisis. This theoretical model leads to the calculation of a multi-dimensional pattern of reactions to and impacts of the economic crisis concerning the use of ICT in a firm, which includes 6 dimensions of reaction/impact (structured into 4 levels) concerning: Level 1: Retrenchment reactions – impacts: I. Reduction of ICT investments, II. Reduction of ICT operational costs Level 2: Rationalization reactions – impacts: III. Rationalization of ICT resources, IV. Rationalization of ICT processes/practices/capabilities Level 3: Strategic reactions – impacts: V. Adaptations of ICT strategy (strategic planning)Level 4: Structural reactions – impacts: VI. Adaptations of ICT structure (role of ICT unit) Based on this research model, the multi-dimensional effects of the economic crisis in Greece between 2010-2018 were investigated concerning the use of ICT in large businesses from the banking sector, the food and beverage sector, and the ICT sector. A combination of quantitative and qualitative techniques (questionnaires and interviews) used to collect data. The results of our analysis reveal three different multi-dimensional patterns of reactions - impacts of the economic crisis in the three examined sectors:- In banking there were moderate to large reductions in ICT investments and moderate reductions in ICT operating costs, moderate to large rationalization of ICT resources and ICT use processes/practices, adaptations of ICT strategic plans, and a significant degree of adaptation of ICT structure.- In the food and beverage, there were small to moderate reductions in ICT investments and ICT operating costs, a small to moderate degree of rationalization of ICT resources and ICT use processes/practices, adaptation of ICT strategic plans and adaptation of ICT structure.- In the ICT sector, there were negligible to small positive impacts on ICT investments and operating costs, a small to moderate degree of rationalization of ICT use processes and practices, adaptation of ICT structure, a small degree of rationalization of ICT resources, and adaptation of ICT strategic plans.

Σύντομη περίληψη στα Ελληνικά Οι οικονομικές κρίσεις εμφανίζονται επανειλημμένα στις οικονομίες που βασίζονται στην αγορά. Προκαλούνται από διάφορα γεγονότα, όπως τραπεζικές κρίσεις, κρίσεις υγείας (όπως η COVID-19), αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών (π.χ. πετρέλαιο ή φυσικό αέριο), εχθροπραξίες κ.λπ., και οδηγούν σε οικονομικές υφέσεις, οι οποίες νοούνται ως σοβαρές συρρικνώσεις της οικονομικής δραστηριότητας, με πολύ αρνητικές συνέπειες για την οικονομία και την κοινωνία με αύξηση της ανεργίας, της φτώχειας και της περιθωριοποίησης μεγάλων κοινωνικών ομάδων. Ταυτόχρονα, ωστόσο, οι οικονομικές κρίσεις μπορούν επίσης να έχουν θετικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις, καθώς ασκούν πίεση σε αυτές να βελτιώσουν τις διαδικασίες και τις λειτουργίες τους, καθώς και να αξιοποιήσουν καλύτερα τους πόρους τους. Τα τελευταία 100 χρόνια, έχουν συμβεί πολλές οικονομικές κρίσεις, αλλά από τις αρχές του 21ου αιώνα, η συχνότητα και η διάρκεια των οικονομικών κρίσεων αυξάνονται, οι περίοδοι «οικονομικής κανονικότητας» τείνουν να γίνονται μικρότερες και οι περίοδοι οικονομικών κρίσεων μεγαλύτερες. Η συντριπτική πλειοψηφία της έρευνας που έχει διεξαχθεί στους τομείς της διοίκησης και της οικονομίας των επιχειρήσεων, καθώς και στον τομέα των πληροφοριακών συστημάτων, αφορά περιόδους «οικονομικής κανονικότητας», ενώ συγκριτικά πολύ λιγότερη έρευνα έχει διεξαχθεί για περιόδους οικονομικής κρίσης. Επιπλέον, αυτή η περιορισμένη έρευνα επικεντρώνεται κυρίως στις επιπτώσεις των κρίσεων στις οικονομικές λειτουργίες των επιχειρήσεων, με ελάχιστη προσοχή να δίνεται στις επιπτώσεις τους στην αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών από τις επιχειρήσεις, παρά τη μεγάλη σημασία τους για τις επιχειρήσεις. Η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει να συμβάλει στην κάλυψη αυτού του ερευνητικού κενού. Συγκεκριμένα, οι ερευνητικοί στόχοι της διατριβής είναι οι εξής: RO1: Να δημιουργηθεί ένα ερευνητικό μοντέλο για την ολοκληρωμένη και πολυδιάστατη διερεύνηση των επιπτώσεων μιας οικονομικής κρίσης σε περίοδο ύφεσης στην αξιοποίηση των ΤΠΕ από τις επιχειρήσεις, το οποίο να επιτρέπει τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και την κατανόηση ολόκληρου του φάσματος τόσο των αρνητικών όσο και των θετικών επιπτώσεων, βασισμένο σε μια ισχυρή θεωρητική βάση. RO2: Να εφαρμοστεί αυτό το ερευνητικό μοντέλο προκειμένου να διερευνηθούν οι πολυδιάστατες επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης που εκδηλώθηκε στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2010-2018 στη χρήση των ΤΠΕ σε μεγάλες επιχειρήσεις από τρεις βασικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας: τραπεζικές εργασίες, τρόφιμα και ποτά και τομέα ΤΠΕ.Αναπτύχθηκε ένα ερευνητικό μοντέλο βασισμένο στις ακόλουθες θεωρητικές βάσεις: α) τη θεωρία των οικονομικών επιπτώσεων των οικονομικών κρίσεων, β) την άποψη της επιχείρησης που βασίζεται στους πόρους, γ) τη θεωρία της επιχειρηματικής ανάκαμψης και δ) το πλαίσιο για τις προσαρμογές της στρατηγικής ΤΠΕ σε περιόδους κρίσης. Αυτό το θεωρητικό μοντέλο οδηγεί στον υπολογισμό ενός πολυδιάστατου μοτίβου αντιδράσεων και επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης σχετικά με τη χρήση ΤΠΕ σε μια επιχείρηση, το οποίο περιλαμβάνει 6 διαστάσεις αντίδρασης/επιπτώσεων (δομημένες σε 4 επίπεδα) που αφορούν: Επίπεδο 1: Αντιδράσεις περικοπής – επιπτώσεις: I. Μείωση επενδύσεων ΤΠΕ, II. Μείωση λειτουργικού κόστους ΤΠΕ Επίπεδο 2: Αντιδράσεις ορθολογικοποίησης – επιπτώσεις: III. Ορθολογικοποίηση πόρων ΤΠΕ, IV. Ορθολογικοποίηση διαδικασιών/πρακτικών/δυνατοτήτων ΤΠΕ Επίπεδο 3: Στρατηγικές αντιδράσεις – επιπτώσεις: V. Προσαρμογές της στρατηγικής ΤΠΕ (στρατηγικός σχεδιασμός) Επίπεδο 4: Δομικές αντιδράσεις – επιπτώσεις: VI. Προσαρμογές δομής ΤΠΕ (ρόλος μονάδας ΤΠΕ). Με βάση αυτό το ερευνητικό μοντέλο, διερευνήθηκαν οι πολυδιάστατες επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα μεταξύ 2010-2018 σχετικά με τη χρήση ΤΠΕ σε μεγάλες επιχειρήσεις από τον τραπεζικό τομέα, τον τομέα τροφίμων και ποτών και τον τομέα ΤΠΕ. Χρησιμοποιήθηκε ένας συνδυασμός ποσοτικών και ποιοτικών τεχνικών (ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις) για τη συλλογή δεδομένων. Τα αποτελέσματα της ανάλυσής μας αποκαλύπτουν τρία διαφορετικά πολυδιάστατα πρότυπα αντιδράσεων - επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στους τρεις εξεταζόμενους τομείς: - Στον τραπεζικό τομέα υπήρξαν μέτριες έως μεγάλες μειώσεις στις επενδύσεις ΤΠΕ και μέτριες μειώσεις στο λειτουργικό κόστος ΤΠΕ, μέτρια έως μεγάλη ορθολογικοποίηση των πόρων ΤΠΕ και των διαδικασιών/πρακτικών χρήσης ΤΠΕ, προσαρμογές στρατηγικών σχεδίων ΤΠΕ και σημαντικός βαθμός προσαρμογής της δομής ΤΠΕ. - Στον τομέα των τροφίμων και ποτών, υπήρξαν μικρές έως μέτριες μειώσεις στις επενδύσεις ΤΠΕ και στο λειτουργικό κόστος ΤΠΕ, μικρός έως μέτριος βαθμός ορθολογικοποίησης των πόρων ΤΠΕ και των διαδικασιών/πρακτικών χρήσης ΤΠΕ, προσαρμογή στρατηγικών σχεδίων ΤΠΕ και προσαρμογή της δομής ΤΠΕ. - Στον τομέα των ΤΠΕ, υπήρξαν αμελητέες έως μικρές θετικές επιπτώσεις στις επενδύσεις και το λειτουργικό κόστος σε ΤΠΕ, ένας μικρός έως μέτριος βαθμός ορθολογικοποίησης των διαδικασιών και πρακτικών χρήσης ΤΠΕ, προσαρμογή της δομής ΤΠΕ, ένας μικρός βαθμός ορθολογικοποίησης των πόρων ΤΠΕ και προσαρμογή των στρατηγικών σχεδίων ΤΠΕ.